Connective tissue Questions in Gujarati

(C) અસ્થિબંધ એ ઘટ્ટ સંયોજક પેશીનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે અસ્થિને અસ્થિ સાથે જોડે છે. તે મુખ્યત્વે પીળા સ્થિતિસ્થાપક તંતુઓ (yellow elastic fibers) થી બનેલું હોય છે,જે સાંધાઓ પર હલનચલન માટે જરૂરી લવચીકતા અને સ્થિતિસ્થાપકતા પૂરી પાડે છે અને સાથે સાથે બંધારણીય મજબૂતી પણ જાળવી રાખે છે. તેથી,તેને રૂપાંતરિત સ્થિતિસ્થાપક સંયોજક પેશી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) માસ્ટકોષો એ શ્વેતકણોનો એક પ્રકાર છે જે રોગપ્રતિકારક તંત્રમાં,ખાસ કરીને એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેમાં $Histamine$,$Serotonin$ અને $Heparin$ જેવા રાસાયણિક મધ્યસ્થીઓથી ભરેલી કણિકાઓ હોય છે.
જ્યારે કોઈ એલર્જન શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તે માસ્ટકોષોને આ પદાર્થો મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જેના કારણે એલર્જીક પ્રતિક્રિયાના લક્ષણો જેવા કે સોજો,ખંજવાળ અને બળતરા થાય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Histamine$ એ એલર્જીક પ્રતિક્રિયા દરમિયાન માસ્ટકોષો દ્વારા સ્ત્રાવ પામતો મુખ્ય રાસાયણિક મધ્યસ્થી છે.

(B) સંયોજક પેશીઓ જટિલ પ્રાણીઓના શરીરમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં અને વ્યાપક રીતે વિતરિત થયેલી પેશીઓ છે.
ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન તે $Mesoderm$ (મધ્યગર્ભસ્તર) માંથી ઉદ્ભવે છે.
$Ectoderm$ (બાહ્યગર્ભસ્તર) મુખ્યત્વે ચેતા પેશી અને ત્વચાના અધિચ્છદનું નિર્માણ કરે છે,જ્યારે $Endoderm$ (અંતઃગર્ભસ્તર) પાચનમાર્ગ અને શ્વસનમાર્ગના અસ્તરનું નિર્માણ કરે છે.

(A) શિથિલ સંયોજક પેશીમાં કોષો અને તંતુઓ અર્ધ-પ્રવાહી આધારક દ્રવ્યમાં છૂટાછવાયા ગોઠવાયેલા હોય છે.
તંતુઘટક પેશી એ શિથિલ સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે જે ત્વચાની નીચે આવેલી હોય છે.
અસ્થિ અને કાસ્થિ એ વિશિષ્ટ સંયોજક પેશીના પ્રકારો છે.
રુધિર એ પ્રવાહી સંયોજક પેશી છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) સસ્તન પ્રાણીના કર્ણપલ્લવ (બાહ્ય કાન) ને તેનો આકાર જાળવી રાખવા અને તૂટ્યા વિના વળી શકે તે માટે લવચીકતાની જરૂર હોય છે.
આ લવચીકતા સ્થિતિસ્થાપક કાસ્થિ (Elastic cartilage) દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવે છે,જે તેના આધારક (matrix) માં પીળા સ્થિતિસ્થાપક તંતુઓનું જાળું ધરાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) કાસ્થિ એ વિશિષ્ટ સંયોજક પેશી છે. તે અવાહક પેશી છે અને તેમાં રુધિરવાહિનીઓ તથા ચેતાઓનો અભાવ હોય છે. તેના ઘટ્ટ,તંતુમય આધારક અને રુધિર પુરવઠાના અભાવને કારણે,તે વિદ્યુત કે ઉષ્માનું વહન કાર્યક્ષમ રીતે કરી શકતું નથી,તેથી તે અવાહક છે.

(A) અસ્થિ એ અત્યંત રુધિરવાહિનીયુક્ત સંયોજક પેશી છે જે $Haversian$ $canals$ (હાવર્સિયન નલિકાઓ) તરીકે ઓળખાતી નલિકાઓની વિશિષ્ટ પ્રણાલી ધરાવે છે.
આ નલિકાઓમાં રુધિરવાહિનીઓ અને ચેતાઓ હોય છે,જે અસ્થિ પેશીના પોષણ અને જાળવણી માટે આવશ્યક છે.
તેની તુલનામાં,કાસ્થિ એ અવાહિનીયુક્ત (avascular) પેશી છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં રુધિરવાહિનીઓ અને $Haversian$ $canals$ હોતા નથી,અને તે પોષણ માટે પ્રસરણ (diffusion) પર આધાર રાખે છે.
તેથી,$Haversian$ $canal$ એ અસ્થિની લાક્ષણિકતા છે જે કાસ્થિમાં ગેરહાજર હોય છે.

(A) સંયોજક પેશીમાં,સફેદ તંતુઓ (કોલેજન તંતુઓ) સામાન્ય રીતે સમૂહમાં જોવા મળે છે,જે મજબૂતી અને લવચીકતા પ્રદાન કરે છે. પીળા તંતુઓ (ઇલાસ્ટિન તંતુઓ) સામાન્ય રીતે એકલવાયા અને શાખિત તંતુઓ તરીકે જોવા મળે છે,જે પેશીને સ્થિતિસ્થાપકતા આપે છે. તેથી,પીળા અને સફેદ તંતુઓ અનુક્રમે એકલવાયા અને સમૂહ સ્વરૂપે જોવા મળે છે.

(B) કાચવત્ કાસ્થિ એ શરીરમાં સૌથી વધુ જોવા મળતી કાસ્થિ છે.
તે શ્વાસનળીના વલયોમાં જોવા મળે છે,જે શ્વાસનળીને બંધારણીય આધાર આપે છે અને શ્વાસમાર્ગને ખુલ્લો રાખે છે.
સાન્તોરીની કાસ્થિ એ લારેન્ક્સમાં જોવા મળતી સ્થિતિસ્થાપક કાસ્થિ છે.
ઘાંટીઢાંકણ પણ સ્થિતિસ્થાપક કાસ્થિનું બનેલું હોય છે.
ગ્રસનીકર્ણનલિકા પણ સ્થિતિસ્થાપક કાસ્થિ દ્વારા આધારિત હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન સંયોજનપેશી મધ્યોતક (mesoderm) માંથી ઉદ્ભવે છે. જોકે,સંયોજનપેશીના તંતુઓ અને આધારક દ્રવ્ય (matrix) ઉત્પન્ન કરવા માટે જવાબદાર વિશિષ્ટ કોષોને તંતુકોષો (fibroblasts) કહેવામાં આવે છે. તંતુકોષો સંયોજનપેશીમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં જોવા મળતા કોષો છે અને તે કોલેજન,ઇલાસ્ટિન અને ગ્લાયકોસેમિનોગ્લાયકેન્સના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.

(D) વિટામિન $C$ (એસ્કોર્બિક એસિડ) કોલેજનના સંશ્લેષણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જે સંયોજક પેશીઓ,ત્વચા,કંડરા અને રુધિરવાહિનીઓના નિર્માણ માટે આવશ્યક પ્રોટીન છે.
કોલેજનના સંશ્લેષણમાં તેની ભૂમિકાને કારણે,વિટામિન $C$ પેશીઓના સમારકામ અને ઘા રુઝાવવાની પ્રક્રિયા માટે અત્યંત આવશ્યક છે.
વિટામિન $C$ ની ઉણપથી 'સ્કર્વી' રોગ થાય છે,જેમાં ઘા મોડા રુઝાવવા અને પેઢામાંથી રક્તસ્ત્રાવ થવો જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.

(B) વિટામિન-$C$,જેને એસ્કોર્બિક એસિડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કોલેજનના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે,જે માનવ શરીરમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતું પ્રોટીન છે. કોલેજન એ ત્વચા,કંડરા (tendons),અસ્થિબંધ (ligaments) અને રુધિરવાહિનીઓ સહિતની સંયોજક પેશીઓનો મુખ્ય બંધારણીય ઘટક છે. તેથી,વિટામિન-$C$ મુખ્યત્વે સંયોજક પેશીઓના નિર્માણ અને જાળવણીમાં મદદરૂપ થાય છે. વિટામિન-$C$ ની ઉણપથી સ્કર્વી રોગ થાય છે,જેમાં સંયોજક પેશીઓ નબળી પડે છે અને પેઢામાંથી રક્તસ્ત્રાવ થાય છે.

(D) સસલામાં, રંજકદ્રવ્યયુક્ત સંયોજક પેશી આંખની પરિતારિકા (Iris) અને રક્તપટલ (Choroid) માં જોવા મળે છે. રક્તપટલ એ આંખના ડોળાનું રુધિરવાહિનીયુક્ત અને રંજકદ્રવ્યયુક્ત સ્તર છે, જે પોષણ પૂરું પાડે છે અને પ્રકાશના આંતરિક પરાવર્તનને અટકાવે છે. પરિતારિકા એ રંજકદ્રવ્યયુક્ત અને સંકોચનશીલ રચના છે જે કીકીનું કદ નિયંત્રિત કરે છે. આ બંને રચનાઓમાં મેલાનોસાઇટ્સ હોય છે, જે લાક્ષણિક રંજકદ્રવ્ય પ્રદાન કરે છે.

(D) પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓના પેશીઓમાં,સલ્ફેટ એ ગ્લાયકોસેમિનોગ્લાયકેન્સ (GAGs) જેવા કે કોન્ડ્રોઇટિન સલ્ફેટ અને કેરાટિન સલ્ફેટનો મુખ્ય ઘટક છે.
આ અણુઓ વિવિધ સંયોજક પેશીઓમાં બાહ્યકોષીય આધારક (extracellular matrix) ના આવશ્યક ઘટકો છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,સલ્ફેટ અસ્થિદ્રવ્ય (બંધારણીય મજબૂતી પૂરી પાડે છે),અસ્થિબંધ અને કાચવત્ કાસ્થિ (જ્યાં તે આધારક દ્રવ્યનો મુખ્ય ઘટક છે) માં જોવા મળે છે.
તેથી,આપેલી તમામ વિકલ્પોમાં સલ્ફેટ તેમના બંધારણીય ઘટક તરીકે હાજર હોય છે.

(C) કાચવત્ કાસ્થિ,અસ્થિબંધ અને અસ્થિદ્રવ્ય એ સંયોજક પેશીઓ છે જે ચોક્કસ બંધારણીય પ્રોટીન અને ખનીજો ધરાવે છે.
કેલ્શિયમ $(Ca)$ એ અસ્થિઓના દ્રવ્યમાં જોવા મળતું મુખ્ય ખનીજ તત્વ છે અને તે વિવિધ કંકાલ પેશીઓની બંધારણીય મજબૂતી માટે આવશ્યક છે.
જોકે અસ્થિઓમાં ફોસ્ફરસ $(P)$ પણ કેલ્શિયમ ફોસ્ફેટ સ્વરૂપે હાજર હોય છે,પરંતુ કેલ્શિયમ એ આ પેશીઓના કેલ્સિફાઇડ દ્રવ્યને લાક્ષણિકતા આપતું મૂળભૂત ખનીજ તત્વ છે.

(A) અધોત્વચીય મેદપડ (જેને હાઈપોડર્મિસ અથવા ચરબીયુક્ત પેશીનું સ્તર પણ કહેવાય છે) શરીર માટે અવાહક (insulator) તરીકે કાર્ય કરે છે. તે શરીરની ગરમીને બહારના વાતાવરણમાં જતી અટકાવવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી તાપમાનનું નિયમન કરવામાં અને શરીરનું તાપમાન સ્થિર રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) ત્વચા મુખ્યત્વે બે સ્તરોની બનેલી છે: અધિસ્તર (epidermis) અને અધિચર્મ (dermis). અધિચર્મની નીચે સબક્યુટેનિયસ (અધસ્તચીય) સ્તર આવેલું હોય છે,જેને હાયપોડર્મિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ સ્તર મેદપૂર્ણ પેશી (adipose tissue) અને સંયોજક પેશીનું બનેલું હોય છે,જે શરીરનું તાપમાન જાળવવામાં અને ઉર્જાનો સંગ્રહ કરવામાં મદદ કરે છે.

(C) અધોત્વચીય મેદપડનું સ્તર શરીર માટે ઉષ્મા-અવાહક (insulator) તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે શરીરની ગરમીને બહારના વાતાવરણમાં જતી અટકાવે છે.
તેથી,તે શરીરનું તાપમાન જાળવી રાખીને તાપમાનના નિયમન (thermoregulation) માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) સલ્ફેટ એ વિવિધ સંયોજક પેશીઓમાં બાહ્યકોષીય આધારક (extracellular matrix) ના આવશ્યક ઘટકો છે.
કાચવત કાસ્થિ $(Hyaline \text{ } cartilage)$ માં, આધારક દ્રવ્યમાં કોન્ડ્રોઇટિન સલ્ફેટ હોય છે.
અસ્થિબંધ $(Ligaments)$ માં, જે ઘટ્ટ નિયમિત સંયોજક પેશીઓ છે, તેમાં સલ્ફેટ જૂથો ધરાવતા પ્રોટીઓગ્લાયકેન્સ હાજર હોય છે.
અસ્થિદ્રવ્ય $(Bone \text{ } matrix)$ માં, કાર્બનિક ઘટક (ઓસ્ટિઓઇડ) પણ સલ્ફેટેડ ગ્લાયકોસેમિનોગ્લાયકેન્સ ધરાવે છે.
તેથી, સલ્ફેટ આ ત્રણેય રચનાઓમાં જોવા મળે છે.

(C) : આરેઓલર પેશી એ શરીરમાં સૌથી વધુ વિસ્તરેલી શિથિલ સંયોજક પેશી છે.
કંડરા એ સઘન નિયમિત સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે.
મેદપૂર્ણ પેશી એ શિથિલ સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે જે ચરબીનો સંગ્રહ કરે છે.
કાસ્થિ એ વિશિષ્ટ સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે.

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલી એરિયોલર (ઢીલી) સંયોજક પેશીની પ્રમાણિત આકૃતિના આધારે:
$A$ એ મેક્રોફેજ દર્શાવે છે,જે એક મોટો ભક્ષક કોષ છે.
$B$ એ ફાઈબ્રોબ્લાસ્ટ દર્શાવે છે,જે તંતુઓનું ઉત્પાદન અને સ્ત્રાવ કરવા માટે જવાબદાર છે.
$C$ એ કોલેજન તંતુઓ દર્શાવે છે,જે બંધારણીય મજબૂતી આપે છે.
$D$ એ માસ્ટ કોષ દર્શાવે છે,જેમાં કણિકાઓ હોય છે અને તે બળતરાના પ્રતિભાવોમાં સામેલ હોય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A$-મેક્રોફેજ,$B$-ફાઈબ્રોબ્લાસ્ટ,$C$-કોલેજન તંતુઓ,$D$-માસ્ટ કોષ છે.

(D) : કાસ્થિ એ અર્ધ-દ્રઢ આધારભૂત અથવા કંકાલ સંયોજક પેશી છે જેમાં આધારક (matrix) ઘન હોય છે અને તે મ્યુકોપ્રોટીન અથવા પ્રોટીઓગ્લાયકનથી બનેલું હોય છે જેને કોન્ડ્રિન કહેવાય છે.
તે ચાર પ્રકારના હોય છે: કાચવત (hyaline),તંતુમય (fibrous),કેલ્સિફાઇડ અને સ્થિતિસ્થાપક.
પીળી સ્થિતિસ્થાપક કાસ્થિ કાનના કર્ણપલ્લવ (pinna) અને બાહ્ય શ્રવણ નલિકા,યુસ્ટેકિયન નળીઓ,એપિગ્લોટિસ અને નાકની ટોચમાં જોવા મળે છે.
તેના આધારકમાં અસંખ્ય પીળા તંતુઓ હોય છે જે એકબીજા સાથે જોડાઈને જાળી બનાવે છે.
પીળા તંતુઓની હાજરીને કારણે,કાસ્થિ વધુ લવચીક બને છે.
તેથી,તે આ અંગોને લવચીકતા પ્રદાન કરે છે.

(C) કર્ણપલ્લવ (બાહ્ય કાન) માં આધારભૂત સંરચના બનાવતી પેશી પીળી સ્થિતિસ્થાપક કાસ્થિ (Yellow elastic cartilage) છે. આ પ્રકારની કાસ્થિ આધાર અને લવચીકતા બંને પ્રદાન કરે છે. તે નાકની અણી,એપિગ્લોટિસ અને યુસ્ટેશિયન નળીઓમાં પણ જોવા મળે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $(c)$ છે.

(C) : એરિઓલર પેશી એ એક શિથિલ સંયોજક પેશી છે જે અર્ધ-પ્રવાહી આધારક દ્રવ્યની બનેલી હોય છે,જેમાં વિવિધ પ્રકારના શિથિલ રીતે ગોઠવાયેલા તંતુઓ આવેલા હોય છે. તેનું કાર્ય ત્વચા (integument) ને નીચેના પેશીઓ સાથે જોડવાનું,વિવિધ અંગો વચ્ચેની જગ્યાઓ ભરવાનું અને આમ તેમને સ્થાને જકડી રાખવાનું,તેમજ રુધિરવાહિનીઓને ઘેરીને તેમને આધાર આપવાનું છે. કંડરા (tendons) સ્નાયુઓને અસ્થિ સાથે જોડે છે,જ્યારે અસ્થિબંધ (ligaments) અસ્થિને અસ્થિ સાથે જોડે છે.

(D) : માસ્ટ કોષો એ સંયોજક પેશીમાં જોવા મળતા કણિકામય ભ્રમણશીલ કોષો છે.
તેમની કણિકાઓમાં હિસ્ટામાઇન હોય છે,જે વાસોડિલેટર (રુધિરવાહિનીઓને પહોળી કરનાર) તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે નાક વહેવું,છીંક આવવી અને ખંજવાળ જેવી એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ માટે જવાબદાર છે અને તે ફેફસાંમાં વાયુમાર્ગને સાંકડા પણ કરી શકે છે.
હિમોગ્લોબિન અને માયોગ્લોબિન એ અનુક્રમે રુધિર અને સ્નાયુઓમાં હાજર શ્વસન રંજકદ્રવ્યો છે.

(A) મેદપૂર્ણ પેશી (Adipose tissue) એ એક પ્રકારની શિથિલ સંયોજક પેશી છે જે મુખ્યત્વે ત્વચાની નીચે આવેલી હોય છે.
આ કોષો ચરબીનો સંગ્રહ કરવા માટે વિશિષ્ટ હોય છે.
વધારાના પોષક તત્વો જેનો તાત્કાલિક ઉપયોગ થતો નથી,તે ચરબીમાં રૂપાંતરિત થાય છે અને આ પેશીમાં સંગ્રહિત થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) અસ્થિ એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારની સંયોજક પેશી છે જે કેલ્શિયમ ક્ષારો અને કોલેજન તંતુઓથી સમૃદ્ધ સખત અને બિન-લવચીક આધારક દ્રવ્ય દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જે અસ્થિને મજબૂતી આપે છે.
તે નરમ પેશીઓ અને અંગોને માળખાકીય આધાર અને રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
અસ્થિની મજ્જા પોલાણમાં આવેલી અસ્થિમજ્જા (bone marrow) એ રુધિરકોષોના નિર્માણ (hematopoiesis) માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.
તેથી,એવું વિધાન કે અસ્થિમજ્જા એ રુધિર કોષોના ઉત્પાદનનું સ્થાન નથી,તે ખોટું છે.

(A) મોટાભાગની સંયોજક પેશીઓમાં,કોષો પેશીને મજબૂતી,સ્થિતિસ્થાપકતા અને લવચીકતા આપવા માટે કોલેજન અથવા ઇલાસ્ટિન નામના બંધારણીય પ્રોટીનના તંતુઓનો સ્ત્રાવ કરે છે.
જોકે,રુધિર એક વિશિષ્ટ સંયોજક પેશી છે જેમાં સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં તેના આધારક (પ્લાઝ્મા) માં આવા તંતુઓનો અભાવ હોય છે.
તેથી,$X$ એ રુધિર છે અને $Y$ એ કોલેજન અથવા ઇલાસ્ટિન છે (કારણ કે આ સંયોજક પેશીઓમાં મુખ્ય બંધારણીય પ્રોટીન છે).

(A) એરિયોલર પેશી એ છૂટક સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે જેમાં ફાઈબ્રોબ્લાસ્ટ્સ,મેક્રોફેજ અને માસ્ટ કોષો જેવા વિવિધ કોષો આવેલા હોય છે.
ફાઈબ્રોબ્લાસ્ટ્સ તંતુઓનું ઉત્પાદન અને સ્ત્રાવ કરવા માટે જવાબદાર છે.
મેક્રોફેજ એ ભક્ષક કોષો છે જે રોગકારકોનો નાશ કરે છે.
માસ્ટ કોષો બળતરા પ્રતિભાવોમાં સામેલ હોય છે.
કોન્ડ્રોબ્લાસ્ટ્સ એ કાસ્થિ પેશીમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ કોષો છે,એરિયોલર પેશીમાં નહીં. તેથી,$A$ સાચો જવાબ છે.

(D) સંયોજક પેશીઓ શરીરમાં વિવિધ મહત્વપૂર્ણ કાર્યો કરે છે:
$(i)$ રોગપ્રતિકારક શક્તિ પૂરી પાડે છે: રુધિર (શ્વેતકણો) અને લસિકા પેશી જેવી વિશિષ્ટ સંયોજક પેશીઓ રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$(ii)$ રુધિર ગંઠાઈ જવામાં મદદરૂપ છે: રુધિરના ઘટકો પૈકીના ત્રાકકણો (thrombocytes), જે પ્રવાહી સંયોજક પેશી છે, તે રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે.
$(iii)$ રુધિરવાહિનીઓમાં રુધિરને ગંઠાઈ જતું અટકાવે છે: એરિયોલર સંયોજક પેશીમાં જોવા મળતા માસ્ટ કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતું હેપરિન, રુધિરવાહિનીઓની અંદર બિનજરૂરી ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયાને અટકાવવા માટે એન્ટિકોએગ્યુલન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(iv)$ પેશીઓને જોડે છે: નામ પ્રમાણે, સંયોજક પેશીઓ વિવિધ અંગો અને પેશીઓને એકબીજા સાથે જોડે છે, આધાર આપે છે અને જકડી રાખે છે.
તેથી, સૂચિબદ્ધ તમામ કાર્યો $(i, ii, iii, \text{ અને } iv)$ વિવિધ પ્રકારની સંયોજક પેશીઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે.

(B) આ આકૃતિ અસ્થિ પેશીનો આડછેદ દર્શાવે છે,જે ખાસ કરીને હેવર્સિયન તંત્ર અથવા ઓસ્ટિઓન દર્શાવે છે.
તેમાં મુખ્યત્વે કેન્દ્રમાં હેવર્સિયન નલિકા અને તેની આસપાસ આવેલા આધારક (matrix) ના સમકેન્દ્રિત વલયો જેને લેમેલી કહેવાય છે,તે જોઈ શકાય છે.
લેમેલીની વચ્ચે આવેલી પોલાણ (lacunae) માં અસ્થિ કોષો (osteocytes) આવેલા હોય છે.
આ રચના સઘન અસ્થિ પેશીની લાક્ષણિકતા છે.

(D) કાસ્થિ એ એક પ્રકારની વિશિષ્ટ સંયોજક પેશી છે જે લવચીક હોય છે અને માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે.
$1$. પુખ્ત વયના લોકોમાં,કાસ્થિ અંગો અને હાથના સાંધામાં (આર્ટિક્યુલર કાસ્થિ) જોવા મળે છે.
$2$. બાહ્ય કાન (પિન્ના) સ્થિતિસ્થાપક કાસ્થિનું બનેલું હોય છે.
$3$. નાકની અણી પણ હાયલિન કાસ્થિ દ્વારા આધારિત હોય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો કાસ્થિ માટે સાચા સ્થાનો છે.

(D) સંયોજક પેશીઓ જટિલ પ્રાણીઓના શરીરમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતી અને વ્યાપક રીતે વિતરિત પેશીઓ છે.
તેમને સંયોજક પેશીઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ શરીરની અન્ય પેશીઓ/અંગોને જોડવાનું અને આધાર આપવાનું વિશેષ કાર્ય કરે છે.
આ પેશીઓમાં કોષો અને આધારક (matrix) હોય છે જે તંતુઓ અને દ્રવ્યના બનેલા હોય છે.
કોલેજન એ પ્રાણી સૃષ્ટિમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતું પ્રોટીન છે અને તે સંયોજક પેશીઓના બાહ્યકોષીય આધારકમાં હાજર મુખ્ય બંધારણીય પ્રોટીન છે,જે મજબૂતી અને સ્થિતિસ્થાપકતા પ્રદાન કરે છે.

(B) આપેલી આકૃતિમાં પરિઘવર્તી કોષકેન્દ્ર અને મોટા કેન્દ્રીય ચરબીના ટીપાં ધરાવતા મોટા,ગોળાકાર કોષો દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
આ રચના મેદપૂર્ણ પેશી (Adipose tissue) ની લાક્ષણિકતા છે.
મેદપૂર્ણ પેશી એ શિથિલ સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે જે મુખ્યત્વે ત્વચાની નીચે આવેલી હોય છે,જે ચરબીનો સંગ્રહ કરે છે.
આ પેશીના કોષો ચરબીનો સંગ્રહ કરવા માટે વિશિષ્ટ હોય છે.

(A) ફાઈબ્રોબ્લાસ્ટ્સ એ સંયોજક પેશીઓમાં જોવા મળતા સૌથી સામાન્ય કોષો છે. તેમનું મુખ્ય કાર્ય બાહ્યકોષીય મેટ્રિક્સનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ કરવાનું છે,જેમાં કોલેજન અને ઈલાસ્ટિન તંતુઓ જેવા બંધારણીય પ્રોટીન તેમજ ગ્રાઉન્ડ સબસ્ટન્સનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,તેઓ સંયોજક પેશીઓની રચનાત્મક અખંડિતતા અને સમારકામ માટે આવશ્યક છે.

(C) અસ્થિ એ વિશિષ્ટ સંયોજક પેશી છે જે શરીર માટે માળખું પૂરું પાડે છે $(A)$. તે નરમ અંગો અને પેશીઓને આધાર અને રક્ષણ આપે છે $(B)$. અસ્થિની અંદર આવેલી અસ્થિમજ્જા રુધિર કોષોના ઉત્પાદનનું સ્થાન છે $(D)$. કણો અને શ્લેષ્મને ચોક્કસ દિશામાં દૂર કરવાનું કાર્ય પક્ષ્મલ અધિચ્છદ પેશી દ્વારા કરવામાં આવે છે,અસ્થિ દ્વારા નહીં $(C)$.

(A) આપેલી આકૃતિમાં કોલેજન તંતુઓ નિયમિત અને સમાંતર ભાતમાં ગોઠવાયેલા જોવા મળે છે,જેમાં તેમની વચ્ચે ફાઈબ્રોબ્લાસ્ટ કોષો આવેલા છે. આ સઘન નિયમિત સંયોજક પેશીનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે,જે કંડરા (tendons) અને અસ્થિબંધ (ligaments) માં જોવા મળે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) સાચું છે કારણ કે મેદપૂર્ણ પેશી એ એક પ્રકારની વિશિષ્ટ શિથિલ સંયોજક પેશી છે જે ચરબીનો સંગ્રહ કરે છે.
$R$ ખોટું છે કારણ કે અધિચ્છદ પેશી માટે આધારક માળખું સામાન્ય રીતે આધારકલા (basement membrane) અથવા તેની નીચે આવેલી એરિઓલર સંયોજક પેશી દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે,મેદપૂર્ણ પેશી દ્વારા નહીં. મેદપૂર્ણ પેશીનું મુખ્ય કાર્ય ચરબીનો સંગ્રહ,ઉષ્માનું નિયમન અને અંગોને આંચકા સામે રક્ષણ આપવાનું છે.

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલ એરીઓલર સંયોજક પેશીની પ્રમાણિત આકૃતિના આધારે:
$X$ એ મેક્રોફેજ દર્શાવે છે,જે એક મોટો ભક્ષક કોષ છે.
$Y$ એ માસ્ટ કોષ દર્શાવે છે,જેમાં કણિકાઓ હોય છે અને તે બળતરા પ્રતિભાવોમાં સામેલ હોય છે.
$Z$ એ ફાઈબ્રોબ્લાસ્ટ દર્શાવે છે,જે આધારકમાં તંતુઓ (જેમ કે કોલેજન) ઉત્પન્ન કરવા અને સ્ત્રાવ કરવા માટે જવાબદાર કોષ છે.
તેથી,સાચી ઓળખ $X$ = મેક્રોફેજ,$Y$ = માસ્ટ કોષ,$Z$ = ફાઈબ્રોબ્લાસ્ટ છે.

(A) હિસ્ટેમાઈન એ એક રાસાયણિક મધ્યસ્થી છે જે બળતરા પ્રતિભાવો અને એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓમાં સામેલ છે.
તે મુખ્યત્વે માસ્ટ કોષો (mast cells) દ્વારા સ્ત્રાવ પામે છે,જે સંયોજક પેશીઓમાં જોવા મળતા શ્વેત રક્તકણોનો એક પ્રકાર છે.
આ કોષો ખાસ કરીને ત્વચા,શ્વસન માર્ગ અને પાચન માર્ગમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે,જ્યાં તેઓ રોગપ્રતિકારક તંત્રની સંરક્ષણ પ્રણાલીમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) કાસ્થિનું આધારક મજબૂત પરંતુ લવચીક પદાર્થનું બનેલું હોય છે. તેમાં કોન્ડ્રીન નામનું પ્રોટીન અને કોન્ડ્રીઓટીન સલ્ફેટ નામનો પોલીસેકેરાઈડ જોવા મળે છે. કોન્ડ્રીઓટીન સલ્ફેટ એ ગ્લાયકોસેમિનોગ્લાયકેન છે જે કાસ્થિ પેશીને બંધારણીય આધાર અને સ્થિતિસ્થાપકતા પૂરી પાડે છે. ઓસીન અસ્થિના આધારકમાં જોવા મળે છે,જ્યારે કેસીન એ દૂધમાં જોવા મળતું પ્રોટીન છે.

(A) નાકનો પડદો મુખ્યત્વે $Hyaline$ (કાચવત્) કાસ્થિનો બનેલો હોય છે.
$Hyaline$ કાસ્થિ એ શરીરમાં સૌથી વધુ જોવા મળતું કાસ્થિ છે,જે લવચીકતા જાળવી રાખીને માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે.
તે નાક,શ્વાસનળી,સ્વરપેટી અને લાંબા હાડકાના છેડાઓ પર જોવા મળે છે.
તેની રચનાને કારણે,તે ઈજા પછી નાકના પડદાની મજબૂતી અને સમારકામમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) કાચવત્ (હાયલિન) કાસ્થિ એ શરીરમાં સૌથી વધુ જોવા મળતું કાસ્થિ છે. તે લાંબા અસ્થિઓના સાંધાવાળા છેડે જોવા મળે છે,જ્યાં તે સાંધાના હલનચલન માટે લીસી અને ઓછું ઘર્ષણ ધરાવતી સપાટી પૂરી પાડે છે. તે નાક,સ્વરપેટી (લેરિન્ક્સ),શ્વાસનળી (ટ્રેકિયા) અને શ્વાસવાહિનીઓમાં પણ જોવા મળે છે.

(B) સંયોજક પેશીઓની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં બાહ્યકોષીય દ્રવ્ય (આધારક દ્રવ્ય અને તંતુઓ) હોય છે,જેમાં કોષો ગોઠવાયેલા હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,શિથિલ સંયોજક પેશી (Areolar connective tissue) એ એક પ્રકારની સંયોજક પેશી છે જેમાં આંતરકોષીય આધારક દ્રવ્ય અને તંતુઓનું પ્રમાણ ખૂબ વધારે હોય છે,તેથી તે બાહ્યકોષીય દ્રવ્યથી ભરપૂર હોય છે.
રેખિત સ્નાયુ,અધિચ્છદ પેશી અને ચેતા પેશી મુખ્યત્વે કોષોની બનેલી હોય છે અને તેમાં બાહ્યકોષીય દ્રવ્ય ખૂબ જ ઓછું હોય છે.

(B) માસ્ટકોષો એ સંયોજક પેશીમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ કોષો છે જે રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
તેઓ રાસાયણિક મધ્યસ્થીઓથી ભરેલી સ્ત્રાવી કણિકાઓ ધરાવે છે.
માસ્ટકોષો દ્વારા મુક્ત થતા મુખ્ય પદાર્થોમાં હિપેરીન (એક પ્રતિ-સ્કંદક),હિસ્ટેમાઈન (સોજાના પ્રતિભાવમાં સામેલ વાસોડિલેટર) અને સિરોટોનીનનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ હિપેરીન અને હિસ્ટેમાઈન છે.

(A) એરિઓલર પેશી એ શિથિલ સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે જે ત્વચાની નીચે આવેલી હોય છે. તે અધિચ્છદ પેશી માટે આધારભૂત માળખું પૂરું પાડે છે અને અધિચ્છદને તેની નીચે રહેલી રચનાઓ (જેમ કે સ્નાયુઓ અથવા અન્ય સંયોજક પેશીઓ) સાથે જોડે છે. તેથી,તે શરીરમાં 'પેકિંગ મટિરિયલ' તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) આપણા બાહ્યકર્ણના કર્ણપલ્લવની આધારક રચના સ્થિતિસ્થાપક કાસ્થિ (Elastic cartilage) ની બનેલી હોય છે.
સ્થિતિસ્થાપક કાસ્થિ એ સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે જે લવચીકતા અને આધાર બંને પૂરા પાડે છે.
કર્ણપલ્લવ સિવાય,સ્થિતિસ્થાપક કાસ્થિ નાકની ટોચ,અધિજીહ્વા (Epiglottis) અને સ્વરપેટી (Larynx) ના કેટલાક ભાગોમાં પણ જોવા મળે છે.

(C) સંયોજક પેશીઓને ત્રણ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: શિથિલ,સઘન અને વિશિષ્ટ.
$1$. તંતુઘટક પેશી એ શિથિલ સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે જે ત્વચાને નીચેના સ્નાયુઓ સાથે જોડે છે.
$2$. સ્નાયુબંધ (Tendon) એ સઘન નિયમિત સંયોજક પેશી છે જે કંકાલ સ્નાયુઓને હાડકાં સાથે જોડે છે.
$3$. મેદપૂર્ણ પેશી એ શિથિલ સંયોજક પેશીનો પ્રકાર છે (સઘન નથી),જે ચરબીના સંગ્રહ માટે વિશિષ્ટ છે.
$4$. કાસ્થિ એ વિશિષ્ટ સંયોજક પેશી છે,શિથિલ નથી.
તેથી,સાચી જોડ $C$ છે.

(D) સાંધા આગળ લાંબા અસ્થિઓના છેડાઓ હાયેલીન કાસ્થિ (કાચવત કાસ્થિ) દ્વારા આવરિત હોય છે,જેને આર્ટિક્યુલર કાસ્થિ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રકારની કાસ્થિ એક લીસી અને ઘર્ષણરહિત સપાટી પૂરી પાડે છે જે સાંધાના હલનચલનને સરળ બનાવે છે.
હાયેલીન કાસ્થિ એ શરીરમાં સૌથી વધુ જોવા મળતી કાસ્થિ છે અને તે કાચ જેવી પારદર્શક દેખાવ ધરાવે છે.

(B) સ્નાયુબંધ (Tendons) એ વિશિષ્ટ પ્રકારની સઘન નિયમિત સંયોજક પેશી છે જે કંકાલ સ્નાયુઓને હાડકાં સાથે જોડે છે.
તે મુખ્યત્વે સમાંતર ગોઠવાયેલા કોલેજન તંતુઓના બનેલા હોય છે.
આ તંતુઓ શ્વેત તંતુમય સંયોજક પેશીમાંથી ઉતરી આવ્યા છે,જે ઉચ્ચ તણાવ શક્તિ અને ન્યૂનતમ લવચીકતા પ્રદાન કરે છે,જે તેમને સ્નાયુઓના સંકોચન દ્વારા ઉત્પન્ન થતા બળને હાડકાં સુધી પહોંચાડવા માટે આદર્શ બનાવે છે.