અંતઃસંવર્ધન (Inbreeding) અને બહિઃસંવર્ધન (Outbreeding) વિશે માહિતી આપો.

(N/A) અંતઃસંવર્ધન એટલે એક જ જાતિના વધુ નજીકના સંબંધિત વ્યક્તિઓ વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી કરવામાં આવતું સંવર્ધન.
સંવર્ધન વ્યૂહરચના નીચે મુજબ છે:
$1$. એક જ જાતિના શ્રેષ્ઠ નર અને શ્રેષ્ઠ માદાને ઓળખીને તેમની વચ્ચે સંકરણ કરાવવામાં આવે છે.
$2$. આવી સંકરણ પ્રક્રિયાથી પ્રાપ્ત સંતતિનું મૂલ્યાંકન શ્રેષ્ઠ નર અને માદા તરીકે કરવામાં આવે છે.
- પશુઓના કિસ્સામાં,શ્રેષ્ઠ માદા એટલે એવી ગાય કે ભેંસ જે દરેક દુગ્ધકાળ દરમિયાન વધુ દૂધ આપે છે.
- શ્રેષ્ઠ નર એટલે એવો સાંઢ જે અન્ય નરની સરખામણીમાં શ્રેષ્ઠ સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે.
- અંતઃસંવર્ધન સમયુગ્મતા (homozygosity) વધારે છે. જો આપણે કોઈપણ પ્રાણીમાં શુદ્ધ વંશાવલિ (pureline) વિકસાવવા માંગતા હોઈએ તો તે જરૂરી છે.
- અંતઃસંવર્ધન હાનિકારક પ્રભાવી જનીનોને બહાર લાવે છે જે પસંદગી દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે. તે શ્રેષ્ઠ જનીનોના સંચય અને ઓછા ઇચ્છનીય જનીનોને દૂર કરવામાં પણ મદદ કરે છે.
- સતત અંતઃસંવર્ધન,ખાસ કરીને નજીકનું અંતઃસંવર્ધન,સામાન્ય રીતે પ્રજનન ક્ષમતા અને ઉત્પાદકતા ઘટાડે છે,જેને અંતઃસંવર્ધન દબાણ (inbreeding depression) કહેવાય છે.
બહિઃસંવર્ધન એ અસંબંધિત પ્રાણીઓનું સંવર્ધન છે,જે એક જ જાતિના વ્યક્તિઓ (પરંતુ $4-6$ પેઢી સુધી કોઈ સામાન્ય પૂર્વજો ન હોય) અથવા વિવિધ જાતિઓ (cross-breeding) અથવા વિવિધ પ્રજાતિઓ (interspecific hybridization) વચ્ચે હોઈ શકે છે. જે પ્રાણીઓની ઉત્પાદકતા અને વૃદ્ધિ દર સરેરાશ કરતા ઓછા હોય તેમના માટે બહિઃસંવર્ધન એ શ્રેષ્ઠ સંવર્ધન પદ્ધતિ છે.