પાતળી પ્લાસ્ટિક જેવી શીટ દ્વારા પ્રકાશનું ધ્રુવીભવન સમજાવો.
(N/A) અધ્રુવીભૂત પ્રકાશમાંથી સમતલ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ મેળવવાની ઘટનાને ધ્રુવીભવન કહે છે.
જે શીટ દ્વારા અધ્રુવીભૂત પ્રકાશમાંથી ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ મેળવી શકાય છે તેને પોલેરોઇડ કહે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: પાતળી પ્લાસ્ટિક શીટ અને ટુરમેલિન પ્લેટ.
પોલેરોઇડ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા અણુઓનું બનેલું હોય છે જે એક ચોક્કસ દિશામાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
ગોઠવાયેલા અણુઓની દિશામાં રહેલા વિદ્યુત સદિશો શોષાઈ જાય છે અને લંબ દિશામાં ગોઠવાયેલા અણુઓમાંથી પ્રકાશ પસાર થાય છે,આ દિશાને પોલેરોઇડની પારગમન અક્ષ (pass axis) કહે છે. તે પારગમન અક્ષને સમાંતર પ્રકાશ સદિશોના ઘટકોને પસાર થવા દે છે અને લંબ ઘટકો શોષાઈ જાય છે. તેથી તેમાંથી બહાર આવતા તરંગો રેખીય રીતે સમતલ ધ્રુવીભૂત હોય છે.
જો સામાન્ય સ્ત્રોતમાંથી આવતો પ્રકાશ $P_{1}$ પોલેરોઇડ શીટમાંથી પસાર થાય,તો તેની તીવ્રતા અડધી થઈ જાય છે. $P_{1}$ ને ફેરવવાથી પારગમિત કિરણપુંજ પર કોઈ અસર થતી નથી અને પારગમિત તીવ્રતા અચળ રહે છે.
હવે,$P_{1}$ ની આગળ $P_{2}$ નામનો સમાન પોલેરોઇડનો ટુકડો મૂકવામાં આવે અને $P_{1}$ ને ફેરવવામાં આવે,તો $P_{1}$ માંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા ઘટે છે.
જ્યારે $P_{2}$ અને $P_{1}$ સમાંતર હોય,ત્યારે $P_{2}$ માંથી પસાર થતા પ્રકાશ સદિશો $P_{1}$ માંથી પણ પસાર થાય છે,તેથી પ્રકાશની તીવ્રતા મહત્તમ હોય છે.
જ્યારે $P_{2}$ શીટને સમાન સ્થિતિમાં રાખીને $P_{1}$ શીટને $90^{\circ}$ જેટલું પરિભ્રમણ આપવામાં આવે,ત્યારે $P_{1}$ માંથી મળતી તીવ્રતા શૂન્ય થઈ જાય છે. આ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે.
જે શીટ દ્વારા અધ્રુવીભૂત પ્રકાશમાંથી ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ મેળવી શકાય છે તેને પોલેરોઇડ કહે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: પાતળી પ્લાસ્ટિક શીટ અને ટુરમેલિન પ્લેટ.
પોલેરોઇડ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા અણુઓનું બનેલું હોય છે જે એક ચોક્કસ દિશામાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
ગોઠવાયેલા અણુઓની દિશામાં રહેલા વિદ્યુત સદિશો શોષાઈ જાય છે અને લંબ દિશામાં ગોઠવાયેલા અણુઓમાંથી પ્રકાશ પસાર થાય છે,આ દિશાને પોલેરોઇડની પારગમન અક્ષ (pass axis) કહે છે. તે પારગમન અક્ષને સમાંતર પ્રકાશ સદિશોના ઘટકોને પસાર થવા દે છે અને લંબ ઘટકો શોષાઈ જાય છે. તેથી તેમાંથી બહાર આવતા તરંગો રેખીય રીતે સમતલ ધ્રુવીભૂત હોય છે.
જો સામાન્ય સ્ત્રોતમાંથી આવતો પ્રકાશ $P_{1}$ પોલેરોઇડ શીટમાંથી પસાર થાય,તો તેની તીવ્રતા અડધી થઈ જાય છે. $P_{1}$ ને ફેરવવાથી પારગમિત કિરણપુંજ પર કોઈ અસર થતી નથી અને પારગમિત તીવ્રતા અચળ રહે છે.
હવે,$P_{1}$ ની આગળ $P_{2}$ નામનો સમાન પોલેરોઇડનો ટુકડો મૂકવામાં આવે અને $P_{1}$ ને ફેરવવામાં આવે,તો $P_{1}$ માંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા ઘટે છે.
જ્યારે $P_{2}$ અને $P_{1}$ સમાંતર હોય,ત્યારે $P_{2}$ માંથી પસાર થતા પ્રકાશ સદિશો $P_{1}$ માંથી પણ પસાર થાય છે,તેથી પ્રકાશની તીવ્રતા મહત્તમ હોય છે.
જ્યારે $P_{2}$ શીટને સમાન સ્થિતિમાં રાખીને $P_{1}$ શીટને $90^{\circ}$ જેટલું પરિભ્રમણ આપવામાં આવે,ત્યારે $P_{1}$ માંથી મળતી તીવ્રતા શૂન્ય થઈ જાય છે. આ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે.
Explore More
Similar Questions
હવામાંથી આવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ $1.414$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા પારદર્શક માધ્યમની સપાટી પર એવી રીતે આપાત થાય છે કે જેથી પરાવર્તિત પ્રકાશ સંપૂર્ણપણે ધ્રુવીભૂત થાય. List-$I$ માં આપેલા ખૂણાઓને List-$II$ માં આપેલા સંબંધિત મૂલ્યો સાથે જોડો.
$A$. પરાવર્તન કોણ $(i)$ $2 \sin^{-1} \left(\sqrt{\frac{2}{3}}\right)$ $B$. વક્રીભવન કોણ $(ii)$ $\sin^{-1} \left(\sqrt{\frac{2}{3}}\right) - \sin^{-1} \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)$ $C$. આપાત અને સંપૂર્ણ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ વચ્ચેનો ખૂણો $(iii)$ $\sin^{-1} \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)$ $D$. આપાત કિરણનો વિચલન કોણ $(iv)$ $\cos^{-1} \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)$
| $A$. પરાવર્તન કોણ | $(i)$ $2 \sin^{-1} \left(\sqrt{\frac{2}{3}}\right)$ |
| $B$. વક્રીભવન કોણ | $(ii)$ $\sin^{-1} \left(\sqrt{\frac{2}{3}}\right) - \sin^{-1} \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)$ |
| $C$. આપાત અને સંપૂર્ણ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ વચ્ચેનો ખૂણો | $(iii)$ $\sin^{-1} \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)$ |
| $D$. આપાત કિરણનો વિચલન કોણ | $(iv)$ $\cos^{-1} \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)$ |
અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ એક પછી એક મૂકવામાં આવેલી બે પોલરાઇઝિંગ શીટ્સ પર પડે છે. શીટ્સની પાસ એક્સિસ (pass axis) વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો હોવો જોઈએ જેથી અંતિમ પ્રસારિત પ્રકાશની તીવ્રતા આપાત પ્રકાશની તીવ્રતાના ચોથા ભાગની હોય?
Medium
View Solutionસમતલ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ એક પોલારોઈડમાંથી પસાર થાય છે. પોલારોઈડમાંથી જોતા જોવા મળે છે કે જ્યારે પોલારોઈડ પ્રકાશની દિશામાં એક પરિભ્રમણ પૂર્ણ કરે છે,ત્યારે નીચેનામાંથી શું અવલોકાય છે?
Medium
View Solutionએક પોલરાઇઝર-એનાલાઇઝર સેટને એવી રીતે ગોઠવવામાં આવે છે કે એનાલાઇઝરમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા મૂળ તીવ્રતાના $10 \%$ છે. ધારો કે પોલરાઇઝર-એનાલાઇઝર સેટ કોઈ પ્રકાશનું શોષણ કરતું નથી,તો આઉટપુટ તીવ્રતાને શૂન્ય કરવા માટે એનાલાઇઝરને કેટલા ખૂણે ફેરવવું પડે?.....$^o$
$I_0$ તીવ્રતા ધરાવતા આપાત રેખીય ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પર એક પોલેરોઇડ $45^{\circ}$ ના ખૂણે મૂકવામાં આવે છે. પોલેરાઇઝેશન પછી પોલેરોઇડમાંથી પસાર થતા પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલી હશે?
Medium
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo