Mix Examples - Control and Coordination Questions in Gujarati

(A) મગજ એ શરીરનું મુખ્ય સંકલન કેન્દ્ર છે.
તે વિચારવા,માહિતી પર પ્રક્રિયા કરવા અને યાદશક્તિ જેવી જટિલ પ્રક્રિયાઓ માટે જવાબદાર છે.
તે મેડુલા ઓબ્લોન્ગાટા દ્વારા હૃદયના ધબકારાનું નિયમન કરવા જેવી અનૈચ્છિક ક્રિયાઓનું પણ નિયંત્રણ કરે છે.
વધુમાં,તે શરીરની મુદ્રા જાળવવા અને શરીરનું સંતુલન જાળવવા માટે જવાબદાર છે,જે કાર્ય મુખ્યત્વે અનુમસ્તિષ્ક (cerebellum) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(N/A) પર્યાવરણમાં થતા ફેરફારોના પ્રતિભાવમાં વિવિધ શારીરિક તંત્રોના સંકલિત કાર્ય દ્વારા શરીરના કાર્યોની જાળવણીને સંકલન કહેવામાં આવે છે.
ઉત્તેજનાના પ્રતિભાવમાં થતી તમામ હલનચલન કાળજીપૂર્વક સંકલિત અને નિયંત્રિત હોય છે.
પ્રાણીઓમાં,નિયંત્રણ અને સંકલન ચેતાતંત્ર અને સ્નાયુતંત્ર દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
ચેતાતંત્ર મગજ સુધી અને મગજથી દૂર સંદેશાઓ મોકલે છે,જ્યારે કરોડરજ્જુ આ સંકેતોને પહોંચાડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
નિયંત્રણ અને સંકલન તંત્રના અભાવે,આપણું શરીર એક એકમ તરીકે યોગ્ય રીતે કાર્ય કરી શકશે નહીં.
ઉદાહરણ તરીકે,જ્યારે આપણે અકસ્માતે ગરમ વસ્તુને સ્પર્શ કરીએ છીએ,ત્યારે આપણે તરત જ આપણો હાથ પાછો ખેંચીએ છીએ.
આ તંત્રના અભાવે,આપણે જોખમને સમજી શકીશું નહીં અથવા પ્રતિક્રિયા આપી શકીશું નહીં,જેના પરિણામે ગંભીર ઈજા કે દાઝી જવાની શક્યતા રહે છે.

(N/A) અનૈચ્છિક ક્રિયાઓ એવી ક્રિયાઓ છે જેને સભાનપણે નિયંત્રિત કરી શકાતી નથી,જેમ કે પાચનમાર્ગમાં ખોરાકની ગતિ અથવા હૃદયના ધબકારા. આ ક્રિયાઓ સીધી રીતે મગજ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
પરાવર્તી ક્રિયાઓ એ ઉત્તેજના સામેની અચાનક,સ્વયંસંચાલિત અને અનૈચ્છિક પ્રતિક્રિયાઓ છે જેમાં મગજ દ્વારા કોઈ સભાન વિચાર કે પ્રક્રિયાનો સમાવેશ થતો નથી. ઉદાહરણ તરીકે,તેજસ્વી પ્રકાશમાં આંખોનું તરત જ બંધ થઈ જવું. અનૈચ્છિક ક્રિયાઓથી વિપરીત,પરાવર્તી ક્રિયાઓ મુખ્યત્વે કરોડરજ્જુ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જે ઝડપી પ્રતિભાવ આપે છે.

(N/A)

ચેતાકીય તંત્રની પદ્ધતિ	અંતઃસ્ત્રાવી તંત્રની પદ્ધતિ
$1.$ માહિતી વિદ્યુત આવેગ (electrical impulses) સ્વરૂપે વહન પામે છે.	$1.$ માહિતી રાસાયણિક સંદેશાવાહકો (અંતઃસ્ત્રાવો) સ્વરૂપે વહન પામે છે.
$2.$ માહિતી ચેતાકોષો (અક્ષતંતુ અને શિખાતંતુ) દ્વારા વહન પામે છે.	$2.$ માહિતી રુધિર દ્વારા વહન પામે છે.
$3.$ માહિતીનો પ્રવાહ ઝડપી છે અને પ્રતિચાર ત્વરિત મળે છે.	$3.$ માહિતીનો પ્રવાહ ધીમો છે અને પ્રતિચાર ધીમો હોય છે.
$4.$ તેની અસરો ટૂંકા ગાળાની હોય છે.	$4.$ તેની અસરો લાંબા ગાળાની અને સ્થાયી હોય છે.

(N/A)

સંવેદનશીલ વનસ્પતિમાં હલનચલન	આપણા પગમાં હલનચલન
$1$. સંવેદનશીલ વનસ્પતિ જેવી કે $Mimosa \text{ } pudica$ (લજામણી) માં થતી હલનચલન સ્પર્શ (ઉત્તેજના) ના પ્રતિભાવમાં થાય છે।	$1$. આપણા પગમાં થતી હલનચલન એ ઐચ્છિક ક્રિયાઓનું ઉદાહરણ છે।
$2$. આ હલનચલન માટે, માહિતી કોષથી કોષ સુધી વિદ્યુત-રાસાયણિક સંકેતો દ્વારા પ્રસારિત થાય છે કારણ કે વનસ્પતિઓમાં આવેગના વહન માટે કોઈ વિશિષ્ટ પેશી હોતી નથી।	$2$. આ ક્રિયાઓ માટેના સંકેતો કે સંદેશાઓ મગજ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે અને તેથી તે સભાનપણે નિયંત્રિત થાય છે।
$3$. આ હલનચલન થવા માટે, વનસ્પતિના કોષો તેમાં રહેલા પાણીના જથ્થાને બદલીને પોતાનો આકાર બદલે છે।	$3$. પ્રાણીઓના સ્નાયુ કોષોમાં વિશિષ્ટ પ્રોટીન જોવા મળે છે જે સંકોચન દ્વારા હલનચલન કરવામાં મદદ કરે છે।

(A) ચેતાકોષમાં,વિદ્યુત આવેગો શિખાતંતુઓ (dendrites) દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
શિખાતંતુઓમાંથી,આવેગ કોષકાય (cell body) તરફ વહન પામે છે.
ત્યારબાદ,આવેગ અક્ષતંતુ (axon) દ્વારા ચેતાંતો (axon terminals) તરફ પ્રસારિત થાય છે.
આ એકમાર્ગીય વહન એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે સંકેતો ચેતાતંત્ર દ્વારા યોગ્ય રીતે પ્રક્રિયા અને પ્રસારિત થાય છે.
તેથી,સાચી દિશા આ મુજબ છે: શિખાતંતુઓ $\rightarrow$ કોષકાય $\rightarrow$ અક્ષતંતુ $\rightarrow$ ચેતાંતો.

(A) મનુષ્યોમાં,જીવન પ્રક્રિયાઓ ચેતાતંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર દ્વારા નિયંત્રિત અને સંચાલિત થાય છે.
ચેતાતંત્ર ઝડપી સંદેશાવ્યવહાર અને સંકલન માટે વિદ્યુત આવેગો (ચેતા આવેગો) નો ઉપયોગ કરે છે.
અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર અંતઃસ્ત્રાવો નામના રાસાયણિક સંદેશવાહકોનો ઉપયોગ કરે છે,જે ધીમી અને લાંબા ગાળાની શારીરિક પ્રક્રિયાઓને નિયંત્રિત કરવા માટે રુધિરમાં મુક્ત થાય છે.
આ બંને તંત્રો સાથે મળીને શરીરમાં હોમિયોસ્ટેસિસ (સમસ્થિતિ) અને યોગ્ય કાર્યક્ષમતા જાળવી રાખે છે.

(N/A) મનુષ્યના શરીરમાં હોમિયોસ્ટેસિસ (સમસ્થિતિ) જાળવવા અને ઉત્તેજનાઓ સામે પ્રતિક્રિયા આપવા માટે ચેતાતંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર સાથે મળીને કાર્ય કરે છે.
$1$. ચેતાતંત્ર: તે મગજ, કરોડરજ્જુ અને શરીરના વિવિધ ભાગો વચ્ચે માહિતીને ઝડપથી પહોંચાડવા માટે ચેતા આવેગ (nerve impulses) તરીકે ઓળખાતા વિદ્યુત સંકેતોનો ઉપયોગ કરે છે। આનાથી ઝડપી, પરાવર્તી ક્રિયાઓ અને પર્યાવરણીય ફેરફારો સામે ત્વરિત પ્રતિભાવો શક્ય બને છે.
$2$. અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર: તે અંતઃસ્ત્રાવો (hormones) તરીકે ઓળખાતા રાસાયણિક સંદેશાવાહકોનો ઉપયોગ કરે છે, જે અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથીઓ દ્વારા સીધા રુધિરમાં મુક્ત થાય છે। આ અંતઃસ્ત્રાવો વૃદ્ધિ, ચયાપચય અને પ્રજનન જેવી ધીમી અને લાંબા ગાળાની પ્રક્રિયાઓને નિયંત્રિત કરવા માટે લક્ષ્ય અંગો સુધી પહોંચે છે.
$3$. સંકલન: જ્યારે ચેતાતંત્ર ઝડપી અને ટૂંકા ગાળાના પ્રતિભાવો પૂરા પાડે છે, ત્યારે અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર ધીમા અને લાંબા ગાળાના પ્રતિભાવો પૂરા પાડે છે। સાથે મળીને, તેઓ ખાતરી કરે છે કે શરીર એક સંકલિત એકમ તરીકે કાર્ય કરે છે, જ્યાં ચેતાતંત્ર અંતઃસ્ત્રાવી તંત્રને પણ ઉત્તેજિત કરી શકે છે (દા.ત., હાયપોથેલેમસ પિટ્યુટરી ગ્રંથિને ઉત્તેજિત કરે છે) જેથી એકંદર સંતુલન જળવાઈ રહે।

(N/A)

વનસ્પતિઓ	પ્રાણીઓ
$(i)$ માહિતીના વહન માટે કોઈ વિશિષ્ટ પેશીઓ હાજર હોતી નથી.	$(i)$ માહિતીના વહન માટે શરીરમાં વિશિષ્ટ પેશીઓ (ચેતાતંત્ર) હાજર હોય છે.
$(ii)$ વનસ્પતિ કોષો તેમાં રહેલા પાણીના જથ્થામાં ફેરફાર કરીને પોતાનો આકાર બદલે છે (આસૃતિદાબ).	$(ii)$ સ્નાયુ કોષોમાં વિશિષ્ટ પ્રોટીન જોવા મળે છે જે હલનચલન માટે આકાર બદલવામાં મદદ કરે છે.

(N/A)

ચેતાતંત્ર	અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર
$1$. ચેતાતંત્રમાં તાત્કાલિક અસર જોવા મળે છે,જેમ કે પરાવર્તી ક્રિયામાં.	$1$. અંતઃસ્ત્રાવી અસર ધીમી અને વિલંબિત હોય છે. અંતઃસ્ત્રાવોની અસર થોડા સમય પછી જોવા મળે છે.
$2$. ચેતા આવેગો ચેતાકોષો દ્વારા વહન પામે છે.	$2$. અંતઃસ્ત્રાવો રુધિરપ્રવાહ દ્વારા વહન પામે છે.
$3$. ચેતાતંત્ર વૃદ્ધિને સીધી રીતે અસર કરતું નથી.	$3$. અંતઃસ્ત્રાવો વૃદ્ધિ અને વિકાસને અસર કરી શકે છે.

(A) $(i)$ ઓક્સિન,
$(ii)$ એબ્સિસિક એસિડ.
$(b)$

પ્રકાશ તરફ પ્રરોહની હલનચલન (આવર્તન)	લજામણીના છોડમાં હલનચલન (અનુકુંચન)
$(i)$ તે ઉત્તેજના સામે ધીમો પ્રતિચાર છે.	$(i)$ તે ઉત્તેજના સામે ત્વરિત પ્રતિચાર છે.
$(ii)$ તે દિશામાન છે.	$(ii)$ તે દિશાવિહીન છે.
$(iii)$ તે વૃદ્ધિ પર આધારિત છે.	$(iii)$ તે વૃદ્ધિ પર આધારિત નથી.

(N/A) પરાવર્તી કમાન એ ચેતાકીય માર્ગ છે જે પરાવર્તી ક્રિયાનું નિયંત્રણ કરે છે. તે પરાવર્તી ક્રિયામાં ચેતા આવેગ દ્વારા ગ્રાહી અંગથી કારક અંગ સુધી લેવાયેલો માર્ગ છે.
છીંક માટેનો ફ્લો ચાર્ટ:
નાકમાં અનિચ્છનીય કણો $\to$ ગ્રાહી અંગો $\to$ સંવેદી ચેતાકોષ $\to$ કરોડરજ્જુ $\to$ પ્રેરક ચેતાકોષ $\to$ કારક અંગો (શ્વસનતંત્રના સ્નાયુઓ) $\to$ છીંક.
$(b)$ ચાર વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો અને તેમના કાર્યો:
$1$. ઓક્સિન: કોષોની લંબાઈ અને વૃદ્ધિમાં વધારો કરે છે.
$2$. જિબરેલિન: પ્રકાંડની લંબાઈ અને બીજના અંકુરણમાં મદદ કરે છે.
$3$. સાયટોકાઈનિન: કોષ વિભાજનને પ્રેરે છે.
$4$. એબ્સિસિક એસિડ: વૃદ્ધિને અવરોધે છે અને બીજની સુષુપ્તતા અથવા પાંદડા કરમાવા માટે જવાબદાર છે.

(C) ચેતાકોષમાં, વિદ્યુત આવેગો શિખાતંતુઓ (dendrites) દ્વારા ગ્રહણ કરવામાં આવે છે.
શિખાતંતુઓથી, આ આવેગ કોષકાય (cell body) તરફ વહન પામે છે.
ત્યારબાદ, તે અક્ષતંતુ (axon) પરથી ચેતાંતો (nerve endings) તરફ આગળ વધે છે.
ચેતોપાગમ (synapse) પર, આ આવેગ રાસાયણિક સંકેતમાં રૂપાંતરિત થાય છે જેથી તે પછીના ચેતાકોષના શિખાતંતુઓ સુધી પહોંચી શકે.
તેથી, સાચી દિશા આ મુજબ છે: $\text{શિખાતંતુઓ} \rightarrow \text{કોષકાય} \rightarrow \text{અક્ષતંતુ} \rightarrow \text{ચેતાંતો}$। આ વહન વિકલ્પ $C$ માં યોગ્ય રીતે દર્શાવેલ છે.

(D) પ્રાણીઓમાં $\text{ચેતાતંત્ર}$ અને $\text{અંતઃસ્ત્રાવી}$ $\text{તંત્ર}$ પરસ્પર પૂરક બનીને સંકલન અને નિયમનનું કાર્ય કરે છે।
$\text{ચેતાતંત્ર}$ ઝડપી પ્રતિચાર માટે વિદ્યુત સંકેતો પૂરા પાડે છે, જ્યારે $\text{અંતઃસ્ત્રાવી}$ $\text{તંત્ર}$ અંતઃસ્ત્રાવો નામના રાસાયણિક સંદેશાવાહકોનો ઉપયોગ કરીને શારીરિક પ્રક્રિયાઓનું ધીમું અને લાંબા ગાળાનું નિયમન કરે છે।
આ બંને તંત્રો સાથે મળીને ખાતરી કરે છે કે શરીર એક સંકલિત એકમ તરીકે કાર્ય કરે છે।