ડાયક્લોરિનના ગુણધર્મો અને ઉપયોગો જણાવો.

(N/A) $(i)$ ભૌતિક ગુણધર્મો: તે તીવ્ર અને ગૂંગળામણભરી ગંધ ધરાવતો લીલાશ પડતો પીળો વાયુ છે. તે હવા કરતા $2-5$ ગણો ભારે છે. તે પાણીમાં દ્રાવ્ય છે અને સરળતાથી પીળા પ્રવાહીમાં પ્રવાહીકૃત થઈ શકે છે જે $239 \ K$ તાપમાને ઉકળે છે.
$(ii)$ રાસાયણિક ગુણધર્મો:
ધાતુઓ અને અધાતુઓ સાથે પ્રતિક્રિયા: ક્લોરિન નાઈટ્રોજન,ઓક્સિજન,કાર્બન અને નિષ્ક્રિય વાયુઓ સિવાયના તમામ અધાતુઓ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે. ક્લોરિન ધાતુઓ અને અધાતુઓ સાથે ક્લોરાઈડ બનાવે છે.
$2 \ Al + 3 \ Cl_2 \rightarrow 2 \ AlCl_3$; $\quad P_4 + 6 \ Cl_2 \rightarrow 4 \ PCl_3$
$2 \ Na + Cl_2 \rightarrow 2 \ NaCl$; $\quad S_8 + 4 \ Cl_2 \rightarrow 4 \ S_2Cl_2$
$2 \ Fe + 3 \ Cl_2 \rightarrow 2 \ FeCl_3$
હાઈડ્રોજન માટે આકર્ષણ: ક્લોરિન હાઈડ્રોજન માટે ખૂબ જ મજબૂત આકર્ષણ ધરાવે છે. તે $HCl$ બનાવવા માટે હાઈડ્રોજન ધરાવતા સંયોજનો સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
$H_2 + Cl_2 \rightarrow 2 \ HCl$
$H_2S + Cl_2 \rightarrow S + 2 \ HCl$
$C_{10}H_{16} + 8 \ Cl_2 \rightarrow 16 \ HCl + 10 \ C$
આલ્કલી સાથે પ્રતિક્રિયા: ઠંડા અને મંદ આલ્કલી સાથે ક્લોરિન ક્લોરાઈડ અને હાઈપોક્લોરાઈટનું મિશ્રણ બનાવે છે,પરંતુ ગરમ અને સાંદ્ર આલ્કલી સાથે તે ક્લોરાઈડ અને ક્લોરેટ આપે છે.
$2 \ NaOH + Cl_2 \rightarrow NaCl + NaOCl + H_2O$ (ઠંડું અને મંદ)
$6 \ NaOH + 3 \ Cl_2 \rightarrow 5 \ NaCl + NaClO_3 + 3 \ H_2O$ (ગરમ અને સાંદ્ર)
એમોનિયા સાથે પ્રતિક્રિયા: એમોનિયા સાથે,એમોનિયમ ક્લોરાઈડ અને ડાયનાઈટ્રોજન મળે છે.
$3 \ Cl_{2(g)} + 8 \ NH_{3(g)} \rightarrow N_{2(g)} + 6 \ NH_4Cl_{(s)}$ (વધારે એમોનિયા)
વધારે ડાયક્લોરિન સાથે,નીપજ $NCl_3$ (વિસ્ફોટક) છે.
$NH_{3(g)} + 3 \ Cl_{2(g)} \rightarrow NCl_3 + 3 \ HCl_{(g)}$
વિરંજન અને ઓક્સિડેશન ક્રિયા: ક્લોરિનયુક્ત પાણી $HCl$ અને $HOCl$ ના નિર્માણને કારણે તેનો પીળો રંગ ગુમાવે છે. હાઈપોક્લોરસ એસિડ $(HOCl)$ નવજાત ઓક્સિજન $([O])$ આપે છે,જે ક્લોરિનના ઓક્સિડેશન અને વિરંજન ગુણધર્મો માટે જવાબદાર છે.
$Cl_2 + H_2O \rightarrow HOCl + HCl$
$HOCl \rightarrow HCl + [O]$
$2 \ FeSO_4 + H_2SO_4 + Cl_2 \rightarrow Fe_2(SO_4)_3 + 2 \ HCl$
$Na_2SO_3 + Cl_2 + H_2O \rightarrow Na_2SO_4 + 2 \ HCl$
$SO_2 + 2 \ H_2O + Cl_2 \rightarrow H_2SO_4 + 2 \ HCl$
$I_2 + 6 \ H_2O + 5 \ Cl_2 \rightarrow 2 \ HIO_3 + 10 \ HCl$
ક્લોરિનની વિરંજન ક્રિયા કાયમી છે કારણ કે તે ઓક્સિડેશન દ્વારા થાય છે. તે ભેજની હાજરીમાં વનસ્પતિ અને કાર્બનિક પદાર્થોને વિરંજિત કરે છે.
$\text{રંગીન પદાર્થ} + [O] \rightarrow \text{રંગહીન પદાર્થ}$
$(iii)$ ઉપયોગો: તેનો ઉપયોગ લાકડાના માવા,કપાસ અને કાપડના વિરંજન માટે; સોના અને પ્લેટિનમના નિષ્કર્ષણ માટે; રંગો,દવાઓ અને કાર્બનિક સંયોજનો જેવા કે $CCl_4$,$CHCl_3$,$DDT$ અને રેફ્રિજન્ટ્સના ઉત્પાદનમાં; અને પીવાના પાણીના શુદ્ધિકરણ માટે થાય છે.