બે બિંદુવત ઉદગમોથી દૂર પડદા પર મળતી વ્યતિકરણ શલાકાઓની ભાતની ચર્ચા કરો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) $S_{1}$ અને $S_{2}$ બે સુસંબદ્ધ ઉદગમો છે અને $S$ તેમનું મધ્યબિંદુ છે। પડદા પરનું બિંદુ $O$ એ $S$ થી $D$ અંતરે છે। $SO$ એ $S_{1}S_{2}$ ના લંબદ્વિભાજક પર હોવાથી, તેના પરના દરેક બિંદુ માટે પથ તફાવત $S_{1}O = S_{2}O$ થાય છે। તેથી, $O$ પર મધ્યસ્થ પ્રકાશિત શલાકા રચાય છે જે આકૃતિ $(a)$ માં દર્શાવ્યા મુજબ સીધી રેખા જેવી દેખાય છે।
પડદા પર વ્યતિકરણ ભાતનો આકાર નક્કી કરવા માટે, જો પથ તફાવત $= n\lambda$ (જ્યાં $n$ પૂર્ણાંક છે) હોય તો શલાકા પ્રકાશિત મળે છે અને જો પથ તફાવત $= (2n+1)\lambda/2$ હોય તો શલાકા અપ્રકાશિત મળે છે।
જ્યારે $S_{2}P - S_{1}P = \Delta$ અચળ હોય, ત્યારે પડદા પર બિંદુ $P$ નો ગતિપથ અતિવલય (hyperbola) હોય છે, પરંતુ જો સ્લિટ અને પડદા વચ્ચેનું અંતર $(D)$ ખૂબ મોટું હોય, તો શલાકાઓ લગભગ સીધી રેખાઓ જેવી દેખાય છે। આ આકૃતિ $(a)$ અને $(b)$ માં દર્શાવેલ છે।
બે બિંદુવત ઉદગમો $S_{1}$ અને $S_{2}$ દ્વારા પડદા પર રચાતી શલાકા ભાત દર્શાવેલ છે। આકૃતિ $(a)$ અને $(b)$ અનુક્રમે $d = 0.005 \text{ mm}$ અને $d = 0.025 \text{ mm}$ માટે છે, જ્યાં $D = 5 \text{ cm}$ અને $\lambda = 5 \times 10^{-5} \text{ cm}$ છે।
દ્વિ-સ્લિટ પ્રયોગમાં, આપણે ધાર્યું છે કે ઉદગમ $S$ એ બે સ્લિટના લંબદ્વિભાજક પર છે। જો ઉદગમ $S$ ને લંબદ્વિભાજકથી દૂર કોઈ નવા બિંદુ $S^{\prime}$ પર ખસેડવામાં આવે, તો વ્યતિકરણ ભાત તે મુજબ સ્થાનાંતરિત થાય છે।

Explore More

Similar Questions

યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં,બે સ્લિટ સમાન કંપવિસ્તાર $A$ અને તરંગલંબાઇ $\lambda$ ના સુસંબદ્ધ ઉદગમો તરીકે કાર્ય કરે છે. સમાન સેટઅપ સાથેના બીજા પ્રયોગમાં,બે સ્લિટ સમાન કંપવિસ્તાર $A$ અને તરંગલંબાઇ $\lambda$ ધરાવે છે પરંતુ તે અસુસંબદ્ધ છે. પ્રથમ કિસ્સામાં અને બીજા કિસ્સામાં પડદાના મધ્યબિંદુ પર પ્રકાશની તીવ્રતાનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?

એક ચોક્કસ વ્યતિકરણ ભાતની શલાકાની પહોળાઈ $\beta = 0.002 \text{ cm}$ છે. મધ્યસ્થ શલાકાથી $5^{\text{મી}}$ અપ્રકાશિત શલાકાનું અંતર કેટલું હશે?

યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં, બે સ્લિટ વચ્ચેનું અંતર $d$ છે અને પ્રકાશની તરંગલંબાઇ $\lambda$ છે. સ્લિટ $1$ પર પડતા પ્રકાશની તીવ્રતા સ્લિટ $2$ પર પડતા પ્રકાશની તીવ્રતા કરતા ચાર ગણી છે. સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
$(A)$ જો $d = \lambda$ હોય, તો પડદા પર માત્ર એક જ મહત્તમ (maximum) જોવા મળશે.
$(B)$ જો $\lambda < d < 2\lambda$ હોય, તો પડદા પર (મધ્યસ્થ મહત્તમ સિવાય) ઓછામાં ઓછું એક વધુ મહત્તમ જોવા મળશે.
$(C)$ જો સ્લિટ $1$ પર પડતા પ્રકાશની તીવ્રતા ઘટાડીને સ્લિટ $2$ જેટલી કરવામાં આવે, તો અવલોકિત અપ્રકાશિત અને પ્રકાશિત શલાકાઓની તીવ્રતા વધશે.
$(D)$ જો સ્લિટ $2$ પર પડતા પ્રકાશની તીવ્રતા વધારીને સ્લિટ $1$ જેટલી કરવામાં આવે, તો અવલોકિત અપ્રકાશિત અને પ્રકાશિત શલાકાઓની તીવ્રતા વધશે.

યંગના ડબલ-સ્લિટ પ્રયોગમાં બે સ્લિટને પ્રકાશિત કરવા માટે સફેદ પ્રકાશનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. સ્લિટ્સ વચ્ચેનું અંતર $b$ છે અને પડદો સ્લિટ્સથી $d (d >> b)$ અંતરે છે. તો પડદા પર એક સ્લિટની બરાબર સામેના બિંદુએ ગેરહાજર તરંગલંબાઇઓ કઈ છે?

Difficult
View Solution

$6000 \,\mathring A$ તરંગલંબાઈ ધરાવતો પ્રકાશ બે સ્લિટ પર આપાત થાય છે. સ્લિટો વચ્ચેનું અંતર $0.1 \, cm$ છે અને પડદો તેનાથી $1 \, m$ અંતરે મૂકવામાં આવ્યો છે. બે ક્રમિક ન્યૂનતમ શલાકાઓ વચ્ચેનું અંતર $mm$ માં કેટલું હશે?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo