વિધાન : જ્યારે પ્રકાશના માર્ગમાં થોડે દૂર એક નાનો ગોળાકાર અવરોધ મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે અવરોધના પડછાયાના કેન્દ્રમાં એક તેજસ્વી ટપકું જોવા મળે છે.
કારણ : પડછાયાના કેન્દ્રમાં વિનાશક વ્યતિકરણ થાય છે.

એક સાંકડી સ્લિટ પર વાદળી પ્રકાશ આપાત કરીને વિવર્તન ભાત મેળવવામાં આવે છે. જો વાદળી પ્રકાશને લાલ પ્રકાશ દ્વારા બદલવામાં આવે,તો:

નીચેના પ્રશ્નોના જવાબ આપો:
$(a)$ એક સ્લિટના વિવર્તનના પ્રયોગમાં, સ્લિટની પહોળાઈ મૂળ પહોળાઈ કરતા બમણી કરવામાં આવે છે. આનાથી મધ્યસ્થ વિવર્તન પટ્ટાના કદ અને તીવ્રતા પર શું અસર પડે છે?
$(b)$ દ્વિ-સ્લિટ પ્રયોગમાં દરેક સ્લિટમાંથી થતું વિવર્તન એ વ્યતિકરણ ભાત સાથે કેવી રીતે સંબંધિત છે?
$(c)$ જ્યારે દૂરના પ્રકાશના સ્ત્રોતમાંથી આવતા પ્રકાશના માર્ગમાં એક નાનો ગોળાકાર અવરોધ મૂકવામાં આવે છે, ત્યારે અવરોધના પડછાયાના કેન્દ્રમાં એક તેજસ્વી ટપકું દેખાય છે. શા માટે સમજાવો?
$(d)$ બે વિદ્યાર્થીઓ $10 \; m$ ઊંચા રૂમમાં $7 \; m$ ની પાર્ટીશન દીવાલ દ્વારા અલગ પડેલા છે. જો પ્રકાશ અને ધ્વનિ બંને તરંગો અવરોધોની આસપાસ વળી શકતા હોય, તો વિદ્યાર્થીઓ એકબીજાને જોઈ શકતા નથી છતાં તેઓ સરળતાથી વાતચીત કેવી રીતે કરી શકે છે?
$(e)$ કિરણ પ્રકાશશાસ્ત્ર એ ધારણા પર આધારિત છે કે પ્રકાશ સીધી રેખામાં ગતિ કરે છે. વિવર્તનની અસરો (જે પ્રકાશ નાના છિદ્રો/સ્લિટ્સમાંથી પસાર થાય ત્યારે અથવા નાના અવરોધોની આસપાસ જોવા મળે છે) આ ધારણાને ખોટી સાબિત કરે છે. તેમ છતાં, ઓપ્ટિકલ સાધનોમાં પ્રતિબિંબના સ્થાન અને અન્ય ગુણધર્મોને સમજવા માટે કિરણ પ્રકાશશાસ્ત્રની ધારણાનો સામાન્ય રીતે ઉપયોગ થાય છે. તેનું સમર્થન શું છે?

એક સમતલ તરંગાગ્ર $(\lambda = 6 \times 10^{-7} \, m)$ એ $0.4 \, mm$ પહોળી સ્લિટ પર આપાત થાય છે. સ્લિટની પાછળ મૂકવામાં આવેલ $0.8 \, m$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતો બહિર્ગોળ લેન્સ પ્રકાશને પડદા પર કેન્દ્રિત કરે છે. બીજા મહત્તમનું રેખીય વ્યાસ $mm$ માં કેટલું હશે?

વિવર્તનની ભાત (diffraction pattern) જોવા માટેના સૌથી સરળ પ્રયોગોનું વર્ણન કરો.

એક સ્લિટ વડે થતા વિવર્તનના પ્રયોગમાં,મધ્યસ્થ અધિક્તમની કોણીય પહોળાઈ શેના પર આધાર રાખતી નથી?