યંગનો ડબલ-સ્લિટ પ્રયોગ,તેની પ્રાયોગિક ગોઠવણી અને તે વ્યતિકરણ ભાત કેવી રીતે ઉત્પન્ન કરે છે તે સમજાવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) બ્રિટિશ ભૌતિકશાસ્ત્રી થોમસ યંગે તરંગાગ્રહના વિભાજન દ્વારા સુસંબદ્ધ ઉદગમો મેળવવા માટે એક ચતુર પદ્ધતિ વિકસાવી અને સ્થાયી વ્યતિકરણ ભાતનું નિદર્શન કર્યું.
યંગના પ્રયોગની પ્રાયોગિક ગોઠવણી આકૃતિ $(a)$ માં દર્શાવેલ છે.
$S$ એ પડદા $A$ પરનું એક નાનું છિદ્ર (ઉદગમ) છે. $S_1$ અને $S_2$ એ પડદા $A$ ને સમાંતર પડદા $B$ પરના બે સાંકડા પિનહોલ છે. અંતર $SS_1 = SS_2$ છે. પડદા $A$ અને પડદા $B$ વચ્ચેનું અંતર ખૂબ ઓછું ($mm$ ના ક્રમનું) છે. $C$ એ $B$ ને સમાંતર પડદો છે,જે $D$ અંતરે (મીટરના ક્રમમાં) મૂકવામાં આવ્યો છે.
છિદ્ર $S$ ને તેજસ્વી પ્રકાશના ઉદગમ દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. પ્રકાશ $S$ માંથી ફેલાય છે અને $S_1$ અને $S_2$ બંને પર પડે છે. અંતર $SS_1$ અને $SS_2$ સમાન હોવાથી,$S_1$ અને $S_2$ સુધી પહોંચતા પ્રકાશના તરંગો સમાન કળામાં હોય છે.
કારણ કે $S_1$ અને $S_2$ માંથી બહાર આવતા પ્રકાશના તરંગો એક જ મૂળ ઉદગમમાંથી મેળવવામાં આવે છે,તેથી ઉદગમ $S$ માં થતો કોઈપણ અચાનક કળા ફેરફાર $S_1$ અને $S_2$ માંથી બહાર આવતા પ્રકાશમાં સમાન કળા ફેરફાર તરીકે દેખાશે.
આમ,બે ઉદગમો $S_1$ અને $S_2$ કળામાં બંધાયેલા રહે છે,જે તેમને સુસંબદ્ધ ઉદગમો બનાવે છે. આ સુસંબદ્ધ તરંગો પડદા $C$ પર સંપાત થઈને એક સ્થાયી વ્યતિકરણ ભાત ઉત્પન્ન કરે છે,જેમાં એકાંતરે પ્રકાશિત અને અપ્રકાશિત શલાકાઓ જોવા મળે છે.

Explore More

Similar Questions

દ્વિ-સ્લિટ પ્રયોગમાં,$1 \; m$ દૂર રાખેલા પડદા પર ફ્રિન્જની કોણીય પહોળાઈ $0.2^{\circ}$ માલૂમ પડે છે. વપરાયેલ પ્રકાશની તરંગલંબાઇ $600 \; nm$ છે. જો સમગ્ર પ્રાયોગિક સાધનને પાણીમાં ડૂબાડવામાં આવે,તો ફ્રિન્જની કોણીય પહોળાઈ કેટલી થશે ($^{\circ}$ માં)? પાણીનો વક્રીભવનાંક $4/3$ લો.

યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં જ્યારે $6600 \text{ Å}$ તરંગલંબાઇ ધરાવતો પ્રકાશ વાપરવામાં આવે છે, ત્યારે પડદાના એક નિશ્ચિત વિસ્તારમાં $8$ શલાકાઓ રચાય છે. જો $4400 \text{ Å}$ તરંગલંબાઇ ધરાવતો પ્રકાશ વાપરવામાં આવે, તો તે જ વિસ્તારમાં જોવા મળતી શલાકાઓની સંખ્યા કેટલી હશે?

યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં $500 \, nm$ તરંગલંબાઇ ધરાવતો પ્રકાશ વપરાય છે. સ્લિટ અને પડદા વચ્ચેનું અંતર $100 \, cm$ છે અને સ્લિટો વચ્ચેનું અંતર $1 \, mm$ છે. તો પાંચમી $(5^{th})$ અને ત્રીજી $(3^{rd})$ પ્રકાશિત શલાકા વચ્ચેનું અંતર શોધો। ($mm$ માં)

યંગના ડબલ-સ્લિટ પ્રયોગમાં,એક બિંદુ પર તીવ્રતા મહત્તમ તીવ્રતાના $1/4$ છે. આ બિંદુનું કોણીય સ્થાન કેટલું હશે?

Difficult
View Solution

યંગના ડબલ-સ્લિટ પ્રયોગમાં,સ્લિટ્સ $0.320 \, mm$ ના અંતરે રાખવામાં આવી છે. $\lambda = 500 \, nm$ તરંગલંબાઇનો પ્રકાશ સ્લિટ્સ પર આપાત થાય છે. $-30^\circ \le \theta \le 30^\circ$ ના કોણીય ગાળામાં જોવા મળતી પ્રકાશિત શલાકાઓની કુલ સંખ્યા કેટલી છે?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo