સમાંગ ઉદ્દીપન (Homogeneous catalysis) અને વિષમાંગ ઉદ્દીપન (Heterogeneous catalysis) વિશે માહિતી આપો.

(N/A) સમાંગ ઉદ્દીપન: જ્યારે પ્રક્રિયકો,નીપજો અને ઉદ્દીપક એક જ ભૌતિક અવસ્થામાં હોય,ત્યારે તે પ્રક્રિયાને સમાંગ ઉદ્દીપન કહેવામાં આવે છે.
સમાંગ ઉદ્દીપનના ઉદાહરણો:
$(i)$ લેડ ચેમ્બર પદ્ધતિમાં નાઈટ્રોજનના ઓક્સાઈડ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં સલ્ફર ડાયોક્સાઈડનું ડાયોક્સિજન દ્વારા સલ્ફર ટ્રાયોક્સાઈડમાં ઓક્સિડેશન:
$2 SO_{2(g)} + O_{2(g)} \xrightarrow{NO_{(g)}} 2 SO_{3(g)}$
$(ii)$ હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવતા $H^+$ આયનો દ્વારા મિથાઈલ એસિટેટનું જળવિભાજન:
$CH_3COOCH_{3(l)} + H_2O_{(l)} \xrightarrow{HCl_{(l)}} CH_3COOH_{(aq)} + CH_3OH_{(aq)}$
$(iii)$ સલ્ફ્યુરિક એસિડ દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવતા $H^+$ આયનો દ્વારા ખાંડનું જળવિભાજન:
$C_{12}H_{22}O_{11(aq)} + H_2O_{(l)} \xrightarrow{H_2SO_{4(l)}} C_6H_{12}O_{6(aq)} + C_6H_{12}O_{6(aq)}$
વિષમાંગ ઉદ્દીપન: જ્યારે પ્રક્રિયકો અને ઉદ્દીપક અલગ-અલગ ભૌતિક અવસ્થામાં હોય,ત્યારે તે પ્રક્રિયાને વિષમાંગ ઉદ્દીપન કહેવામાં આવે છે.
વિષમાંગ ઉદ્દીપનના ઉદાહરણો:
$(i)$ સંપર્ક વિધિ (Contact process) માં પ્લેટિનમ $(Pt)$ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં સલ્ફર ડાયોક્સાઈડનું સલ્ફર ટ્રાયોક્સાઈડમાં ઓક્સિડેશન:
$2 SO_{2(g)} + O_{2(g)} \xrightarrow{Pt_{(s)}} 2 SO_{3(g)}$
$(ii)$ લોખંડ $(Fe)$ ઉદ્દીપકનો ઉપયોગ કરીને એમોનિયાના સંશ્લેષણ માટે હેબર પદ્ધતિ:
$N_{2(g)} + 3H_{2(g)} \xrightarrow{Fe_{(s)}} 2NH_{3(g)}$