$20 \ ms^{-1}$ ની ઝડપે રેલ્વે પ્લેટફોર્મ તરફ આવતી ટ્રેન સીટી વગાડવાનું શરૂ કરે છે. હવામાં અવાજની ઝડપ $340 \ ms^{-1}$ છે. જો સીટીમાંથી નીકળતા અવાજની આવૃત્તિ $640 \ Hz$ હોય, તો પ્લેટફોર્મ પર ઉભેલા વ્યક્તિને સંભળાતી અવાજની આવૃત્તિ કેટલી હશે ($Hz$ માં)?

ધ્વનિનો એક સ્ત્રોત $40 \, km/h$ ના વેગથી અવલોકનકાર તરફ ગતિ કરી રહ્યો છે અને $2000 \, Hz$ આવૃત્તિનો ધ્વનિ ઉત્સર્જિત કરે છે. જો ધ્વનિનો વેગ $1220 \, km/h$ હોય,તો અવલોકનકાર દ્વારા સંભળાતી આભાસી આવૃત્તિ $Hz$ માં કેટલી હશે?

એક ઉદગમ $20 \ m/s$ ની ઝડપે અવલોકનકાર તરફ ગતિ કરે છે અને તેની આવૃત્તિ $240 \ Hz$ છે. હવે અવલોકનકાર પણ $20 \ m/s$ ની ઝડપે ઉદગમ તરફ ગતિ કરે છે. જો ધ્વનિનો વેગ $340 \ m/s$ હોય,તો અવલોકનકાર દ્વારા સંભળાતી આભાસી આવૃત્તિ ... $Hz$ છે.

વિધાન $-1$: શ્રોતાની ગતિને કારણે,સ્થિર ઉદગમ દ્વારા ઉત્સર્જિત ધ્વનિ તરંગોની આવૃત્તિ (જે શ્રોતા દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે) પ્રભાવિત થાય છે.
વિધાન $-2$: ઉદગમની ગતિને કારણે,સ્થિર શ્રોતા દ્વારા પ્રાપ્ત થતા ધ્વનિ તરંગોની તરંગલંબાઈ (ઉદગમ દ્વારા ઉત્સર્જિત) પ્રભાવિત થાય છે.
વિધાન $-3$: જો શ્રોતા અને ઉદગમ બંને ગતિ કરતા હોય,તો અવલોકિત આવૃત્તિ ઉદગમની મૂળ આવૃત્તિ કરતા અલગ જ હોવી જોઈએ.
ઉપરોક્ત તમામ કિસ્સાઓ માટે ઉદગમ અથવા શ્રોતાની ગતિને હંમેશા તેમને જોડતી રેખા પર ગણો.

$\text{n}$ આવૃત્તિ ધરાવતા ધ્વનિના સ્ત્રોત સાથે બે વ્યક્તિઓ $A$ અને $B$ શાંત મેદાનમાં થોડા મીટર દૂર ઉભા છે। $A$, $u$ ઝડપથી $B$ તરફ ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે। જો $v$ એ ધ્વનિની ઝડપ હોય, તો $A$ દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ સંભળાતા બીટ્સની સંખ્યા કેટલી હશે?

ડોપ્લર અસરના બે કિસ્સાઓ ધ્યાનમાં લો. પ્રથમ કિસ્સામાં,એક અવલોકનકાર સ્થિર ધ્વનિના સ્ત્રોત તરફ $50 \,m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે. બીજા કિસ્સામાં,અવલોકનકાર સ્થિર છે અને સ્ત્રોત અવલોકનકાર તરફ $50 \,m/s$ ની સમાન ઝડપે ગતિ કરે છે. તો અવલોકનકાર દ્વારા સંભળાતી આવૃત્તિ કેટલી હશે? [હવામાં ધ્વનિનો વેગ $= 330 \,m/s$.]