ગતિશીલ ઉદગમ અને ગતિશીલ અવલોકનકાર માટે અવલોકનકારે અનુભવેલી આવૃત્તિનું સમીકરણ મેળવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) ધારો કે અવલોકનકારથી ઉદગમ તરફની દિશાને ધન દિશા તરીકે લઈએ.
ધારો કે ઉદગમ અને અવલોકનકાર અનુક્રમે $v_{s}$ અને $v_{0}$ વેગથી ગતિ કરે છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે.
ધારો કે $t=0$ સમયે,અવલોકનકાર $O_{1}$ પર છે અને ઉદગમ $S_{1}$ પર છે,જ્યાં $O_{1}$ એ $S_{1}$ ની ડાબી બાજુએ છે.
ઉદગમ $v$ વેગ,$\nu$ આવૃત્તિ અને $T_{0}$ આવર્તકાળ ધરાવતું તરંગ ઉત્સર્જિત કરે છે,જે માધ્યમની સાપેક્ષ સ્થિર અવલોકનકાર દ્વારા માપવામાં આવે છે.
ધારો કે $t=0$ સમયે $O_{1}$ અને $S_{1}$ વચ્ચેનું અંતર $L$ છે,જ્યારે ઉદગમ પ્રથમ શૃંગ ઉત્સર્જિત કરે છે. અવલોકનકાર ગતિ કરતો હોવાથી,અવલોકનકારની સાપેક્ષ તરંગનો વેગ $v+v_{0}$ થશે. તેથી,પ્રથમ શૃંગ અવલોકનકાર પાસે $t_{1}=\frac{L}{v+v_{0}}$ સમયે પહોંચે છે.
$t=T_{0}$ સમયે,અવલોકનકાર અને ઉદગમ બંને તેમના નવા સ્થાનો $O_{2}$ અને $S_{2}$ પર પહોંચે છે. અવલોકનકાર અને ઉદગમ વચ્ચેનું નવું અંતર $O_{2}S_{2}$ એ $L+(v_{s}-v_{0})T_{0}$ થશે.
$S_{2}$ પર,ઉદગમ બીજું શૃંગ ઉત્સર્જિત કરે છે. આ અવલોકનકાર પાસે $t_{2}=T_{0}+\frac{L+(v_{s}-v_{0})T_{0}}{v+v_{0}}$ સમયે પહોંચે છે.
$nT_{0}$ સમયે,ઉદગમ તેનું $(n+1)^{th}$ શૃંગ ઉત્સર્જિત કરે છે,અને તે અવલોકનકાર પાસે $t_{n+1}=nT_{0}+\frac{L+n(v_{s}-v_{0})T_{0}}{v+v_{0}}$ સમયે પહોંચે છે.
પ્રથમ અને $(n+1)^{th}$ શૃંગના આગમન વચ્ચેનો સમયગાળો $\Delta t = t_{n+1} - t_{1} = nT_{0} + \frac{n(v_{s}-v_{0})T_{0}}{v+v_{0}} = nT_{0} \left(1 + \frac{v_{s}-v_{0}}{v+v_{0}}\right) = nT_{0} \left(\frac{v+v_{0}+v_{s}-v_{0}}{v+v_{0}}\right) = nT_{0} \left(\frac{v+v_{s}}{v+v_{0}}\right)$ છે.
અવલોકિત આવર્તકાળ $T' = \frac{\Delta t}{n} = T_{0} \left(\frac{v+v_{s}}{v+v_{0}}\right)$ છે.
આમ,અવલોકિત આવૃત્તિ $\nu' = \frac{1}{T'} = \nu \left(\frac{v+v_{0}}{v+v_{s}}\right)$ છે.

Explore More

Similar Questions

$350\, Hz$ ની આવૃત્તિ ધરાવતો હોર્ન વગાડતી એક કાર $5\, m/s$ ની ઝડપે દીવાલ તરફ ગતિ કરી રહી છે. કાર અને દીવાલની વચ્ચે ઉભેલા વ્યક્તિ દ્વારા સંભળાતી બીટ આવૃત્તિ ..... $Hz$ છે (હવામાં અવાજની ઝડપ $= 350\, m/s$).

Difficult
View Solution

ધ્વનિનો એક સ્ત્રોત સ્થિર અવલોકનકાર તરફ $V_s$ વેગથી ગતિ કરે છે અને ત્યારબાદ $V_s$ વેગથી દૂર જાય છે. ધારો કે જે માધ્યમમાં ધ્વનિ તરંગો ગતિ કરે છે તે સ્થિર છે. જો $V$ એ ધ્વનિનો વેગ હોય અને $n$ એ સ્ત્રોત દ્વારા ઉત્સર્જિત આવૃત્તિ હોય, તો અવલોકનકાર દ્વારા સંભળાતી આભાસી આવૃત્તિઓ વચ્ચેનો તફાવત કેટલો હશે?

એક ટ્રેન $10 \,ms^{-1}$ ની ઝડપે પ્લેટફોર્મ તરફ આવી રહી છે અને $340 \,Hz$ આવૃત્તિની સીટી વગાડી રહી છે। પ્લેટફોર્મ પર ઉભેલા સ્થિર અવલોકનકાર દ્વારા સાંભળવામાં આવતી સીટીની આવૃત્તિ કેટલી હશે ($\,Hz$ માં)? (ધ્વનિની ઝડપ $= 340 \,ms^{-1}$ આપેલ છે)

સ્થિર સ્ત્રોત તરફ અમુક ઝડપે ગતિ કરતા અવલોકનકાર દ્વારા સંભળાતી ધ્વનિની આવૃત્તિ $n_1$ છે અને જો અવલોકનકાર તે જ સ્ત્રોતથી સમાન ઝડપે દૂર જાય, તો અવલોકનકાર દ્વારા સંભળાતી ધ્વનિની આવૃત્તિ $n_2$ છે. જો હવામાં ધ્વનિની ઝડપ $340 \ m/s$ હોય અને $n_1: n_2 = 71: 65$ હોય, તો અવલોકનકારની ઝડપ શોધો: ($km/h$ માં)

એક ઉદગમ અને એક શ્રોતા બંને એકબીજા તરફ $\frac{V}{10}$ ની ઝડપે ગતિ કરી રહ્યા છે (જ્યાં $V$ એ ધ્વનિની ઝડપ છે). જો ઉદગમ દ્વારા ઉત્સર્જિત ધ્વનિની આવૃત્તિ $n$ હોય,તો શ્રોતા દ્વારા સંભળાતી આવૃત્તિ આશરે કેટલી હશે?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo