નીચેનામાંથી કયા ઉદાહરણો (આશરે) સરળ આવર્ત ગતિ (Simple Harmonic Motion) દર્શાવે છે અને કયા આવર્ત ગતિ દર્શાવે છે પરંતુ સરળ આવર્ત ગતિ નથી?
$(a)$ પૃથ્વીનું તેની ધરી પર પરિભ્રમણ.
$(b)$ $U$-ટ્યુબમાં દોલન કરતા પારાના સ્તંભની ગતિ.
$(c)$ લીસી વક્ર વાટકીમાં રહેલા બોલ બેરિંગની ગતિ,જ્યારે તેને સૌથી નીચેના બિંદુથી થોડે ઉપરના બિંદુએથી છોડવામાં આવે.
$(d)$ બહુપરમાણ્વીય અણુની તેના સંતુલન સ્થાનની આસપાસ થતી સામાન્ય કંપન ગતિ.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(B, C) અને $(c)$ એ સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ છે અને $(a)$ અને $(d)$ એ આવર્ત ગતિ છે,પરંતુ સરળ આવર્ત ગતિ નથી.
$(a)$ પૃથ્વીનું તેની ધરી પર પરિભ્રમણ એ આવર્ત ગતિ છે કારણ કે તે સમાન સમયગાળામાં પોતાની સ્થિતિનું પુનરાવર્તન કરે છે. જોકે,આ ગતિ સરળ આવર્ત ગતિ નથી કારણ કે તેમાં સંતુલન બિંદુની આસપાસ આગળ-પાછળની ગતિનો સમાવેશ થતો નથી.
$(b)$ $U$-ટ્યુબમાં દોલન કરતા પારાનો સ્તંભ સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. પારો એક નિશ્ચિત સંતુલન સ્થાનની આસપાસ સમાન પથ પર આગળ-પાછળ ગતિ કરે છે,જે સરળ આવર્ત ગતિની શરતોનું પાલન કરે છે.
$(c)$ જ્યારે બોલ બેરિંગને લીસી વક્ર વાટકીમાં સૌથી નીચેના બિંદુથી થોડે ઉપરથી છોડવામાં આવે છે,ત્યારે તે સંતુલન સ્થાનની આસપાસ આગળ-પાછળ દોલન કરે છે. નાના સ્થાનાંતર માટે,પુનઃસ્થાપક બળ સ્થાનાંતરના સમપ્રમાણમાં હોય છે,તેથી તે સરળ આવર્ત ગતિ છે.
$(d)$ બહુપરમાણ્વીય અણુના કંપનો આવર્ત ગતિ છે પરંતુ સરળ આવર્ત ગતિ નથી. બહુપરમાણ્વીય અણુમાં દોલનની ઘણી કુદરતી આવૃત્તિઓ હોય છે,અને તેનું એકંદર કંપન એ અનેક અલગ-અલગ સરળ આવર્ત ગતિઓનું સંપાતપણું (superposition) છે.

Explore More

Similar Questions

સરેરાશ,માનવ હૃદય એક મિનિટમાં $75$ વાર ધબકે છે. તેની આવૃત્તિ અને આવર્તકાળની ગણતરી કરો.

આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,કેન્દ્ર $O$ ની આસપાસ $r$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર પથ પર $\omega$ કોણીય વેગથી ભ્રમણ કરતા કણ $P$ માટે,$t$ સમયે $x$-અક્ષ પર $OP$ નો પ્રક્ષેપ ................. છે.

ખોટું વિધાન પસંદ કરો.

જ્યારે $m$ દળનો કણ $x$-અક્ષ પર $V(x)=kx^2$ સ્વરૂપના પોટેન્શિયલમાં ગતિ કરે છે,ત્યારે તે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. તેનો સમયગાળો $\sqrt{\frac{m}{k}}$ ના પ્રમાણમાં હોય છે,જે પરિમાણીય વિશ્લેષણનો ઉપયોગ કરીને સરળતાથી જોઈ શકાય છે. જો કે,કણની ગતિ ત્યારે પણ આવર્ત હોઈ શકે છે જ્યારે તેની સ્થિતિ ઊર્જા $x=0$ ની બંને બાજુએ $kx^2$ કરતા અલગ રીતે વધે અને તેની કુલ ઊર્જા એવી હોય કે કણ અનંત સુધી પલાયન ન કરે. $m$ દળના કણનો વિચાર કરો જે $x$-અક્ષ પર ગતિ કરે છે. તેની સ્થિતિ ઊર્જા ઉદગમ સ્થાનની નજીક $|x|$ માટે $V(x)=\alpha x^4$ $(\alpha>0)$ છે અને $|x| \geq X_0$ માટે $V_0$ જેટલી અચળ બને છે (આકૃતિ જુઓ).
$1.$ જો કણની કુલ ઊર્જા $E$ હોય,તો તે આવર્ત ગતિ ત્યારે જ કરશે જો
$(A)$ $E < 0$
$(B)$ $E > 0$
$(C)$ $V_0 > E > 0$
$(D)$ $E > V_0$
$2.$ નાના કંપવિસ્તાર $A$ ની આવર્ત ગતિ માટે,આ કણનો સમયગાળો $T$ કોના પ્રમાણમાં છે?
$(A)$ $A \sqrt{\frac{m}{\alpha}}$
$(B)$ $\frac{1}{A} \sqrt{\frac{m}{\alpha}}$
$(C)$ $A \sqrt{\frac{\alpha}{m}}$
$(D)$ $A \sqrt{\frac{\alpha}{m}}$
$3.$ $|x|>X_0$ માટે આ કણનો પ્રવેગ કેટલો છે?
$(A)$ $V_0$ ના પ્રમાણમાં
$(B)$ $\frac{V_0}{mX_0}$ ના પ્રમાણમાં
$(C)$ $\sqrt{\frac{V_0}{mX_0}}$ ના પ્રમાણમાં
$(D)$ શૂન્ય
પ્રશ્ન $1, 2$ અને $3$ ના જવાબ આપો.

$S.H.M.$ માં શું અચળ હોય છે?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo