પ્રકાશનું એક કિરણ નાના ખૂણા '$A$' ધરાવતા પાતળા પ્રિઝમની એક સપાટી પર '$i$' આપાતકોણે આપાત થાય છે. કિરણ સામેની સપાટી પરથી લંબરૂપે બહાર નીકળે છે. જો પ્રિઝમના દ્રવ્યનો વક્રીભવનાંક '$\mu$' હોય,તો આપાતકોણ '$i$' લગભગ કેટલો હશે?

વિધાન: હવામાં રાખેલા પ્રિઝમ દ્વારા સમાન વિચલન કોણ (લઘુત્તમ વિચલન સિવાય) માટે આપાતકોણના બે મૂલ્યો શક્ય છે.
કારણ: હવામાં રાખેલા પ્રિઝમમાં,એક કિરણ પ્રથમ સપાટી પર આપાત થાય છે અને બીજી સપાટીમાંથી બહાર નીકળે છે. જો બીજું કિરણ બીજી સપાટી પર અગાઉના નિર્ગમન કિરણના માર્ગે આપાત કરવામાં આવે,તો તે પ્રથમ સપાટીમાંથી અગાઉના આપાત કિરણના માર્ગે બહાર નીકળે છે. આ સિદ્ધાંતને પ્રકાશની પ્રતિવર્તીતાનો સિદ્ધાંત કહેવામાં આવે છે.

એક પ્રિઝમનો વક્રીભવનાંક $\sqrt{3/2}$ અને પ્રિઝમકોણ $90^o$ છે. પ્રિઝમ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું લઘુત્તમ વિચલન (ડિગ્રીમાં) શોધો.

એક કિરણ $60^\circ$ ના પ્રિઝમ કોણ ધરાવતા પ્રિઝમમાંથી લઘુત્તમ વિચલનની સ્થિતિમાં પસાર થાય છે અને $30^\circ$ નું વિચલન અનુભવે છે. પ્રિઝમ પર આપાતકોણ કેટલો હશે?

જ્યારે ક્રાઉન અને ફ્લિન્ટ ગ્લાસના પ્રિઝમને એક્રોમેટિકલી જોડવામાં આવે છે ત્યારે પીળા કિરણમાં $2^{\circ}$ નું વિચલન ઉત્પન્ન થાય છે. ક્રાઉન અને ફ્લિન્ટ ગ્લાસની વિભાજન શક્તિ (dispersive power) અનુક્રમે $0.02$ અને $0.03$ છે અને આ કાચ માટે પીળા પ્રકાશનો વક્રીભવનાંક અનુક્રમે $1.5$ અને $1.6$ છે. ક્રાઉન ગ્લાસ પ્રિઝમ માટે વક્રીભવન કોણ $........\,^{\circ}$ (ડિગ્રીમાં) હશે (નજીકના પૂર્ણાંકમાં રાઉન્ડ ઓફ કરો).

સમબાજુ પ્રિઝમ માટે,આપાતકોણ અને નિર્ગમનકોણ પ્રિઝમકોણના $3/4$ ગણા છે. તો વિચલનકોણ .......... $^o$ છે.