યોગ્ય પ્રયોગ દ્વારા સંતુલન પર તાપમાનની અસર સમજાવો.

(N/A) સંતુલન પર તાપમાનની અસર $NO_{2}$ વાયુ (કથ્થઈ રંગનો) લઈને દર્શાવી શકાય છે,જે $N_{2}O_{4}$ વાયુ (રંગહીન) માં ડાયમરાઇઝ થાય છે.
$2NO_{2(g)} \rightleftharpoons N_{2}O_{4(g)}$; $\Delta H = -57.2 \ kJ \ mol^{-1}$
(કથ્થઈ રંગનો વાયુ) $\quad$ (રંગહીન વાયુ)
પ્રયોગની પદ્ધતિ: સાંદ્ર $HNO_{3}$ માં $Cu$ ના ટુકડા ઉમેરીને તૈયાર કરેલ $NO_{2}$ વાયુને બે $5 \ mL$ ની કસનળીમાં એકત્રિત કરવામાં આવે છે (દરેક નળીમાં વાયુના રંગની તીવ્રતા સમાન રહે તેની ખાતરી કરીને) અને બૂચને એરાલ્ડાઇટથી સીલ કરવામાં આવે છે. ત્રણ $250 \ mL$ ના બીકર $1$,$2$ અને $3$ લો.
બીકર $1$ માં ઠારણ મિશ્રણ $(270 \ K)$,બીકર $2$ માં ઓરડાના તાપમાને પાણી $(298 \ K)$ અને બીકર $3$ માં ગરમ પાણી $(363 \ K)$ લો.
બંને કસનળીઓને $8-10$ મિનિટ માટે બીકર $2$ માં રાખવામાં આવે છે. ત્યારબાદ,એકને બીકર $1$ માં અને બીજીને બીકર $3$ માં મૂકવામાં આવે છે. પ્રક્રિયાની દિશા પર તાપમાનની અસર અવલોકન કરવામાં આવે છે.
અવલોકન:
$(i)$ બીકર $1$ $(270 \ K)$ માં નીચા તાપમાને,પુરોગામી પ્રક્રિયા ($N_{2}O_{4}$ નું નિર્માણ) ને પ્રોત્સાહન મળે છે કારણ કે પ્રક્રિયા ઉષ્માક્ષેપક છે. તેથી,$NO_{2}$ ને કારણે કથ્થઈ રંગની તીવ્રતા ઘટે છે.
$(ii)$ બીકર $3$ $(363 \ K)$ માં,ઊંચું તાપમાન પ્રતિગામી પ્રક્રિયા ($NO_{2}$ નું નિર્માણ) ને પ્રોત્સાહન આપે છે અને તેથી,કથ્થઈ રંગ ઘેરો બને છે.
નિષ્કર્ષ: ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયામાં,તાપમાન ઘટાડતા સંતુલન પુરોગામી દિશામાં અને તાપમાન વધારતા પ્રતિગામી દિશામાં ખસે છે.