આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા સમજાવો.

(N/A) આલ્ડોલ સંઘનન:
$(i)$ જે આલ્ડિહાઈડ અને કીટોન સંયોજનોમાં ઓછામાં ઓછો એક $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોય,તેઓ મંદ બેઝની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરીને અનુક્રમે $\beta$-હાઈડ્રોક્સી આલ્ડિહાઈડ (આલ્ડોલ) અથવા $\beta$-હાઈડ્રોક્સી કીટોન (કીટોલ) બનાવે છે. આ પ્રક્રિયાને આલ્ડોલ સંઘનન કહે છે.
$(ii)$ 'આલ્ડોલ' નામ નીપજમાં રહેલા બે ક્રિયાશીલ સમૂહો: આલ્ડિહાઈડ અને આલ્કોહોલ પરથી પડ્યું છે.
$(iii)$ ગરમ કરવાથી,આ આલ્ડોલ અને કીટોલ નીપજો સરળતાથી પાણીનો અણુ ગુમાવીને $\alpha, \beta$-અસંતૃપ્ત કાર્બોનિલ સંયોજનો બનાવે છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયાને પણ આલ્ડોલ સંઘનન કહેવામાં આવે છે.
$(b)$ ઉદાહરણ: એસિટાલડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ નું આલ્ડોલ સંઘનન:
$2CH_3CHO$ $\xrightarrow{\text{dil. NaOH}} CH_3CH(OH)CH_2CHO$ $\xrightarrow{\Delta, -H_2O} CH_3CH=CHCHO$ (બ્યુટ$-2-$ઈનાલ).
$(c)$ મુખ્ય મુદ્દાઓ:
$(i)$ માત્ર એવા આલ્ડિહાઈડ અને કીટોન કે જેમાં ઓછામાં ઓછો એક $\alpha$-હાઈડ્રોજન હોય તે જ આ પ્રક્રિયા આપે છે,કારણ કે $\alpha$-હાઈડ્રોજન સ્વભાવે એસિડિક હોય છે.
$(ii)$ બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CHO)$ અને ટ્રાયમિથાઈલ એસિટાલડિહાઈડ $((CH_3)_3CCHO)$ જેવા સંયોજનોમાં $\alpha$-હાઈડ્રોજન હોતા નથી,તેથી તેઓ આલ્ડોલ સંઘનન આપતા નથી.