અસમમિત કાર્બન (અવકાશ કેન્દ્ર),પ્રકાશક્રિયાશીલતા,કિરાલિટી અને પ્રતિબિંબી સમઘટકો (ઈનેન્શિયોમર્સ) સમજાવો.
(N/A) $1874$ માં ડચ વૈજ્ઞાનિક $J. van't\,Hoff$ અને ફ્રેંચ વૈજ્ઞાનિક $C. LeBel$ એ સ્વતંત્ર રીતે પ્રકાશક્રિયાશીલતા અને અણુઓના બંધારણ વચ્ચેનો સંબંધ આપ્યો.
$(i)$ મધ્યસ્થ કાર્બન: સંયોજનમાં મધ્યસ્થ કાર્બન પરમાણુની આસપાસ ચાર સમૂહો (સંયોજકતાઓ) સમચતુષ્ફલકીય રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે.
$(ii)$ અસમમિત કાર્બન: જો સંયોજનમાં કાર્બન સાથે જોડાયેલા ચારેય વિસ્થાપકો જુદા-જુદા હોય,તો આવા કાર્બનને અસમમિત કાર્બન અથવા અવકાશકેન્દ્ર કહે છે.
$(iii)$ અસમમિતતા અને પ્રકાશક્રિયાશીલતા: અસમમિત કાર્બન (અવકાશકેન્દ્ર) ધરાવતા અણુઓમાં સમમિતિનો અભાવ હોય છે અને તેઓ અસમમિત હોય છે. આવા અસમમિત અણુઓ પ્રકાશક્રિયાશીલતા દર્શાવે છે.
$(iv)$ કિરાલ,કિરાલિટી અને પ્રકાશક્રિયાશીલતા: જે કાર્બનિક અણુને તેના પ્રતિબિંબિય બંધારણ પર અધ્યારોપિત કરી શકાતું નથી,તેમને કિરાલ બંધારણો કહે છે અને આ ગુણધર્મને કિરાલિટી કહે છે. કિરાલિટી ધરાવતા અણુઓ અસમમિત કાર્બન ધરાવે છે અને પ્રકાશક્રિયાશીલ હોય છે.
$(v)$ પ્રતિબિંબી સમઘટકો (ઈનેન્શિયોમર્સ): જે બે પ્રતિબિંબ અણુઓ પરસ્પર અધ્યારોપિત ન થઈ શકતા હોય તેવા અવકાશીય સમઘટકોને પ્રતિબિંબી સમઘટકો (ઈનેન્શિયોમર્સ) કહે છે. તેઓ કિરાલ હોય છે અને કિરાલિટી ધરાવે છે.
$(i)$ મધ્યસ્થ કાર્બન: સંયોજનમાં મધ્યસ્થ કાર્બન પરમાણુની આસપાસ ચાર સમૂહો (સંયોજકતાઓ) સમચતુષ્ફલકીય રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે.
$(ii)$ અસમમિત કાર્બન: જો સંયોજનમાં કાર્બન સાથે જોડાયેલા ચારેય વિસ્થાપકો જુદા-જુદા હોય,તો આવા કાર્બનને અસમમિત કાર્બન અથવા અવકાશકેન્દ્ર કહે છે.
$(iii)$ અસમમિતતા અને પ્રકાશક્રિયાશીલતા: અસમમિત કાર્બન (અવકાશકેન્દ્ર) ધરાવતા અણુઓમાં સમમિતિનો અભાવ હોય છે અને તેઓ અસમમિત હોય છે. આવા અસમમિત અણુઓ પ્રકાશક્રિયાશીલતા દર્શાવે છે.
$(iv)$ કિરાલ,કિરાલિટી અને પ્રકાશક્રિયાશીલતા: જે કાર્બનિક અણુને તેના પ્રતિબિંબિય બંધારણ પર અધ્યારોપિત કરી શકાતું નથી,તેમને કિરાલ બંધારણો કહે છે અને આ ગુણધર્મને કિરાલિટી કહે છે. કિરાલિટી ધરાવતા અણુઓ અસમમિત કાર્બન ધરાવે છે અને પ્રકાશક્રિયાશીલ હોય છે.
$(v)$ પ્રતિબિંબી સમઘટકો (ઈનેન્શિયોમર્સ): જે બે પ્રતિબિંબ અણુઓ પરસ્પર અધ્યારોપિત ન થઈ શકતા હોય તેવા અવકાશીય સમઘટકોને પ્રતિબિંબી સમઘટકો (ઈનેન્શિયોમર્સ) કહે છે. તેઓ કિરાલ હોય છે અને કિરાલિટી ધરાવે છે.
Explore More
Similar Questions
સંયોજન $H_3C-CH(OH)-CH=CH-CH(OH)-CH_3$ $(X)$ વિશે સાચું/સાચા વિધાન/વિધાનો કયા છે?
$(A)$ $X$ માટે શક્ય સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સની કુલ સંખ્યા $6$ છે.
$(B)$ $X$ માટે શક્ય ડાયાસ્ટીરિયોમર્સની કુલ સંખ્યા $3$ છે.
$(C)$ જો $X$ માં દ્વિબંધની સ્ટીરિયોકેમિસ્ટ્રી $trans$ હોય,તો $X$ માટે શક્ય એનાન્શિયોમર્સની સંખ્યા $4$ છે.
$(D)$ જો $X$ માં દ્વિબંધની સ્ટીરિયોકેમિસ્ટ્રી $cis$ હોય,તો $X$ માટે શક્ય એનાન્શિયોમર્સની સંખ્યા $2$ છે.
$(A)$ $X$ માટે શક્ય સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સની કુલ સંખ્યા $6$ છે.
$(B)$ $X$ માટે શક્ય ડાયાસ્ટીરિયોમર્સની કુલ સંખ્યા $3$ છે.
$(C)$ જો $X$ માં દ્વિબંધની સ્ટીરિયોકેમિસ્ટ્રી $trans$ હોય,તો $X$ માટે શક્ય એનાન્શિયોમર્સની સંખ્યા $4$ છે.
$(D)$ જો $X$ માં દ્વિબંધની સ્ટીરિયોકેમિસ્ટ્રી $cis$ હોય,તો $X$ માટે શક્ય એનાન્શિયોમર્સની સંખ્યા $2$ છે.
DifficultIIT 2009
View Solutionનીચેના સંયોજનોની દરેક જોડીમાં કાયરલ (chiral) અને અકાયરલ (achiral) અણુઓને ઓળખો.
Medium
View Solutionજે સમઘટકોના બંધારણો એકબીજાના બિનઅધ્યારોપણીય પ્રતિબિંબો હોય,તેને ..... કહે છે.
Easy
View Solutionનીચેનામાંથી કયું સંયોજન પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે?
Easy
View Solutionસુપ્રસિદ્ધ સંયોજનો, $(+)$-લેક્ટિક એસિડ અને $(-)$-લેક્ટિક એસિડ, સમાન આણ્વીય સૂત્ર $C_{3}H_{6}O_{3}$ ધરાવે છે. તેમની વચ્ચેનો સાચો સંબંધ કયો છે?
MediumWBJEE 2012
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo