"વાસ્તવિક વાયુઓ બોઈલનો નિયમ,ચાર્લ્સનો નિયમ અને એવોગેડ્રોનો નિયમ બધી જ પરિસ્થિતિમાં સંપૂર્ણપણે અનુસરતા નથી." સમજાવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(A) બોઈલના નિયમ મુજબ $pV$ વિરુદ્ધ $p$ ના આલેખ દ્વારા સમજૂતી: સૈદ્ધાંતિક રીતે $pV = nRT$ છે. જો આપણે અચળ તાપમાને $(T)$ $pV$ વિરુદ્ધ $p$ નો આલેખ દોરીએ,તો આપણને $X$-અક્ષને સમાંતર સીધી રેખા મળવી જોઈએ કારણ કે બોઈલના નિયમ મુજબ આદર્શ વાયુ માટે $pV$ અચળ રહે છે.
વાસ્તવિકતામાં,$pV$ વિરુદ્ધ $p$ નો આલેખ સીધી રેખા નથી. અચળ તાપમાને વાસ્તવિક વાયુઓ માટેના પ્રાયોગિક ડેટા આદર્શ વર્તણૂકથી નોંધપાત્ર વિચલન દર્શાવે છે.
આલેખ પ્રકાર-$1$: $H_2$ અને $He$ જેવા વાયુઓ માટે,દબાણ $(p)$ વધવાની સાથે $pV$ નું મૂલ્ય સતત વધે છે.
આલેખ પ્રકાર-$2$: $CO$ અને $CH_4$ જેવા વાસ્તવિક વાયુઓ માટે,વક્ર પહેલા આદર્શ વર્તણૂકથી ઋણ વિચલન દર્શાવે છે,એટલે કે દબાણ વધવાની સાથે $pV$ ના મૂલ્યો ઘટે છે.
- વાયુના સ્વભાવ મુજબ $pV$ ના મૂલ્યો એક લઘુત્તમ મૂલ્ય સુધી પહોંચે છે (મહત્તમ ઋણ વિચલન). આ બિંદુ પછી,દબાણ વધારવાથી $pV$ નું મૂલ્ય વધે છે અને તે આદર્શ વાયુની રેખાને છેદે છે જ્યાં વિચલન શૂન્ય થાય છે.
- ત્યારબાદ દબાણ વધારતા સતત ધન વિચલન જોવા મળે છે.
આમ,તે સાબિત થાય છે કે "વાસ્તવિક વાયુઓ બધી જ પરિસ્થિતિમાં આદર્શ વાયુ સમીકરણનું સંપૂર્ણ પાલન કરતા નથી."

Explore More

Similar Questions

જો $STP$ પર વાસ્તવિક વાયુનો સંકોચનીયતા અવયવ (compressibility factor) $1.05$ હોય,તો વાસ્તવિક વાયુનું મોલર કદ કેટલું હશે ($dm^3$ માં)?

વાયુના મોલર કદના સંદર્ભમાં સંકોચનીયતા અવયવ $(Z)$ ની વ્યાખ્યા આપો.

$25^{\circ} C$ તાપમાન અને ઊંચા દબાણ $(99 \ bar)$ પર વાસ્તવિક વાયુ માટે સંકોચનીયતા અવયવ (compressibility factor) નું મૂલ્ય $2$ છે,તો વાન્ડર વાલ્સ અચળાંક '$b$' નું મૂલ્ય $\times 10^{-2} \ L \ mol^{-1}$ હોવું જોઈએ. (નજીકનો પૂર્ણાંક) (આપેલ છે: $R = 0.083 \ L \ bar \ K^{-1} \ mol^{-1}$)

નીચેનામાંથી કયો આલેખ હિલિયમ માટે ઓરડાના તાપમાને સંકોચનીયતા અવયવ $(Z)$ વિરુદ્ધ દબાણ $(p)$ નો આલેખ દર્શાવે છે?

નીચેનામાંથી,આદર્શ વાયુ વર્તણૂકથી મહત્તમ વિચલન કોના દ્વારા અપેક્ષિત છે?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo