$XO$ અને $XY$ પ્રકારના લિંગ નિશ્ચયન વિશે સમજૂતી આપો.

(N/A) ઘણા બધા કીટકોમાં લિંગ નિશ્ચયનની પદ્ધતિ $XO$ પ્રકારની હોય છે. બધા જ અંડકોષોમાં દૈહિક રંગસૂત્રો સિવાય એક વધારાનું રંગસૂત્ર પણ હોય છે.
બીજી બાજુ કેટલાક શુક્રકોષોમાં આ $X$ રંગસૂત્ર હોય છે,જ્યારે કેટલાકમાં હોતું નથી. $X$ રંગસૂત્ર યુક્ત શુક્રકોષ દ્વારા ફલિત અંડકોષ માદા બને છે અને જો $X$ રંગસૂત્ર રહિત શુક્રકોષો વડે ફલિત થાય તો તે નર બને છે.
આ $X$ રંગસૂત્રની લિંગ નિશ્ચયનમાં ભૂમિકા હોવાથી તેને લિંગી રંગસૂત્ર (Sex chromosome) અને બાકીના બીજાં રંગસૂત્રોને દૈહિક રંગસૂત્રો (Autosomes) તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા. તીતીઘોડો $XO$ પ્રકારના લિંગ નિશ્ચયનનું ઉદાહરણ છે. તેમાં નરમાં દૈહિક રંગસૂત્રો સિવાય માત્ર એક $X$ રંગસૂત્ર જોવા મળે છે,જ્યારે માદામાં $XX$ રંગસૂત્રોની જોડ હોય છે.
ઘણા કીટકો અને મનુષ્ય સહિત સ્તનધારીઓમાં $XY$ પ્રકારનું લિંગ નિશ્ચયન જોવા મળે છે.
અહીં નર અને માદા બંનેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા સરખી હોય છે. નરમાં એક રંગસૂત્ર $X$ હોય છે,જ્યારે બીજું રંગસૂત્ર સ્પષ્ટપણે નાનું હોય છે,જેને $Y$ રંગસૂત્ર કહે છે.
દૈહિક રંગસૂત્રોની સંખ્યા નર અને માદામાં સમાન હોય છે.
નરમાં દૈહિક રંગસૂત્રો સાથે $XY$ $(AA + XY)$ હોય છે. માદામાં દૈહિક રંગસૂત્રો સાથે $XX$ $(AA + XX)$ હોય છે.
મનુષ્ય તથા ડ્રોસોફિલામાં નરમાં દૈહિક રંગસૂત્રો ઉપરાંત એક $X$ અને એક $Y$ રંગસૂત્ર હોય છે. માદામાં દૈહિક રંગસૂત્રો ઉપરાંત $XX$ રંગસૂત્રની જોડ હોય છે.
$XO$ અને $XY$ પ્રકારમાં નર બે પ્રકારનાં જન્યુઓનું નિર્માણ કરે છે: $(a)$ $X$ સહિત અથવા $X$ રહિત $(XO)$,$(b)$ કેટલાક $X$ યુક્ત અથવા કેટલાક $Y$ યુક્ત.
આ પ્રકારની લિંગ નિશ્ચયન ક્રિયાવિધિને નર વિષમયુગ્મતા (Male heterogamety) કહે છે.