જ્યારે પણ કોઈલ (ગૂંચળા) માંથી પસાર થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર બદલાય છે,ત્યારે કોઈલમાં વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત ઉત્પન્ન થાય છે.

નીચેની આકૃતિમાં સેન્ટર ઝીરો ગેલ્વેનોમીટર $G$ સાથે જોડાયેલ એક કોઈલ દર્શાવેલ છે. જ્યારે શક્તિશાળી ચુંબકનો $N$ ધ્રુવ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ જમણી તરફ ખસેડવામાં આવે છે,ત્યારે ગેલ્વેનોમીટર જમણી તરફ વિચલન દર્શાવે છે.
$(i)$ ગેલ્વેનોમીટરમાં વિચલન શા માટે થાય છે તે સમજાવો.
$(ii)$ છેડા $A$ થી જોતા કોઈલમાં પ્રવાહની દિશા ક્લોકવાઇઝ (ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં) દેખાય છે કે એન્ટિક્લોકવાઇઝ (ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં)?
$(iii)$ જ્યારે કોઈલને $N$ થી દૂર લઈ જવામાં આવે ત્યારે $G$ માં શું અવલોકન જોવા મળે છે તે જણાવો.
$(iv)$ જ્યારે કોઈલ અને ચુંબક બંનેને સમાન ઝડપે જમણી તરફ ખસેડવામાં આવે ત્યારે $G$ માં શું અવલોકન જોવા મળે છે તે જણાવો.

જો વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત સોલેનોઇડનો ઉપયોગ કરવામાં આવે તો કઈ પરિસ્થિતિઓમાં કાયમી ચુંબક મેળવી શકાય છે? તમારા જવાબને નામનિર્દેશિત પરિપથ આકૃતિની મદદથી સમજાવો.

$(a)$ વિદ્યુતચુંબકીય પ્રેરણ (Electromagnetic induction) ની વ્યાખ્યા આપો.
$(b)$ બે ગૂંચળા $P$ અને $S$ ને એક જ લોખંડના ગર્ભ (iron core) પર વીંટાળવામાં આવ્યા છે. ગૂંચળું $P$ ને બેટરી અને કળ (key) સાથે જોડવામાં આવ્યું છે અને ગૂંચળું $S$ ને ગેલ્વેનોમીટર સાથે જોડવામાં આવ્યું છે. આ ગોઠવણીની યોગ્ય આકૃતિ દોરો અને નીચેની સ્થિતિમાં તમારા અવલોકનો લખો:
$(i)$ કળ બંધ કરીને ગૂંચળા $P$ માં વિદ્યુતપ્રવાહ શરૂ કરવામાં આવે ત્યારે.
$(ii)$ ગૂંચળા $P$ માં વિદ્યુતપ્રવાહ સતત વહેતો હોય ત્યારે.
$(iii)$ કળ કાઢીને ગૂંચળા $P$ માં વિદ્યુતપ્રવાહ બંધ કરવામાં આવે ત્યારે.
આવા અવલોકનો માટેનું કારણ સમજાવો.

કયું સાધન યાંત્રિક ઉર્જાનું વિદ્યુત ઉર્જામાં રૂપાંતર કરે છે?

$(a)$ 'ચુંબકીય ક્ષેત્ર' એટલે શું?
$(b)$ કોઈ બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્રની દિશા કેવી રીતે નક્કી કરવામાં આવે છે?
$(c)$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત વાહકની આસપાસ ઉત્પન્ન થતા ચુંબકીય ક્ષેત્રની દિશા દર્શાવવા માટેની પ્રવૃત્તિનું વર્ણન કરો.
$(d)$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્રમાં ચુંબકીય ક્ષેત્રની દિશા શું હોય છે?