$10 \, cm$ ઊંચી વસ્તુને $30 \, cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા બહિર્ગોળ લેન્સની મુખ્ય અક્ષને લંબ રૂપે મૂકવામાં આવી છે. લેન્સથી વસ્તુનું અંતર $20 \, cm$ છે. પ્રતિબિંબનું $(i)$ સ્થાન,$(ii)$ પ્રકાર અને $(iii)$ કદ શોધો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(D) આપેલ છે: વસ્તુની ઊંચાઈ $O = 10 \, cm$,વસ્તુનું અંતર $u = -20 \, cm$,કેન્દ્રલંબાઈ $f = +30 \, cm$.
લેન્સના સૂત્ર $\frac{1}{v} - \frac{1}{u} = \frac{1}{f}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{1}{v} = \frac{1}{f} + \frac{1}{u} = \frac{1}{30} + \frac{1}{-20} = \frac{2 - 3}{60} = -\frac{1}{60}$.
તેથી,પ્રતિબિંબનું સ્થાન $v = -60 \, cm$ છે (પ્રતિબિંબ વસ્તુની તરફ જ રચાય છે).
મોટવણીના સૂત્ર $m = \frac{I}{O} = \frac{v}{u}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{I}{10} = \frac{-60}{-20} = 3$.
તેથી,પ્રતિબિંબનું કદ $I = 30 \, cm$ છે.
અહીં $v$ ઋણ હોવાથી,પ્રતિબિંબ આભાસી અને ચત્તું છે. પ્રતિબિંબની ઊંચાઈ $I$ ધન છે અને $O$ કરતા મોટી હોવાથી,પ્રતિબિંબ વિવર્ધિત (મોટું) છે.

Explore More

Similar Questions

$20 \, cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતો બહિર્ગોળ લેન્સ વિવર્ધિત આભાસી તેમજ વાસ્તવિક પ્રતિબિંબ રચી શકે છે. શું આ વિધાન સાચું છે? જો હા,તો આ પ્રતિબિંબો મેળવવા માટે દરેક કિસ્સામાં વસ્તુને ક્યાં મૂકવી જોઈએ?

$(a)$ ગોલીય લેન્સને સંબંધિત નીચેના પદો સમજાવો:
$(i)$ પ્રકાશીય કેન્દ્ર
$(ii)$ વક્રતા કેન્દ્રો
$(iii)$ મુખ્ય અક્ષ
$(iv)$ લેન્સનું મુખ (એપર્ચર)
$(v)$ મુખ્ય કેન્દ્ર
$(vi)$ કેન્દ્રલંબાઈ
$(b)$ એક અભિસારી લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ $12 \, cm$ છે. વસ્તુને લેન્સથી કેટલા અંતરે મૂકવી જોઈએ જેથી તેનું પ્રતિબિંબ લેન્સની બીજી બાજુએ $48 \, cm$ અંતરે મળે?

$20 \, cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા બહિર્ગોળ લેન્સથી $30 \, cm$ દૂર મૂકેલી વસ્તુના પ્રતિબિંબનું સ્થાન દર્શાવતી નામનિર્દેશિત કિરણ આકૃતિ દોરો.

એક છોકરી તેની લેસર ટોર્ચમાંથી નીકળતા પ્રકાશના પાતળા કિરણ વડે ઊભી રાખેલી બહિર્ગોળ લેન્સ પર અલગ-અલગ દિશામાંથી પ્રકાશ ફેંકીને રમી રહી હતી. તેને એ જોઈને આશ્ચર્ય થયું કે એક ચોક્કસ દિશામાં પ્રકાશનું કિરણ લેન્સમાંથી પસાર થયા પછી પણ તે જ દિશામાં આગળ વધે છે. આ અવલોકનનું કારણ જણાવો.

નીચેની આકૃતિ હવામાં રાખેલા બહિર્ગોળ લેન્સની મુખ્ય અક્ષ પર મૂકવામાં આવેલ વસ્તુ $AB$ દર્શાવે છે. $F_{1}$ અને $F_{2}$ એ લેન્સના બે મુખ્ય કેન્દ્રો છે. આકૃતિ દોરો.
$(i)$ $B$ થી શરૂ થતું અને $O$ માંથી પસાર થતું પ્રકાશનું કિરણ દોરો. લેન્સ દ્વારા વક્રીભવન પછી તે જ કિરણ દર્શાવો.
$(ii)$ $B$ માંથી બીજું કિરણ દોરો જે લેન્સ દ્વારા વક્રીભવન પછી $F_{2}$ માંથી પસાર થાય.
$(iii)$ રચાતી અંતિમ પ્રતિબિંબનું સ્થાન નક્કી કરો.
$(iv)$ શું પ્રતિબિંબ વાસ્તવિક છે કે આભાસી?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo