$(a)$ માનવ પાચનમાર્ગની આકૃતિ દોરો અને તેમાં પિત્તાશય (gall bladder), યકૃત (liver) અને સ્વાદુપિંડ (pancreas) ને નામનિર્દેશિત કરો.
$(b)$ પાચનમાં યકૃત અને સ્વાદુપિંડની ભૂમિકા જણાવો.
$(c)$ મનુષ્યમાં નીચેના કાર્યો કરતા અંગોના નામ આપો:
$(i)$ પાચિત ખોરાકનું શોષણ.
(ii) પાણીનું શોષણ.

(N/A) આપેલી આકૃતિ જુઓ.
$(b)$ અંગોની ભૂમિકા:
- યકૃત: તે પિત્તરસ (bile juice) ઉત્પન્ન કરે છે, જે પિત્તાશયમાં સંગ્રહિત થાય છે. પિત્ત ક્ષારો ચરબીના તૈલોદીકરણ (emulsification) માં મદદ કરે છે, જે ચરબીના મોટા ગોલકોને નાના ગોલકોમાં તોડે છે જેથી ઉત્સેચકોની કાર્યક્ષમતા વધે.
- સ્વાદુપિંડ: તે સ્વાદુરસ (pancreatic juice) સ્ત્રવિત કરે છે જેમાં ટ્રિપ્સિન (પ્રોટીન પાચન માટે), લાઈપેઝ (ચરબી પાચન માટે) અને એમાયલેઝ (કાર્બોદિત પાચન માટે) જેવા ઉત્સેચકો હોય છે.
$(c)$ કાર્યો કરતા અંગો:
$(i)$ નાનું આંતરડું: નાના આંતરડાના અંદરના સ્તરમાં આંગળી જેવા અસંખ્ય પ્રવર્ધો હોય છે જેને રસાંકુરો (villi) કહે છે, જે પાચિત ખોરાકના શોષણ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
(ii) મોટું આંતરડું: મોટા આંતરડાનું મુખ્ય કાર્ય અપાચિત ખોરાકમાંથી પાણી અને ક્ષારોનું શોષણ કરવાનું છે.