Non-conventional Sources of Energy Questions in Gujarati

(N/A) પરમાણુ સંલયન પ્રક્રિયાઓમાંથી ઊર્જા મેળવવી એ પરમાણુ વિખંડન પ્રક્રિયાઓમાંથી ઊર્જા મેળવવા કરતાં નીચેના કારણોસર વધુ પસંદગીપાત્ર છે:
$(i)$ આપેલા દળ માટે,પરમાણુ સંલયન દરમિયાન મુક્ત થતી ઊર્જા પરમાણુ વિખંડન દરમિયાન મુક્ત થતી ઊર્જા કરતાં ઘણી વધારે હોય છે.
$(ii)$ પરમાણુ વિખંડન પ્રક્રિયામાં કિરણોત્સર્ગી કચરો ઉત્પન્ન થાય છે,જેનો નિકાલ કરવો એ એક મોટો પડકાર છે. પરમાણુ સંલયનમાં આવી કોઈ મુશ્કેલી હોતી નથી,તેથી તે વધુ સુરક્ષિત છે.

(N/A) સૌર ઊર્જા સમુદ્રમાં $Ocean \ Thermal \ Energy$ $(OTE)$,$Wave \ Energy$ (તરંગ ઊર્જા) અને $Tidal \ Energy$ (ભરતી-ઓટની ઊર્જા) ના સ્વરૂપમાં સંગ્રહિત થાય છે.
ઉપયોગી સ્વરૂપમાં ઊર્જા મેળવવા માટે ઉપયોગમાં લઈ શકાય તેવા બે સ્વરૂપો નીચે મુજબ છે:
$1$. $Ocean \ Thermal \ Energy$ $(OTE)$: સમુદ્રની સપાટી પરના ગરમ પાણી અને ઊંડાણમાં રહેલા ઠંડા પાણી વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતનો ઉપયોગ કરીને ટર્બાઇન ફેરવીને વીજળી ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે.
$2$. $Wave \ Energy$: સમુદ્રના મોજાંની ગતિજ ઊર્જાનો ઉપયોગ તરતા સાધનો અથવા હવાના સ્તંભોને હલાવવા માટે થાય છે,જે ટર્બાઇનને ફેરવીને વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે.

(N/A) પરમાણુ સંલયન પ્રક્રિયાઓમાંથી ઊર્જા મેળવવી એ પરમાણુ વિખંડન પ્રક્રિયાઓમાંથી ઊર્જા મેળવવા કરતાં નીચેના કારણોસર વધુ પસંદગીપાત્ર છે:
$(i)$ આપેલા દળ માટે,પરમાણુ સંલયનમાંથી મુક્ત થતી ઊર્જા એ પરમાણુ વિખંડનમાંથી મુક્ત થતી ઊર્જા કરતાં ઘણી વધારે હોય છે.
$(ii)$ પરમાણુ વિખંડનમાં રેડિયોએક્ટિવ કચરો ઉત્પન્ન થાય છે,જેનો નિકાલ કરવો એ એક મોટો પડકાર છે. પરમાણુ સંલયનમાં આવી કોઈ મુશ્કેલી હોતી નથી,તેથી તે વધુ સુરક્ષિત અને સ્વચ્છ ઊર્જાનો સ્ત્રોત છે.

(N/A) પરમાણુ સંલયન પ્રક્રિયા એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં બે કે તેથી વધુ હલકા પરમાણુ ન્યુક્લિયસ જોડાઈને એક ભારે ન્યુક્લિયસ બનાવે છે,અને આ પ્રક્રિયા દરમિયાન મોટા પ્રમાણમાં ઉર્જા મુક્ત થાય છે.
પરમાણુ સંલયન પ્રક્રિયા થવા માટેની જરૂરી શરતો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ સંલયન પામતા ન્યુક્લિયસનું તાપમાન ખૂબ જ ઊંચું,સામાન્ય રીતે $10^{7} \, K$ ની આસપાસ હોવું જોઈએ,જેથી ધન વીજભારિત ન્યુક્લિયસ વચ્ચેના સ્થિર વિદ્યુતીય અપાકર્ષણને દૂર કરી શકાય.
$(ii)$ ન્યુક્લિયસને ખૂબ જ ઊંચી ઝડપે પ્રવેગિત કરવા જોઈએ,જે ઘણીવાર પાર્ટિકલ એક્સિલરેટરનો ઉપયોગ કરીને અથવા ઉચ્ચ દબાણવાળા વાતાવરણનું નિર્માણ કરીને કરવામાં આવે છે,જેથી તેઓ પૂરતી ગતિજ ઉર્જા સાથે અથડાય અને સંલયન પામી શકે.

(N/A) પરમાણુ ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવા માટેનો સામાન્ય સિદ્ધાંત પરમાણુ વિખંડન $(Nuclear \text{ } Fission)$ છે. આ પ્રક્રિયામાં, $Uranium-235$ અથવા $Plutonium-239$ જેવા ભારે ન્યુક્લિયસ પર ધીમા ગતિશીલ ન્યુટ્રોનનો મારો ચલાવવામાં આવે છે, જેના કારણે તે નાના અને હલકા ન્યુક્લિયસમાં વિભાજિત થાય છે અને સાથે પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઉર્જા મુક્ત થાય છે。
પરમાણુ રિએક્ટરમાં વપરાતું એક સામાન્ય બળતણ $Uranium-235$ $(U-235)$ છે。

(N/A) સમુદ્રી તાપીય ઉર્જા એટલે સમુદ્રની સપાટી પરના પાણી અને ઊંડાણમાં રહેલા પાણી વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતને કારણે મળતી ઉર્જા.
સૂર્યપ્રકાશને કારણે સમુદ્રની સપાટી પરનું પાણી ગરમ થાય છે,જ્યારે ઊંડાણમાં રહેલું પાણી પ્રમાણમાં ઠંડું હોય છે.
આ તાપમાનના તફાવતનો ઉપયોગ વિદ્યુત ઉત્પન્ન કરવા માટે કરવામાં આવે છે.
સપાટી પરના ગરમ પાણીનો ઉપયોગ એમોનિયા જેવા બાષ્પશીલ પ્રવાહીને ઉકાળવા માટે થાય છે.
ત્યારબાદ આ પ્રવાહીની બાષ્પનો ઉપયોગ જનરેટરના ટર્બાઇનને ફેરવવા માટે કરવામાં આવે છે,જેનાથી વિદ્યુત ઉત્પન્ન થાય છે.

(N/A) ભૂ-તાપીય ઊર્જાનો ઉપયોગ નીચેના પગલાંઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે:
$1$. પૃથ્વીના પેટાળમાં રહેલા પીગળેલા ખડકો ઉપરની તરફ ધકેલાય છે અને $hot \text{ } spots$ (ગરમ વિસ્તારો) તરીકે ઓળખાતા ચોક્કસ વિસ્તારોમાં ફસાઈ જાય છે.
$2$. આ $hot \text{ } spots$ ના સંપર્કમાં આવતું ભૂગર્ભ જળ ગરમ થઈને ઉચ્ચ દબાણવાળી વરાળમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$3$. આ વરાળને પાઈપો દ્વારા સપાટી પર લાવવામાં આવે છે, જ્યાં તેનો ઉપયોગ વિદ્યુત જનરેટરના ટર્બાઈનને ફેરવવા માટે કરવામાં આવે છે, જેનાથી વીજળી ઉત્પન્ન થાય છે.

(N/A) $1$. પર્યાવરણને અનુકૂળ: પવન ઉર્જા એ ઉર્જાનો એક સ્વચ્છ સ્ત્રોત છે જે કાર્ય દરમિયાન હાનિકારક ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ અથવા પ્રદૂષકો ઉત્પન્ન કરતું નથી.
$2$. કોઈ પુનરાવર્તિત ખર્ચ નહીં: એકવાર પવનચક્કી સ્થાપિત થઈ જાય પછી,ઉર્જાનો સ્ત્રોત (પવન) મફત છે,જેના કારણે બળતણનો કોઈ પુનરાવર્તિત ખર્ચ થતો નથી.
$3$. પુનઃપ્રાપ્ય સ્ત્રોત: પવન એ ઉર્જાનો કુદરતી,અખૂટ સ્ત્રોત છે જે સમય જતાં ક્યારેય ખૂટશે નહીં.

(N/A) પવન ઉર્જા ફાર્મ એટલે એક વિશાળ વિસ્તારમાં સ્થાપિત કરવામાં આવેલી અનેક પવનચક્કીઓનો સમૂહ,જેથી દરેક પવનચક્કીનું ઉર્જા આઉટપુટ એકસાથે જોડી શકાય.
વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટેના પગલાં:
$1$. પવનની ગતિજ ઉર્જાનો ઉપયોગ પવનચક્કીના પાંખિયા ફેરવવા માટે થાય છે.
$2$. પવનચક્કીની આ પરિભ્રમણ ગતિનો ઉપયોગ ઇલેક્ટ્રિક જનરેટરના ટર્બાઇનને ફેરવવા માટે કરવામાં આવે છે.
$3$. ફાર્મમાં રહેલી દરેક પવનચક્કીનું ઉર્જા આઉટપુટ એકસાથે જોડીને વ્યાપારી ધોરણે વીજળી મેળવવામાં આવે છે.

(N/A) ફાયદા:
$(i)$ તેનો ઉપયોગ સઢવાળી હોડીઓને આગળ ધપાવવા માટે થાય છે.
$(ii)$ તેનો ઉપયોગ પવનચક્કીઓ ચલાવવા માટે થાય છે,જે પાણી ખેંચવાના પંપ અને લોટની ઘંટીઓ ચલાવે છે.
$(iii)$ વિમાનો આ ઉર્જાનો ઉપયોગ તેમના ઉપર અને નીચેના હલનચલન માટે કરે છે.
$(iv)$ તેનો ઉપયોગ ગ્લાઈડર તરીકે ઓળખાતા એન્જિન વગરના વિમાનો ઉડાડવા અને વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે.
$(v)$ તે એક પુનઃપ્રાપ્ય સ્ત્રોત છે,મફત છે અને કોઈ પ્રદૂષણ ફેલાવતું નથી.
મર્યાદાઓ:
$(i)$ અન્ય પરંપરાગત ઉર્જા ઉત્પાદન સ્વરૂપોની તુલનામાં પવનચક્કીઓ ઓછી ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.
$(ii)$ તે સંપૂર્ણપણે પવન પર આધારિત છે,જે દરેક સમયે અથવા દરેક જગ્યાએ ઉપલબ્ધ ન પણ હોય.
$(iii)$ અન્ય ઉર્જા સ્વરૂપોની તુલનામાં પવનચક્કીઓ મોટી,ભારે અને સ્થાપિત કરવામાં તથા જાળવણી કરવામાં અસુવિધાજનક હોય છે.

(N/A) ઘરગથ્થુ વીજળીની તમામ જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે સોલર સેલ પેનલ્સના ઉપયોગમાં નીચેના પરિબળો અવરોધરૂપ છે:
$(i)$ સ્થાપનનો ઊંચો ખર્ચ.
$(ii)$ સોલર સેલ બનાવવા માટે જરૂરી ખાસ ગ્રેડના સિલિકોનની મર્યાદિત ઉપલબ્ધતા.
$(iii)$ શુદ્ધ સિલિકોન મેળવવાની ટેકનોલોજી ખૂબ જ મોંઘી છે.
$(iv)$ સોલર પેનલમાં સોલર સેલને જોડવા માટે વપરાતી સામગ્રી (ચાંદી) નો ઊંચો ખર્ચ.
$(v)$ સોલર પેનલ દ્વારા ઉત્પન્ન થતી વિદ્યુત ઊર્જાનો સંગ્રહ કરવા માટે કાર્યક્ષમ પ્રણાલીઓની અછત.

(N/A) બાયોગેસ મેળવવાની પ્રક્રિયા નીચે મુજબના પગલાંઓ ધરાવે છે:
$1$. મિક્સિંગ ટેન્કમાં પ્રાણીઓના છાણ (દા.ત.,ગાયનું છાણ) અને પાણીનું મિશ્રણ (સ્લરી) તૈયાર કરવામાં આવે છે.
$2$. આ સ્લરીને ડાયજેસ્ટરમાં મોકલવામાં આવે છે,જે ઈંટોથી બનેલી એક બંધ ભૂગર્ભ ટાંકી છે.
$3$. ડાયજેસ્ટરની અંદર,અજારક સૂક્ષ્મજીવો બાયોમાસમાં રહેલા જટિલ કાર્બનિક સંયોજનોનું વિઘટન કરે છે.
$4$. આ પ્રક્રિયા ઓક્સિજનની ગેરહાજરીમાં થાય છે અને તેનાથી મિથેન $(CH_4)$,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$,હાઇડ્રોજન $(H_2)$ અને હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ $(H_2S)$ જેવા વાયુઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
$5$. પરિણામી મિશ્રણ,જેને બાયોગેસ કહેવાય છે,તેને પાઈપો દ્વારા ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
અજારક વિઘટન એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં સૂક્ષ્મજીવો (અજારક બેક્ટેરિયા) પાણીની હાજરીમાં પરંતુ ઓક્સિજનની સંપૂર્ણ ગેરહાજરીમાં પ્રાણી અને વનસ્પતિના કચરામાં રહેલા કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ,પ્રોટીન અને ચરબી જેવા જટિલ કાર્બનિક પદાર્થોનું મિથેન ગેસ જેવા સરળ પદાર્થોમાં વિઘટન કરે છે.

(N/A) મહાસાગરોમાંથી મળતી ઉર્જાના ત્રણ સ્વરૂપો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ ભરતી ઉર્જા (Tidal energy)
$(ii)$ સમુદ્રના મોજાની ઉર્જા (Ocean wave energy)
$(iii)$ મહાસાગરીય તાપીય ઉર્જા (Ocean thermal energy)
મહાસાગરીય તાપીય ઉર્જા રૂપાંતરણ $(OTEC)$ પાવર પ્લાન્ટ એવા પ્લાન્ટ છે જે મહાસાગરના ગરમ સપાટીના પાણી અને ઊંડા સ્તરે રહેલા ઠંડા પાણી વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતનો ઉપયોગ કરીને વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટે રચાયેલ છે.
કાર્યપદ્ધતિ:
$1$. $OTEC$ પાવર પ્લાન્ટમાં,મહાસાગરના ગરમ સપાટીના પાણીનો ઉપયોગ એમોનિયા જેવા બાષ્પશીલ પ્રવાહીને ઉકાળવા માટે થાય છે.
$2$. આ પ્રવાહીની ઉચ્ચ દબાણવાળી બાષ્પનો ઉપયોગ ટર્બાઇન ચલાવવા માટે થાય છે,જે બદલામાં જનરેટરને ફેરવીને વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે.
$3$. ઊંડા સ્તરેથી ઠંડું દરિયાઈ પાણી પમ્પ કરીને ઉપર લાવવામાં આવે છે જેથી બાષ્પને ફરીથી પ્રવાહીમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય,જેનો ફરીથી ઉપયોગ થાય છે.
$4$. આ સિસ્ટમ દિવસના $24$ કલાક સતત કાર્ય કરી શકે છે.

(N/A) સોલર સેલના મુખ્ય ફાયદાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. તેમાં કોઈ ફરતા ભાગો હોતા નથી,જેનાથી ઘસારો ઓછો થાય છે.
$2$. તેને ખૂબ જ ઓછી જાળવણીની જરૂર પડે છે.
$3$. તે કોઈપણ ફોકસિંગ ઉપકરણના ઉપયોગ વગર સંતોષકારક રીતે કામ કરે છે.
$4$. તેને દૂરના,દુર્ગમ અથવા ખૂબ જ ઓછી વસ્તી ધરાવતા વિસ્તારોમાં સ્થાપિત કરી શકાય છે જ્યાં પાવર ટ્રાન્સમિશન લાઇન નાખવી મોંઘી અને વ્યાપારી રીતે વ્યવહારુ નથી.

(N/A) પરમાણુ વિખંડન (nuclear fission) નામની પ્રક્રિયામાં,ભારે પરમાણુના ન્યુક્લિયસ (જેમ કે $U^{235}$) પર ઓછા ઊર્જાવાળા ન્યુટ્રોનનો મારો ચલાવવામાં આવે છે,જેનાથી તે હળવા ન્યુક્લિયસમાં વિભાજિત થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,દળ ક્ષતિને કારણે પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઊર્જા મુક્ત થાય છે.
આ મુક્ત થયેલી ઉષ્મા ઊર્જાનો ઉપયોગ પાણીને ઉકાળીને ઉચ્ચ દબાણવાળી વરાળ ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે.
ત્યારબાદ આ વરાળનો ઉપયોગ ટર્બાઇનને ફેરવવા માટે થાય છે,જે વિદ્યુત જનરેટર (ડાયનેમો) સાથે જોડાયેલું હોય છે,આમ યાંત્રિક ઊર્જાનું વિદ્યુત ઊર્જામાં રૂપાંતર થાય છે.

(N/A) રચના: સોલર વોટર હીટરમાં અંદર અને બહારથી કાળા રંગથી રંગાયેલું એક ઇન્સ્યુલેટેડ ધાતુનું બોક્સ હોય છે. આ બોક્સની અંદર,બહારથી કાળા રંગથી રંગાયેલી તાંબાની નળીઓ ઝિગઝેગ આકારમાં ગોઠવાયેલી હોય છે. કાળા રંગનો ઉપયોગ સૂર્યમાંથી આવતી મહત્તમ વિકિરણ ઉષ્મા ઉર્જાને શોષવા માટે થાય છે. ગ્રીનહાઉસ અસર ઉત્પન્ન કરીને સૂર્યના કિરણોને પકડી રાખવા માટે બોક્સને કાચની શીટના ઢાંકણથી ઢાંકવામાં આવે છે. તાંબાની નળીઓના બે છેડા આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ પાણીની સંગ્રહ ટાંકી સાથે જોડાયેલા હોય છે. સૂર્યપ્રકાશનો મહત્તમ લાભ મળે તે માટે આ સમગ્ર સેટઅપને બિલ્ડિંગની છત પર મૂકવામાં આવે છે.
કાર્ય: જ્યારે સૂર્યપ્રકાશ સોલર હીટર પર પડે છે,ત્યારે વિકિરણ ઉષ્મા ઉર્જા કાચના ઢાંકણ દ્વારા મેટલ બોક્સમાં પ્રવેશે છે અને તાંબાની નળીઓમાં વહેતા પાણી દ્વારા શોષાય છે. જેમ જેમ પાણી ગરમ થાય છે,તેમ તે વિસ્તરે છે અને તેની ઘનતા ઘટે છે,જેના કારણે તે ઉપરની નળી $(R)$ દ્વારા સંગ્રહ ટાંકીમાં ઉપર તરફ વહે છે. તે જ સમયે,ગરમ પાણીની જગ્યા લેવા માટે સંગ્રહ ટાંકીના તળિયેથી તાજું ઠંડું પાણી નીચેની નળી $(Q)$ દ્વારા તાંબાની નળીઓમાં આવે છે. જ્યાં સુધી સૂર્યપ્રકાશ હોય ત્યાં સુધી સોલર હીટર બોક્સ અને ઇન્સ્યુલેટેડ સ્ટોરેજ ટાંકી વચ્ચે પાણીનું આ સતત પરિભ્રમણ ચાલુ રહે છે. ટાંકીમાં સંગ્રહિત ગરમ પાણીનો ઉપયોગ પાઇપ સાથે જોડાયેલા નળ દ્વારા કરી શકાય છે.

(N/A) રામના પિતાએ સમજાવ્યું કે ગરમ પાણીના ઝરા ત્યારે રચાય છે જ્યારે જમીનની અંદરનું ગરમ પાણી સપાટી પર બહાર નીકળવાનો માર્ગ શોધે છે અને પૃથ્વીની બહાર આવે છે.
$(b)$ ભૂ-તાપીય ઉર્જા મોટા પાયે ઉત્પન્ન થતી નથી કારણ કે ખૂબ જ ઓછા વ્યાવસાયિક રીતે સધ્ધર સ્થળો છે જ્યાં ભૂ-તાપીય ઉર્જાનો અસરકારક રીતે ઉપયોગ કરી શકાય છે.
$(c)$ ભૂ-તાપીય ઉર્જાનો ઉપયોગ કરવાનો મુખ્ય ફાયદો એ છે કે તે ઉર્જાનો એક બિન-પરંપરાગત,પુનઃપ્રાપ્ય સ્ત્રોત છે જેનો ઉપયોગ આખા વર્ષ દરમિયાન $24$ કલાક સતત કરી શકાય છે.

(N/A) સોલર કૂકરની બિનકાર્યક્ષમ કામગીરી માટેના કારણો નીચે મુજબ હોઈ શકે છે:
$(i)$ બોક્સની અંદરની સપાટીને મહત્તમ સૌર વિકિરણો શોષવા માટે કાળા રંગથી રંગવામાં આવી ન હોય.
$(ii)$ બોક્સનું યોગ્ય રીતે ઇન્સ્યુલેશન (ઉષ્મા અવાહક પડ) કરવામાં આવ્યું ન હોય,જેનાથી ગરમીનો વ્યય થાય છે.
$(iii)$ રિફ્લેક્ટરને સૂર્યપ્રકાશને બોક્સમાં વાળવા માટે યોગ્ય ખૂણે ગોઠવવામાં આવ્યું ન હોય.
$(iv)$ કાચનું કવર ખૂબ પાતળું હોય અથવા હવાચુસ્ત ન હોય,જેના કારણે ગરમી બહાર નીકળી જાય છે.
સામાન્ય રીતે,બોક્સ-પ્રકારના સોલર કૂકરની અંદર મહત્તમ તાપમાન $100^{\circ}C$ થી $140^{\circ}C$ ની વચ્ચે પહોંચી શકે છે.

(N/A) બાયોગેસ પ્લાન્ટને નીચેના કારણોસર ખેડૂતો માટે આશીર્વાદરૂપ માનવામાં આવે છે:
$(i)$ ખેડૂતોને સ્વચ્છ બળતણ મળે છે,જે સૂકા છાણાની સરખામણીમાં કોઈ પણ પ્રકારનો ધુમાડો કે પ્રદૂષણ પેદા કરતું નથી.
$(ii)$ વપરાયેલ સ્લરી (જેમાંથી બાયોગેસ કાઢવામાં આવ્યો છે તે છાણ) ખાતરના સારા સ્ત્રોત તરીકે વાપરી શકાય છે. આ ખાતર ઝડપથી તૈયાર થઈ જાય છે અને પરંપરાગત ખાતર બનાવવાની પદ્ધતિઓની તુલનામાં તેને સીધું જ ખેતરમાં વાપરી શકાય છે.
$(iii)$ બાયોગેસ પ્લાન્ટમાં ઘણા અનિચ્છનીય અને પ્રદૂષણ ફેલાવતા પદાર્થોનું ઉપયોગી ઉત્પાદનોમાં વિઘટન થાય છે. તે પર્યાવરણીય પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) બાયોગેસને નીચેના કારણોસર આદર્શ ઇંધણ માનવામાં આવે છે:
$(i)$ તેની કેલરીફિક વેલ્યુ (ઉષ્મીય મૂલ્ય) ઊંચી હોય છે, જે કાર્યક્ષમ ઊર્જા પૂરી પાડે છે.
$(ii)$ તે ધુમાડો ઉત્પન્ન કર્યા વિના સળગે છે, જે સ્વચ્છ દહન સુનિશ્ચિત કરે છે.
$(iii)$ તેનું જ્વલન તાપમાન મધ્યમ હોય છે, જે તેને વાપરવા માટે સુરક્ષિત બનાવે છે.
$(iv)$ તે દહન દરમિયાન હાનિકારક અવશેષો કે ઝેરી વાયુઓ ઉત્પન્ન કરતું નથી.
$(v)$ તે સસ્તું છે અને સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે, ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં.
આ લાક્ષણિકતાઓને કારણે:
$(i)$ બાયોગેસ એક ઉત્તમ ઇંધણ તરીકે કાર્ય કરે છે, આમ તે ઇંધણની અછતની સમસ્યાને હલ કરે છે.
$(ii)$ તે વાયુ પ્રદૂષણ ફેલાવતું નથી, તેથી તે પર્યાવરણીય સમસ્યાઓને ઉકેલવામાં મદદ કરે છે.
$(iii)$ બાયોગેસ પ્લાન્ટમાં પ્રાણીઓના કચરા અને જૈવિક પદાર્થોનો ઉપયોગ કરવાથી જળ પ્રદૂષણ અટકે છે અને કચરાના વ્યવસ્થાપનને પ્રોત્સાહન મળે છે.

(C) ઉર્જાના પુનઃપ્રાપ્ય સ્ત્રોતો તે છે જે માનવ સમયના ગાળામાં કુદરતી રીતે ફરીથી ઉત્પન્ન થાય છે,જેમ કે સૂર્યપ્રકાશ,પવન અને ભૂતાપીય ઉષ્મા.
$A$. કોલસો એ અશ્મિભૂત બળતણ છે અને તે પુનઃઅપ્રાપ્ય છે.
$B$. યુરેનિયમ એ પરમાણુ ઉર્જામાં વપરાતું મર્યાદિત ખનિજ સંસાધન છે અને તે પુનઃઅપ્રાપ્ય છે.
$C$. ભૂતાપીય ઉર્જા પૃથ્વીની આંતરિક ગરમીમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જે સતત ઉત્પન્ન થાય છે અને તેથી તેને પુનઃપ્રાપ્ય સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે.
$D$. કુદરતી ગેસ એ અશ્મિભૂત બળતણ છે અને તે પુનઃઅપ્રાપ્ય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) Ocean Thermal Energy Conversion $(OTEC)$ સિસ્ટમ સમુદ્રના ગરમ સપાટીના પાણી અને ઊંડા સમુદ્રના ઠંડા પાણી વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતનો ઉપયોગ કરે છે.
$OTEC$ પાવર પ્લાન્ટના કાર્યક્ષમ સંચાલન માટે,સપાટીના પાણી અને $1000 \,m$ સુધીની ઊંડાઈએ રહેલા પાણી વચ્ચે ઓછામાં ઓછો $20^{\circ} C$ તાપમાનનો તફાવત હોવો જરૂરી છે.
આ તાપમાનનો તફાવત સિસ્ટમને વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટે હીટ એન્જિન ચલાવવાની મંજૂરી આપે છે.

(A) પરમાણ્વીય વિખંડન એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં યુરેનિયમ જેવા ભારે પરમાણુના ન્યુક્લિયસ પર ન્યુટ્રોનનો મારો ચલાવતા તે બે કે તેથી વધુ નાના ન્યુક્લિયસમાં વિભાજિત થાય છે.
યુરેનિયમ-$235$ $(^{235}U)$ ના એક પરમાણુના વિખંડન દરમિયાન,પ્રક્રિયકો અને નીપજો વચ્ચેના દળ ક્ષતિને કારણે નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં ઊર્જા મુક્ત થાય છે.
આ ઊર્જા દરેક વિખંડન ઘટના દીઠ આશરે $200\,MeV$ (મેગા-ઇલેક્ટ્રોન વોલ્ટ) હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(TRUE) આ વિધાન ખરું છે.
સૌર ઊર્જાને તમામ પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા સ્ત્રોતોમાં સૌથી વધુ ક્ષમતા ધરાવતો સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે,કારણ કે પૃથ્વીની સપાટી પર એક કલાકમાં પહોંચતી સૌર ઊર્જાનું પ્રમાણ સમગ્ર વિશ્વના એક વર્ષના ઊર્જા વપરાશ કરતા પણ વધારે છે. તે પુષ્કળ,અખૂટ અને સમગ્ર વિશ્વમાં વ્યાપકપણે ઉપલબ્ધ છે.

(TRUE) ખરું.
સોલર સેલ,જેને ફોટોવોલ્ટેઇક સેલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એવા ઉપકરણો છે જે ફોટોવોલ્ટેઇક અસરનો ઉપયોગ કરીને પ્રકાશ ઉર્જાનું સીધું વિદ્યુત ઉર્જામાં રૂપાંતર કરે છે. આ સેલ મુખ્યત્વે અર્ધવાહક પદાર્થો,ખાસ કરીને સિલિકોનમાંથી બનાવવામાં આવે છે,જે પ્રકાશના સંપર્કમાં આવતા વિદ્યુત પ્રવાહ ઉત્પન્ન કરવાનો વિશિષ્ટ ગુણધર્મ ધરાવે છે.

(B) આ વિધાન ખોટું છે.
આધુનિક વ્યાવસાયિક સિલિકોન-આધારિત સોલર સેલ સામાન્ય રીતે $15 \%$ થી $20 \%$ ની કાર્યક્ષમતા ધરાવે છે.
સેલેનિયમ સોલર સેલ,જે સૌથી પહેલા વિકસિત થયેલા પ્રકારોમાંના એક હતા,તેની કાર્યક્ષમતા ઘણી ઓછી હોય છે,જે સામાન્ય રીતે $1 \%$ થી પણ ઓછી હોય છે.
તેથી,સેલેનિયમ સોલર સેલ સૂર્યપ્રકાશના $25 \%$ ને વિદ્યુત ઊર્જામાં રૂપાંતરિત કરી શકે છે તેવો દાવો ખોટો છે.

(FALSE) આ વિધાન ખોટું છે.
સોલર સેલ અને સોલર પેનલ એવા દૂરના વિસ્તારોમાં અત્યંત અસરકારક છે જ્યાં પરંપરાગત વીજળીના ગ્રીડ સ્થાપિત કરવા મુશ્કેલ અથવા ખર્ચાળ હોય છે. તે ગ્રીડ-મુક્ત સ્થળોએ પ્રકાશ,પાણીના પમ્પિંગ અને સંદેશાવ્યવહાર માટે ઊર્જાનો વિશ્વસનીય અને ટકાઉ સ્ત્રોત પૂરો પાડે છે.

(D) પર્યાવરણ-મિત્ર પ્રવૃત્તિ તે છે જે પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડતી નથી અથવા ટકાઉ વિકાસમાં ફાળો આપે છે.
$A$. પરિવહન માટે કારનો ઉપયોગ કરવાથી કાર્બન ઉત્સર્જન વધે છે,જે ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં ફાળો આપે છે.
$B$. પોલીબેગ (પ્લાસ્ટિકની થેલીઓ) નો ઉપયોગ હાનિકારક છે કારણ કે તે જૈવ-અવિઘટનીય છે અને પ્રદૂષણ ફેલાવે છે.
$C$. કપડાંને રંગવા માટે રાસાયણિક ડાઈઝનો ઉપયોગ કરવાથી ઘણીવાર જળ પ્રદૂષણ થાય છે કારણ કે આ રસાયણો જળાશયોમાં મુક્ત થાય છે.
$D$. સિંચાઈ માટે પાવર ઉત્પન્ન કરવા પવનચક્કીનો ઉપયોગ કરવો એ પર્યાવરણ-મિત્ર પ્રવૃત્તિ છે કારણ કે તે પુનઃપ્રાપ્ય પવન ઉર્જાનો ઉપયોગ કરે છે,જે પ્રદૂષણ ફેલાવતી નથી કે કુદરતી સંસાધનોનો નાશ કરતી નથી.