Gametogenesis Questions in Gujarati

(A) ''અધોજરદીય'' (Alecithal) શબ્દ ગ્રીક શબ્દ 'a' (જેનો અર્થ 'વગર' થાય છે) અને 'lecithos' (જેનો અર્થ 'જરદી' થાય છે) પરથી આવ્યો છે.
તેથી,અધોજરદીય અંડકોષ એવો અંડકોષ છે જેમાં જરદી હોતી નથી અથવા નહિવત પ્રમાણમાં જરદી હોય છે.
આના ઉદાહરણોમાં મનુષ્યો સહિતના જરાયુજ સસ્તન પ્રાણીઓના અંડકોષનો સમાવેશ થાય છે.

(B) $\text{એક્રોઝોમ}$ એ શુક્રકોષના શીર્ષના અગ્ર ભાગે આવેલી ટોપી જેવી રચના છે.
તે $\text{ગોલ્ગી}$ પ્રસાધનમાંથી ઉદ્ભવે છે અને તેમાં જલવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે.
શુક્રકોષના શીર્ષમાં $\text{એક્રોઝોમ}$ અને $\text{ન્યુક્લિયસ}$ (કોષકેન્દ્ર) વચ્ચે આવેલી જગ્યા કે રચનાને $\text{પરફોરેટોરિયમ}$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) માનવ માદામાં,અંડજનનની પ્રક્રિયા ગર્ભીય વિકાસ દરમિયાન શરૂ થાય છે.
અંડપિંડમાં પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષો બને છે.
આ પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષો અર્ધીકરણ-$I$ માંથી પસાર થાય છે,જે પૂર્વાવસ્થા-$I$ માં અટકી જાય છે.
પુખ્તાવસ્થાએ પહોંચતા,પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$I$ પૂર્ણ કરીને એક મોટો એકકીય દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ અને એક નાનું પ્રથમ ધ્રુવકાય બનાવે છે.
ત્યારબાદ દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$II$ શરૂ કરે છે પરંતુ ભાજનાવસ્થા-$II$ માં અટકી જાય છે.
દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષની આ અવસ્થાએ જ અંડપાત થાય છે અને અંડકોષ અંડપિંડમાંથી મુક્ત થાય છે.

(C) શુક્રકોષ અને અંડકોષ ઉત્પન્ન કરતા જનન કોષો (આદિ જનન કોષો) ગર્ભીય વિકાસ દરમિયાન યોક સેક (yolk sac) ના અંતઃસ્તર (endoderm) માંથી ઉદ્ભવે છે. આ કોષો ત્યારબાદ વિકાસ પામતા જનનપિંડો (શુક્રપિંડ અથવા અંડપિંડ) માં સ્થળાંતર કરે છે. તેથી,તેમનું મૂળ ઉદ્ભવ સ્થાન અંતઃસ્તર છે.

(C) જન્યુજનન પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે ત્રણ તબક્કાઓમાં વહેંચાયેલી છે: ગુણન તબક્કો,વૃદ્ધિ તબક્કો અને પરિપક્વન તબક્કો.
$1$. ગુણન તબક્કો: જનન કોષો વારંવાર સમભાજન પામીને પોતાની સંખ્યામાં વધારો કરે છે.
$2$. વૃદ્ધિ તબક્કો: કોષો પોષક તત્વોનો સંગ્રહ કરીને કદમાં વધારો કરે છે.
$3$. પરિપક્વન તબક્કો: પ્રાથમિક જનન કોષો અર્ધીકરણ (Meiosis) પામીને એકકીય (haploid) જન્યુઓનું નિર્માણ કરે છે.
આથી,અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા ખાસ કરીને પરિપક્વન તબક્કા દરમિયાન થાય છે.

(D) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,સામાન્ય ફલનક્ષમતા માટે,કુલ શુક્રકોષોમાંથી ઓછામાં ઓછા $60\%$ શુક્રકોષો સામાન્ય કદ અને આકાર ધરાવતા હોવા જોઈએ અને તેમાંથી ઓછામાં ઓછા $40\%$ શુક્રકોષોમાં તીવ્ર હલનચલન (motility) હોવી જોઈએ.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,વિકાસ પામતા શુક્રકોષો સરટોલી કોષોમાં ખૂંપેલા હોય છે.
સરટોલી કોષો એ વૃષણની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ દૈહિક કોષો છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય વિકાસ પામતા જનન કોષો (શુક્રકોષો) જ્યારે પરિપક્વ શુક્રકોષોમાં રૂપાંતરિત થાય છે,ત્યારે તેમને માળખાકીય આધાર,રક્ષણ અને આવશ્યક પોષક તત્વો પૂરા પાડવાનું છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) $Sertoli$ કોષો સસ્તન પ્રાણીઓના શુક્રપિંડમાં આવેલી શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ પ્રકારના દૈહિક કોષો છે.
આ કોષો શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,કારણ કે તે વિકાસ પામતા જનન કોષોને રચનાત્મક અને પોષણક્ષમ આધાર પૂરો પાડે છે.
તેઓ 'બ્લડ-ટેસ્ટિસ બેરિયર' (રુધિર-શુક્રપિંડ અવરોધ) પણ બનાવે છે,જે વિકાસ પામતા શુક્રકોષોને રોગપ્રતિકારક તંત્રથી સુરક્ષિત રાખે છે.
આથી,$Sertoli$ કોષો સસ્તન પ્રાણીઓના શુક્રપિંડની લાક્ષણિકતા છે.

(D) શુક્રકોષજનન એ શુક્રકોષમાતૃકોષમાંથી શુક્રકોષો બનવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં ગુણન,વૃદ્ધિ,પરિપક્વન અને શુક્રકાયાંતરણ જેવા તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે.
શુક્રકાયાંતરણ એ શુક્રકોષજનનનો અંતિમ તબક્કો છે,જેમાં અચલિત શુક્રકોષીય પૂર્વકોષો (spermatids) પરિપક્વ અને ચલિત શુક્રકોષોમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
આ રૂપાંતરણ દરમિયાન,શુક્રકોષીય પૂર્વકોષની ગોલ્ગીકાય એક્રોઝોમમાં વિકસે છે,જે કોષકેન્દ્રના અગ્ર ભાગને આવરે છે.
તેથી,એક્રોઝોમનું નિર્માણ શુક્રકાયાંતરણ (Spermiogenesis) દરમિયાન થાય છે.

(B) શુક્રપિંડના શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓના જનન અધિચ્છદમાં બે પ્રકારના કોષો જોવા મળે છે: નર જનન કોષો (શુક્રકોષજનક) અને સરટોલી કોષો.
સરટોલી કોષોને 'નર્સ કોષો' અથવા 'સહાયક કોષો' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન વિકાસ પામતા જનન કોષોને પોષણ અને આધાર પૂરો પાડવાનું છે.
બીજી તરફ,લેડિગના કોષો શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની બહારની આંતરાલીય જગ્યામાં આવેલા હોય છે અને તે એન્ડ્રોજન્સ (ટેસ્ટોસ્ટેરોન) ના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.

(C) અંડપતનની પ્રક્રિયા રુધિરમાં $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) ના સ્તરમાં થતા તીવ્ર વધારા દ્વારા પ્રેરાય છે,જેને $LH$ સર્જ ($LH$ surge) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ વધારો સામાન્ય રીતે માસિક ચક્રના મધ્યમાં ($28$ દિવસના ચક્રમાં આશરે $14$મા દિવસે) જોવા મળે છે.
$LH$ પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકા પર કાર્ય કરીને તેનું સ્ફોટન પ્રેરે છે અને દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ મુક્ત થાય છે.
તેથી,અંડપતન માટે જવાબદાર મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવ $LH$ છે.

(C) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,જેમાં સસલાનો પણ સમાવેશ થાય છે,$Testis$ (શુક્રપિંડ) માં ઉત્પન્ન થતા શુક્રકોષો અપરિપક્વ અને અપ્રચલિત (હલનચલન ન કરી શકે તેવા) હોય છે.
તેમને $Epididymis$ (અધિવૃષણ નલિકા) માં મોકલવામાં આવે છે,જ્યાં તેઓ શારીરિક રીતે પરિપક્વ થાય છે,ગતિશીલતા પ્રાપ્ત કરે છે અને અંડકોષને ફલિત કરવાની ક્ષમતા મેળવે છે.
તેથી,$Epididymis$ એ શુક્રકોષોના સંગ્રહ અને પરિપક્વતા માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.

(B) સસ્તન પ્રાણીના શુક્રકોષના એક્રોઝોમમાં જલવિભાજનકારી ઉત્સેચકો હોય છે જે શુક્રકોષને અંડકોષમાં પ્રવેશવામાં મદદ કરે છે.
આ ઉત્સેચકોમાં હાયલ્યુરોનિડેઝનો સમાવેશ થાય છે,જે કોરોના રેડિએટામાં રહેલા હાયલ્યુરોનિક એસિડનું પાચન કરે છે,અને ઝોના લાયસિન (જેને એક્રોસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે),જે ઝોના પેલ્યુસિડામાં પ્રવેશવામાં મદદ કરે છે.
કોરોના પેનિટ્રેટિંગ એન્ઝાઇમ $(CPE)$ પણ તેમાં હાજર હોય છે.
તેથી,હાયલ્યુરોનિડેઝ,$CPE$ અને ઝોના લાયસિનનું મિશ્રણ એક્રોઝોમની લાક્ષણિકતા છે.

(C) અંડપતન પછી,તૂટેલી ગ્રાફિયન પુટિકા એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચનામાં ફેરવાય છે જેને $Corpus \ luteum$ (પીતપિંડ) કહેવામાં આવે છે.
આ રચના પ્રોજેસ્ટેરોનનો મોટા પ્રમાણમાં સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભના સ્થાપન માટે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.

(B) માનવ અંડકોષને $Alecithal$ (અજરદીય) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
આનો અર્થ એ છે કે તેમાં જરદીનું પ્રમાણ ખૂબ જ નહિવત અથવા લગભગ હોતું નથી.
માનવ ગર્ભ માતા પાસેથી જરાયુ (placenta) દ્વારા સીધું પોષણ મેળવતો હોવાથી,અંડકોષમાં મોટી માત્રામાં સંગ્રહિત જરદીની જરૂરિયાત રહેતી નથી.

(D) સસ્ટેન્ટાક્યુલર કોષો,જેમને $Sertoli$ કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે શુક્રપિંડની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં આવેલા હોય છે.
આ કોષો વિકાસ પામતા શુક્રકોષોને પોષણ પૂરું પાડે છે અને શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયાના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
જ્યારે શુક્રકોષજનનનો દર ઊંચો હોય,ત્યારે $Sertoli$ કોષો $Inhibin$ નામનું અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરે છે.
$Inhibin$ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ પર કાર્ય કરીને $FSH$ ($Follicle$ $Stimulating$ $Hormone$) ના સ્ત્રાવને અવરોધે છે,આમ તે નકારાત્મક પ્રતિપોષણ (negative feedback) દ્વારા શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયાને નિયંત્રિત કરે છે.

(A) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયામાં,$Spermatogonia$ (દ્વિતીય,$2n$) સમભાજન દ્વારા વિભાજન પામીને $Primary$ $spermatocytes$ $(2n)$ બનાવે છે.
આ $Primary$ $spermatocytes$ ત્યારબાદ પ્રથમ અર્ધીકરણ વિભાજન $(Meiosis-I)$ માંથી પસાર થાય છે,જે ન્યૂનતમ વિભાજન છે.
$Meiosis-I$ ના પરિણામે,દરેક $Primary$ $spermatocyte$ વિભાજન પામીને બે એકકીય $(n)$ કોષો બનાવે છે જેને $Secondary$ $spermatocytes$ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) અંડપતનની પ્રક્રિયા લ્યુટીનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ના સ્તરમાં થતા ઝડપી વધારા (જેને $LH$ સર્જ કહેવાય છે) દ્વારા પ્રેરાય છે,જે માસિક ચક્રના મધ્યમાં ($28$ દિવસના ચક્રના આશરે $14$મા દિવસે) થાય છે.
અંડપતન પછી,ગ્રાફિયન પુટિકાના બાકીના ભાગો $LH$ ની અસર હેઠળ કોર્પસ લ્યુટીયમમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
તેથી,$LH$ એ અંડપતન અને કોર્પસ લ્યુટીયમના વિકાસ બંને માટે જવાબદાર છે.

(B) શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓ એ વૃષણનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ છે.
શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની અંદર,જનન અધિચ્છદમાં બે પ્રકારના કોષો આવેલા હોય છે: સ્પર્મેટોગોનિયા (નર જનન કોષો) અને સરટોલી કોષો (પોષક કોષો).
સરટોલી કોષો મોટા અને પિરામિડ આકારના કોષો છે જે સ્પર્મેટોગોનિયાની વચ્ચે ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન વિકાસ પામતા જનન કોષોને પોષણ અને આધાર આપવાનું છે.

(A) અંડજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ અસમાન અર્ધીકરણ વિભાજન પામે છે.
આ વિભાજનના પરિણામે એક મોટો એકકીય કોષ બને છે જેને દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ કહેવાય છે અને એક ખૂબ જ નાનો એકકીય કોષ બને છે જેને ધ્રુવકાય (Polar body) કહેવાય છે.
ધ્રુવકાયમાં ખૂબ જ ઓછું કોષરસ હોય છે અને તે રંગસૂત્રોના વધારાના સમૂહને દૂર કરવાનું કાર્ય કરે છે,જેથી દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષમાં ગર્ભના વિકાસ માટે જરૂરી મોટાભાગના પોષક તત્વો અને કોષરસ જળવાઈ રહે.

(B) જનનકોષોના નિર્માણ દરમિયાન,બીજા પરિપક્વ તબક્કામાં અર્ધીકરણ-$II$ (Meiosis-$II$) જોવા મળે છે.
અર્ધીકરણ-$II$ ને સમવિભાજન (Equational division) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં બાળ કોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા પિતૃ કોષ જેટલી જ જળવાઈ રહે છે.
આ તબક્કામાં,રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) અલગ થાય છે,જેના પરિણામે એકકીય દ્વિતીયક શુક્રકોષો અથવા અંડકોષોમાંથી એકકીય જનનકોષોનું નિર્માણ થાય છે.

(B) માનવ શુક્રકોષ સૌ પ્રથમ $1677$ માં $Antonie \ van \ Leeuwenhoek$ દ્વારા જોવામાં આવ્યો હતો અને તેનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું હતું. માઇક્રોસ્કોપ હેઠળ તેનું અવલોકન કર્યા પછી તેમણે તેમને 'એનિમેલક્યુલ્સ' $(animalcules)$ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા.

(B) શુક્રપિંડની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાંથી શુક્રકોષો મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને $Spermiation$ (શુક્રકોષ મુક્તિ) કહે છે.
$Spermiogenesis$ એ શુક્રકોષોના નિર્માણની પ્રક્રિયા છે જેમાં શુક્રકોષ પૂર્વકો (spermatids) શુક્રકોષોમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$Insemination$ એ સ્ત્રીના પ્રજનન માર્ગમાં શુક્રકોષોના સ્થાનાંતરણની પ્રક્રિયા છે.
$Ejaculation$ એ પુરુષના પ્રજનન માર્ગમાંથી વીર્ય બહાર નીકળવાની પ્રક્રિયા છે.

(C) અંડકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,પ્રાથમિક પૂર્વઅંડકોષ અસમાન અર્ધીકરણ વિભાજન પામે છે.
આ વિભાજનના પરિણામે એક મોટો એકકીય કોષ બને છે જેને દ્વિતીયક પૂર્વઅંડકોષ કહેવાય છે અને એક ખૂબ જ નાનો એકકીય કોષ બને છે જેને ધ્રુવકાય (Polar body) કહેવાય છે.
ધ્રુવકાયમાં ખૂબ જ ઓછું કોષરસ હોય છે અને તે અંતે નાશ પામે છે.
તેથી,અંડકોષના પરિપક્વન દરમિયાન મુક્ત થતા નાના કોષોને ધ્રુવકાય કહેવામાં આવે છે.

(C) જન્યુજનન એ જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા દ્વિકીય અથવા એકકીય પૂર્વગામી કોષો કોષવિભાજન અને વિભેદન પામીને પરિપક્વ એકકીય જન્યુઓ બનાવે છે. મનુષ્યોમાં,આ પ્રક્રિયામાં નરમાં શુક્રકોષોનું નિર્માણ (શુક્રકોષજનન) અને માદામાં અંડકોષોનું નિર્માણ (અંડકોષજનન) થાય છે. શુક્રકોષ અને અંડકોષ બંને એકકીય કોષો હોવાથી,જન્યુજનનની નીપજ માટે યોગ્ય શબ્દ 'એકકીય જન્યુઓ' છે.

(B) ઓલિગોસ્પર્મિઆ એ એક તબીબી સ્થિતિ છે જે વીર્યમાં શુક્રકોષોની ઓછી સંખ્યા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા $(WHO)$ ના માપદંડો અનુસાર,સામાન્ય શુક્રકોષોની સંખ્યા સામાન્ય રીતે પ્રતિ મિલિલીટર વીર્યમાં $20$ મિલિયન કે તેથી વધુ માનવામાં આવે છે.
તેથી,જે સ્થિતિમાં શુક્રકોષોની સંખ્યા $20$ મિલિયન/ml થી ઓછી હોય તેને ક્લિનિકલ રીતે ઓલિગોસ્પર્મિઆ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

(B) એક્રોઝોમ એ શુક્રકોષના શીર્ષના અગ્ર ભાગે આવેલી ટોપી જેવી રચના છે. તે શુક્રકાયાંતરણ (spermiogenesis) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન શુક્રકોષ પૂર્વકોષ (spermatid) ના ગોલ્ગીકાયમાંથી નિર્માણ પામે છે. એક્રોઝોમમાં જલવિભાજક ઉત્સેચકો (જેમ કે હાયલ્યુરોનિડેઝ) હોય છે,જે ફલન દરમિયાન અંડકોષમાં પ્રવેશ કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) $LH$ (લ્યુટીનાઇઝિંગ હોર્મોન) ગ્રાફિયન પુટિકાના અંડપાત અને ત્યારબાદ તૂટેલી પુટિકાના કોર્પસ લ્યુટીયમમાં રૂપાંતરણ માટે જવાબદાર છે.
આ પ્રક્રિયાને લ્યુટીનાઇઝેશન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,$LH$ કોર્પસ લ્યુટીયમના વિકાસ અને જાળવણીને પ્રેરે છે.

(D) શુક્રકોષના મધ્યભાગમાં અસંખ્ય કણાભસૂત્રો (mitochondria) આવેલા હોય છે.
આ કણાભસૂત્રો $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) સ્વરૂપે શક્તિ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ શક્તિ શુક્રકોષની પૂંછડીની હલનચલન માટે આવશ્યક છે,જે શુક્રકોષને માદા પ્રજનન માર્ગમાં તરીને અંડકોષ સુધી પહોંચવા અને તેને ફલિત કરવામાં મદદ કરે છે.

(C) ધ્રુવકાય એ અંડકોષજનન (Oogenesis) પ્રક્રિયા દરમિયાન બનતા નાના એકકીય કોષો છે.
અંડકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$I$ માંથી પસાર થઈને એક મોટો દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ અને એક નાનો પ્રથમ ધ્રુવકાય બનાવે છે.
ત્યારબાદ,દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$II$ માંથી પસાર થઈને પરિપક્વ અંડકોષ અને બીજો ધ્રુવકાય બનાવે છે.
તેથી,ધ્રુવકાયનું નિર્માણ એ અંડકોષજનન પ્રક્રિયાની લાક્ષણિકતા છે.

(C) પગલું $1$: શુક્રકાયાંતરણ (Spermiogenesis) એ શુક્રકોષજનનનો અંતિમ તબક્કો છે.
પગલું $2$: આ પ્રક્રિયા દરમિયાન, અચલિત અને ગોળાકાર $Spermatids$ (પ્રશુક્રકોષો) પરિપક્વ અને ચલિત $Spermatozoa$ (શુક્રકોષો) માં રૂપાંતરિત થાય છે.
પગલું $3$: આ રૂપાંતરણમાં શુક્રાગ્રહ (Acrosome) નું નિર્માણ, કોષકેન્દ્રનું સંઘનન, કશાનો વિકાસ અને કોષરસનો ઘટાડો જેવી ઘટનાઓનો સમાવેશ થાય છે.
પગલું $4$: તેથી, સાચી પ્રક્રિયા $Spermatids$ નું $Spermatozoa$ માં રૂપાંતરણ છે.

(D) ફલન એ શુક્રકોષ અને અંડકોષ વચ્ચેની એક વિશિષ્ટ આંતરક્રિયા છે.
$1$. અંડકોષની સપાટી પર ફર્ટિલાઈઝિન નામનું રાસાયણિક દ્રવ્ય આવેલું હોય છે.
$2$. શુક્રકોષની સપાટી પર તેના પૂરક રાસાયણિક દ્રવ્ય તરીકે એન્ટિ-ફર્ટિલાઈઝિન આવેલું હોય છે.
$3$. ફર્ટિલાઈઝિન અને એન્ટિ-ફર્ટિલાઈઝિન વચ્ચેની આંતરક્રિયા જાતિ-વિશિષ્ટ હોય છે,જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે એક જાતિના શુક્રકોષ તે જ જાતિના અંડકોષનું ફલન કરે.
$4$. તેથી,એન્ટિ-ફર્ટિલાઈઝિન શુક્રકોષની સપાટી પર આવેલું હોય છે.

(C) જે પ્રક્રિયા દ્વારા આદિ પુટિકાઓ પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકામાં વિકસે છે,તેને $Folliculogenesis$ (પુટિકા જનન) કહેવામાં આવે છે.
$Oogenesis$ (અંડજનન) એ અંડકોષના નિર્માણની પ્રક્રિયા છે.
$Luteinization$ (લ્યુટીનાઇઝેશન) એ પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા અંડપાત પછી તૂટેલી પુટિકા કોર્પસ લ્યુટિયમમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
તેથી,ગ્રાફિયન પુટિકાના નિર્માણ માટેનો સાચો શબ્દ $Folliculogenesis$ (પુટિકા જનન) છે.

(B) ટેલોલેસીથલ અંડકોષમાં,જરદી ખૂબ જ વિપુલ પ્રમાણમાં હોય છે અને તે એક ધ્રુવ પર કેન્દ્રિત હોય છે,જેને વનસ્પતિ ધ્રુવ (vegetal pole) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. કોષરસ અને કોષકેન્દ્ર વિરુદ્ધ ધ્રુવ પર મર્યાદિત હોય છે,જેને પ્રાણી ધ્રુવ (animal pole) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રકારના અંડકોષ સામાન્ય રીતે પક્ષીઓ,સરીસૃપો અને કેટલીક માછલીઓમાં જોવા મળે છે.

(A) અંડપિંડના ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ (અંડકોષ) મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને અંડપાત કહેવામાં આવે છે. મુક્ત થયા પછી,અંડકોષને અંડવાહિનીના ફીમ્બ્રી (ફૂલ જેવી રચના) દ્વારા ગ્રહણ કરવામાં આવે છે અને તે અંડવાહિનીના તુંબિકા (ampulla) ભાગમાં પ્રવેશે છે,જ્યાં સામાન્ય રીતે ફલનની પ્રક્રિયા થાય છે.

(C) મનુષ્યમાં જન્યુજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન કોષોની રંગસૂત્ર સંખ્યા (ploidy) અર્ધીકરણ દરમિયાન બદલાય છે.
$1$. આદિશુક્રકોષ $(2n)$ અને આદિઅંડકોષ $(2n)$ એ સમભાજન દ્વારા બનતા દ્વિકીય કોષો છે.
$2$. પ્રાથમિક પૂર્વઅંડકોષ $(2n)$ પણ દ્વિકીય કોષ છે જે અર્ધીકરણ-$I$ માંથી પસાર થાય છે.
$3$. દ્વિતીય પૂર્વશુક્રકોષ $(n)$,દ્વિતીય પૂર્વઅંડકોષ $(n)$,શુક્રકોષ $(n)$ અને અંડકોષ $(n)$ એ બધા એકકીય કોષો છે જે અર્ધીકરણ-$I$ અથવા $II$ પૂર્ણ થયા પછી બને છે.
તેથી,આદિશુક્રકોષ,આદિઅંડકોષ અને પ્રાથમિક પૂર્વઅંડકોષ દ્વિકીય છે.

(A) અંડપતનની પ્રક્રિયા પછી,તૂટેલી ગ્રાફિયન પુટિકામાં રૂપાંતરણ થાય છે. બાકી રહેલા ગ્રાન્યુલોસા અને થીકા કોષો વિભાજન પામે છે અને લ્યુટીન નામનું પીળું રંજકદ્રવ્ય જમા કરે છે. આ રચનાને $Corpus \ luteum$ (કોર્પસ લ્યુટીયમ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે અને પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.

(C) $0^{\circ}C$ તાપમાને,શુક્રકોષો તરત જ મૃત્યુ પામતા નથી પરંતુ નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે અથવા સુષુપ્ત અવસ્થામાં જતા રહે છે.
આ ગુણધર્મનો ઉપયોગ ક્રાયોપ્રિઝર્વેશન (cryopreservation) ની પ્રક્રિયામાં થાય છે,જ્યાં શુક્રકોષોને તેમની જીવંતતા ગુમાવ્યા વિના લાંબા સમય સુધી સંગ્રહિત કરવા માટે ખૂબ જ નીચા તાપમાને (ઘણીવાર $-196^{\circ}C$ પર પ્રવાહી નાઈટ્રોજનમાં) રાખવામાં આવે છે.
તેથી,$0^{\circ}C$ તાપમાને તેઓ ફક્ત થોડા સમય માટે નિષ્ક્રિય બને છે.

(A) શુક્રકોષજનન એ વૃષણમાં શુક્રકોષો બનવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા હાયપોથેલેમિક-પિટ્યુટરી-ગોનાડલ અક્ષ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
હાયપોથેલેમસમાંથી મુક્ત થતું $GnRH$ (ગોનાડોટ્રોપિન રિલીઝિંગ હોર્મોન) અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિને $LH$ અને $FSH$ નો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
$LH$ એ લેડિગના કોષો પર કાર્ય કરીને એન્ડ્રોજનના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે,જે બદલામાં શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયાને વેગ આપે છે.
એકવાર શુક્રકોષજનન શરૂ થઈ જાય અને જળવાઈ રહે,ત્યારે અંતઃસ્ત્રાવી સંતુલન જાળવવા માટે $GnRH$ ના સ્તરનું નિયમન કરવામાં આવે છે.
શારીરિક નિયમનના સંદર્ભમાં,$GnRH$ એ પ્રાથમિક અંતઃસ્ત્રાવ છે જે શુક્રકોષજનન તરફ દોરી જતી પ્રક્રિયાની શરૂઆત કરે છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓના અંડકોષોને $Alecithal$ (જરદીવિહીન) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં જરદીનું પ્રમાણ નહિવત અથવા ખૂબ જ ઓછું હોય છે. ગર્ભને માતાના ગર્ભાશયમાંથી જરાયુ $(Placenta)$ દ્વારા પોષણ મળતું હોવાથી,તેમાં મોટા જરદીના સંગ્રહની જરૂર પડતી નથી.

(B) $Antrum$ (એન્ટ્રમ) એ પ્રવાહીથી ભરેલી પોલાણ છે જે અંડપિંડમાં પરિપક્વ $Graafian$ (ગ્રાફિયન) પુટિકાની લાક્ષણિકતા છે.
જેમ જેમ પ્રાથમિક પુટિકા દ્વિતીયક અને ત્યારબાદ તૃતીયક પુટિકામાં વિકસે છે,તેમ પુટિકાના કોષો વિભાજન પામે છે અને પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરે છે.
આ પ્રવાહી $Antrum$ નામની જગ્યામાં એકઠું થાય છે,જે તૃતીયક પુટિકાની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે,જેને $Graafian$ પુટિકા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(C) એક્રોઝોમ એ શુક્રકોષના શીર્ષના અગ્ર ભાગ પર આવેલી ટોપી જેવી રચના છે.
તે ગોલ્ગી પ્રસાધનમાંથી ઉદ્ભવે છે અને તેમાં જલવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે,જેને સામૂહિક રીતે શુક્રકોષ લાયસિન (દા.ત.,હાયલ્યુરોનિડેઝ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ફલન દરમિયાન અંડકોષના સંપર્કમાં આવતા જ આ ઉત્સેચકો મુક્ત થાય છે,જે શુક્રકોષને અંડકોષના રક્ષણાત્મક સ્તરો (ઝોના પેલ્યુસિડા અને કોરોના રેડિએટા) ને ભેદીને અંદર પ્રવેશવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,એક્રોઝોમની મુખ્ય ભૂમિકા શુક્રકોષના અંડકમાં પ્રવેશ માટે મદદ કરવાની છે.

(B) કોર્પસ લ્યુટીયમ એ માદા સસ્તન પ્રાણીઓમાં જોવા મળતી એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે,જે પ્રોજેસ્ટેરોન અને મધ્યમ માત્રામાં એસ્ટ્રાડાયોલ અને ઇન્હિબિન $A$ ના ઉત્પાદન સાથે સંકળાયેલી છે. તે અંડપાત (ovulation) પછી અંડપુટિકામાંથી બને છે. તેથી,તે અંડપિંડમાં જોવા મળે છે.

(A) સર્ટોલી કોષો એ શુક્રપિંડની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ દૈહિક કોષો છે.
તેમને 'પોષક કોષો' (Nurse cells) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન વિકાસ પામતા જનન કોષો (શુક્રકોષો) ને બંધારણીય અને ચયાપચયિક આધાર પૂરો પાડે છે.
તેઓ શુક્રકોષજનનનું નિયમન કરતા ઘટકોનો સ્ત્રાવ પણ કરે છે અને રુધિર-શુક્રપિંડ અવરોધ (blood-testis barrier) બનાવે છે.

(C) જર્મ હિલ,જેને $cumulus \ oophorus$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકામાં અંડકોષની આસપાસ આવેલા ફોલિક્યુલર કોષોનો સમૂહ છે.
તે અંડકોષનું રક્ષણ કરવાનું કાર્ય કરે છે અને અંડપાત (ovulation) દરમિયાન તેના મુક્ત થવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,તે ખાસ કરીને ગ્રાફિયન પુટિકામાં જોવા મળે છે.

(D) જૈવિક પરિભાષામાં,એકકીય કોષમાં રંગસૂત્રોનો એક જ સેટ $(n)$ હોય છે.
$A$. પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષ $(2n)$ અને પ્રાથમિક પુટિકા $(2n)$ દ્વિકીય છે.
$B$. દ્વિતીય પૂર્વ શુક્રકોષ $(n)$ એકકીય છે,પરંતુ દ્વિતીય પુટિકા $(2n)$ દ્વિકીય છે.
$C$. શુક્રમાતૃકોષ $(2n)$ અને અંડમાતૃકોષ $(2n)$ દ્વિકીય છે.
$D$. જનનકોષો (શુક્રકોષ અને અંડકોષ) અર્ધીકરણ બાદ ઉત્પન્ન થતા એકકીય $(n)$ કોષો છે. તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) ગ્રાફિયન પુટિકા એ અંડપિંડની પરિપક્વ પુટિકા છે.
તેમાં થીકા સ્તરો સહિતના અનેક સ્તરો આવેલા હોય છે.
$Theca \text{ } interna$ (અંતઃ થીકા) એ થીકા ફોલિક્યુલીનું અંદરનું સ્તર છે, જે ખૂબ જ રુધિરવાહિનીયુક્ત હોય છે અને તેમાં અંતઃસ્ત્રાવી કોષો આવેલા હોય છે.
આ કોષો $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) ની અસર હેઠળ ઇસ્ટ્રોજન (એસ્ટ્રાડાયોલ) અંતઃસ્ત્રાવના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
તેથી, સાચો જવાબ $Theca \text{ } interna$ છે.

(C) પૃષ્ઠવંશીઓના જનનપિંડમાં જનનકોષોનું નિર્માણ (જનનકોષોત્પત્તિ) બે મુખ્ય પ્રક્રિયાઓ દ્વારા થાય છે:
$1$. સમસૂત્રીભાજન: આદિ જનનકોષો તેમની સંખ્યા વધારવા અને સ્ટેમ કોષોનો જથ્થો જાળવી રાખવા માટે વારંવાર સમસૂત્રીભાજન પામે છે (દા.ત.,શુક્રકોષમાતૃકોષ અથવા અંડકોષમાતૃકોષ).
$2$. અર્ધીકરણ: ત્યારબાદ આ કોષો અર્ધીકરણ પામે છે જેથી રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થાય છે,જેના પરિણામે એકકીય જનનકોષો (શુક્રકોષ અથવા અંડકોષ) બને છે.
આમ,કાર્યક્ષમ જનનકોષોના નિર્માણ માટે સમસૂત્રીભાજન અને અર્ધીકરણ બંને આવશ્યક છે.

(D) શુક્રકાયાંતરણ (spermiogenesis) દરમિયાન,શુક્રકોષના નિર્માણમાં તારાકેન્દ્ર મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
મુખ્યત્વે,સમીપસ્થ તારાકેન્દ્ર (proximal centriole) શિર્ષના ભાગમાં કોષકેન્દ્રની બરાબર પાછળ આવેલું હોય છે,જ્યારે દૂરસ્થ તારાકેન્દ્ર (distal centriole) પૂંછડીના અક્ષીય તંતુ (axial filament) નું નિર્માણ કરે છે.
આમ,શુક્રકોષની રચનામાં તારાકેન્દ્રમાંથી મુખ્યત્વે પૂંછડીનો ભાગ વિકસે છે.

(B) માનવ માદામાં અંડકોષ જનન દરમિયાન, પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$I$ માંથી પસાર થઈને એક મોટો દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ અને એક નાનો પ્રથમ ધ્રુવકાય બનાવે છે.
ત્યારબાદ, જો ફલન થાય તો જ દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$II$ માંથી પસાર થાય છે, જેના પરિણામે એક મોટો અંડકોષ અને એક નાનો દ્વિતીય ધ્રુવકાય બને છે.
મનુષ્યોમાં, પ્રથમ ધ્રુવકાય સામાન્ય રીતે આગળ વિભાજન પામતું નથી.
આમ, અંડકોષ જનનની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા દરમિયાન કુલ $2$ ધ્રુવકાય ઉત્પન્ન થાય છે.