કોલોઇડ્સ વિશે માહિતી આપો. કોલોઇડ્સનું વર્ગીકરણ સમજાવો.

(N/A) આપણે જાણીએ છીએ કે દ્રાવણો સમાંગ પ્રણાલીઓ છે. આપણે એ પણ જાણીએ છીએ કે પાણીમાં રેતી ઉમેરીને હલાવતા તે નિલંબન બનાવે છે,જે સમય જતાં નીચે બેસી જાય છે. નિલંબન અને દ્રાવણની બે અંતિમ સ્થિતિઓ વચ્ચે આપણને પ્રણાલીઓનો એક મોટો સમૂહ જોવા મળે છે જેને કોલોઇડલ વિક્ષેપન અથવા સરળ રીતે કોલોઇડ્સ કહેવામાં આવે છે.
કોલોઇડ એ વિષમાંગ પ્રણાલી છે જેમાં એક પદાર્થ બીજા પદાર્થમાં,જેને વિક્ષેપન માધ્યમ કહેવાય છે,ખૂબ જ ઝીણા કણો તરીકે વિક્ષેપિત થયેલ હોય છે.
દ્રાવણ અને કોલોઇડ વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત કણોના કદનો છે. દ્રાવણમાં,ઘટક કણો આયનો અથવા નાના અણુઓ હોય છે. કોલોઇડમાં,વિક્ષેપિત કલા એક અણુના કણો (જેમ કે પ્રોટીન અથવા સિન્થેટિક પોલિમર) અથવા ઘણા અણુઓ,આયનો અથવા અણુઓના સમૂહની બનેલી હોઈ શકે છે.
કોલોઇડલ કણો સાદા અણુઓ કરતા મોટા હોય છે પરંતુ નિલંબિત રહેવા માટે પૂરતા નાના હોય છે. તેમનો વ્યાસ $1$ થી $1000$ $nm$ ($10^{-9}$ થી $10^{-6}$ $m$) ની વચ્ચે હોય છે.
કોલોઇડલ કણો તેમના નાના કદને કારણે એકમ દળ દીઠ વિશાળ સપાટી ધરાવે છે. $1$ $cm$ બાજુવાળા સમઘનનો વિચાર કરો. તેની કુલ સપાટી $6$ $cm^{2}$ છે. જો તેને $10^{12}$ સમઘનમાં સમાન રીતે વિભાજિત કરવામાં આવે,તો તે સમઘન મોટા કોલોઇડલ કણોના કદના હશે અને તેની કુલ સપાટી $60,000$ $cm^{2}$ અથવા $6$ $m^{2}$ હશે.
આ વિશાળ સપાટી કોલોઇડ્સના કેટલાક વિશિષ્ટ ગુણધર્મો તરફ દોરી જાય છે.
કોલોઇડ્સનું વર્ગીકરણ નીચેના માપદંડોના આધારે કરવામાં આવે છે: $(i)$ વિક્ષેપિત કલા અને વિક્ષેપન માધ્યમની ભૌતિક સ્થિતિ. $(ii)$ વિક્ષેપિત કલા અને વિક્ષેપન માધ્યમ વચ્ચેની આંતરક્રિયાની પ્રકૃતિ. $(iii)$ વિક્ષેપિત કલાના કણોનો પ્રકાર.
વિક્ષેપિત કલા અને વિક્ષેપન માધ્યમની ભૌતિક સ્થિતિના આધારે વર્ગીકરણ: વિક્ષેપિત કલા અને વિક્ષેપન માધ્યમ ઘન,પ્રવાહી કે વાયુ છે તેના આધારે આઠ પ્રકારની કોલોઇડલ પ્રણાલીઓ શક્ય છે. વાયુનું બીજા વાયુ સાથેનું મિશ્રણ સમાંગ મિશ્રણ બનાવે છે અને તેથી તે કોલોઇડલ પ્રણાલી નથી.