એક વિદ્યાર્થીએ બહિર્ગોળ લેન્સનો ઉપયોગ કરીને સફેદ પડદા પર મીણબત્તીની જ્યોતનું પ્રતિબિંબ મેળવ્યું. તેણે મીણબત્તી,પડદો અને લેન્સના સ્થાન નીચે મુજબ નોંધ્યા:
મીણબત્તીનું સ્થાન $= 12.0\, cm$
બહિર્ગોળ લેન્સનું સ્થાન $= 50.0\, cm$
પડદાનું સ્થાન $= 88.0\, cm$
$(i)$ જો તે મીણબત્તીને લેન્સની નજીક $31.0\, cm$ ના સ્થાને ખસેડે,તો પ્રતિબિંબ ક્યાં રચાશે?
$(ii)$ જો તે મીણબત્તીને લેન્સની વધુ નજીક ખસેડે,તો રચાતા પ્રતિબિંબનો પ્રકાર કેવો હશે?
$(iii)$ ઉપર જણાવેલ કિસ્સા $(ii)$ માં પ્રતિબિંબની રચના દર્શાવતી કિરણ આકૃતિ દોરો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) સૌ પ્રથમ,લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ $(f)$ શોધો:
વસ્તુ અંતર $u = 12.0 - 50.0 = -38.0\, cm$
પ્રતિબિંબ અંતર $v = 88.0 - 50.0 = +38.0\, cm$
લેન્સના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{1}{v} - \frac{1}{u} = \frac{1}{f}$
$\frac{1}{38} - \frac{1}{-38} = \frac{1}{f} \implies \frac{2}{38} = \frac{1}{f} \implies f = 19.0\, cm$
$(i)$ નવું વસ્તુ અંતર $= 31.0\, cm$. નવું $u = 31.0 - 50.0 = -19.0\, cm$. વસ્તુ મુખ્ય કેન્દ્ર $(F)$ પર હોવાથી,પ્રતિબિંબ અનંત અંતરે રચાશે.
$(ii)$ જો મીણબત્તીને લેન્સની વધુ નજીક ખસેડવામાં આવે (એટલે કે $u < f$),તો વસ્તુ પ્રકાશીય કેન્દ્ર અને મુખ્ય કેન્દ્રની વચ્ચે હોય છે. રચાતું પ્રતિબિંબ આભાસી,ચત્તું અને વિવર્ધિત હશે.
$(iii)$ કિરણ આકૃતિ દર્શાવે છે કે જ્યારે વસ્તુ $F$ અને $O$ ની વચ્ચે હોય,ત્યારે પ્રતિબિંબ વસ્તુની બાજુએ જ આભાસી રીતે રચાય છે.

Explore More

Similar Questions

બહિર્ગોળ લેન્સનો અડધો ભાગ કાળા કાગળથી ઢાંકેલો છે.
$(a)$ આવા ઢાંકેલા લેન્સના $2F_{1}$ પર મૂકેલા પદાર્થના પ્રતિબિંબની રચના કિરણ આકૃતિની મદદથી દર્શાવો. પ્રતિબિંબનું સ્થાન અને પ્રકાર જણાવો.
$(b)$ તે જ લેન્સની સામે તે જ પદાર્થ માટે તે જ સ્થાને કિરણ આકૃતિ દોરો,પરંતુ હવે લેન્સ ખુલ્લો છે. શું બંને કિસ્સામાં મળતા પ્રતિબિંબમાં કોઈ તફાવત હશે? તમારા જવાબ માટે કારણ આપો.

લેન્સને વક્રતાના કેટલા કેન્દ્રો હોય છે?

$+5.0 \,D$ પાવર ધરાવતા બહિર્ગોળ લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ કેટલી હોય?

બહિર્ગોળ લેન્સ કયા સ્થાને વસ્તુ રાખવાથી ચત્તું અને આભાસી પ્રતિબિંબ રચે છે?

એક બહિર્ગોળ લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ $25\, cm$ છે. જો પ્રતિબિંબ લેન્સની બીજી બાજુએ $75\, cm$ ના અંતરે રચાતું હોય,તો લેન્સથી વસ્તુનું અંતર શોધો. પ્રતિબિંબનો પ્રકાર કેવો હશે?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo