આકૃતિમાં દર્શાવેલ પોટેન્શિયોમીટર સર્કિટનો ઉપયોગ કોષ $E$ ના $e.m.f.$ માપવા માટે કરવામાં આવ્યો છે. જેમ જેમ બિંદુ $P$ એ $X$ થી $Y$ તરફ ગતિ કરે છે, તેમ ગેલ્વેનોમીટર $G$ માં આવતું આવર્તન હંમેશા એક જ દિશામાં રહે છે, પરંતુ $Y$ સુધી પહોંચતા સુધીમાં તે સતત ઘટતું જાય છે. $X$ અને $Y$ ની વચ્ચે સંતુલન બિંદુ મેળવવા માટે, શું કરવું જરૂરી છે?

આકૃતિમાં $2.0 \; V$ અને $0.40 \; \Omega$ આંતરિક અવરોધ ધરાવતો કોષ દર્શાવેલ છે,જે અવરોધક તાર $AB$ પર વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત જાળવી રાખે છે. એક પ્રમાણિત કોષ જે $1.02 \; V$ નો અચળ $emf$ જાળવી રાખે છે (થોડા $mA$ સુધીના મધ્યમ પ્રવાહ માટે),તે તારની $67.3 \; cm$ લંબાઈ પર તટસ્થ બિંદુ આપે છે. પ્રમાણિત કોષમાંથી ખૂબ ઓછો પ્રવાહ ખેંચાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે,તેની શ્રેણીમાં $600 \; k \Omega$ નો ખૂબ ઊંચો અવરોધ મૂકવામાં આવે છે,જે તટસ્થ બિંદુની નજીક શોર્ટ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ પ્રમાણિત કોષને અજ્ઞાત $emf$ $\varepsilon$ ધરાવતા કોષ દ્વારા બદલવામાં આવે છે અને સમાન રીતે તટસ્થ બિંદુ શોધતા તે તારની $82.3 \; cm$ લંબાઈ પર મળે છે.
$(a)$ $\varepsilon$ નું મૂલ્ય શું છે?
$(b)$ $600 \; k \Omega$ ના ઊંચા અવરોધનો હેતુ શું છે?
$(c)$ શું તટસ્થ બિંદુ આ ઊંચા અવરોધથી પ્રભાવિત થાય છે?
$(d)$ જો પોટેન્શિયોમીટરના ડ્રાઈવર કોષનો $emf$ $2.0 \; V$ ને બદલે $1.0 \; V$ હોત,તો શું આ પદ્ધતિ ઉપરની પરિસ્થિતિમાં કામ કરત?
$(e)$ શું આ પરિપથ ખૂબ જ નાના $emf$ (જેમ કે થર્મોકપલનો સામાન્ય $emf$) નક્કી કરવા માટે સારી રીતે કામ કરશે? જો નહીં,તો તમે પરિપથમાં કેવી રીતે ફેરફાર કરશો?

$100 \, cm$ લાંબા પોટેન્શિયોમીટર વાયરનો અવરોધ $10 \, \Omega$ છે. તેને $2 \, V$ ની બેટરી અને $R$ અવરોધ સાથે શ્રેણીમાં જોડવામાં આવે છે. $10 \, mV$ નો સ્ત્રોત $40 \, cm$ લંબાઈ પર નલ પોઈન્ટ આપે છે,તો બાહ્ય અવરોધ $R$ નું મૂલ્ય ........... $\Omega$ છે.

પોટેન્શિયોમીટરના પ્રયોગમાં,આપેલ કોષ માટે તટસ્થ બિંદુ $7^{\text{th}}$ વાયર પર મળે છે. તે જ કોષ માટે તટસ્થ બિંદુને $9^{\text{th}}$ વાયર પર ખસેડવા માટે આપણે શું કરવું જોઈએ?

પોટેન્શિયોમીટરના પ્રયોગમાં,$E_{1}$ અને $E_{2}$ e.m.f. ધરાવતા કોષો શ્રેણીમાં જોડાયેલા છે $(E_{1} > E_{2})$,અને સંતુલન લંબાઈ $64 \ cm$ છે. જો $E_{2}$ ની ધ્રુવીયતા ઉલટાવવામાં આવે,તો સંતુલન લંબાઈ $32 \ cm$ થાય છે. ગુણોત્તર $\frac{E_{1}}{E_{2}}$ શોધો.

પોટેન્શિયોમીટરના પ્રયોગમાં એક કોષ માટે સંતુલન લંબાઈ $560 \, cm$ છે। જ્યારે કોષને સમાંતર $10 \, \Omega$ નો બાહ્ય અવરોધ જોડવામાં આવે છે, ત્યારે સંતુલન લંબાઈમાં $60 \, cm$ નો ફેરફાર થાય છે। કોષનો આંતરિક અવરોધ ઓહ્મમાં કેટલો હશે?