સમજાવો કે શા માટે:
$(a)$ મોટી પરાવર્તકતા ધરાવતો પદાર્થ નબળો ઉત્સર્જક છે.
$(b)$ ઠંડીના દિવસોમાં પિત્તળનો ગ્લાસ લાકડાની ટ્રે કરતા ઘણો વધારે ઠંડો લાગે છે.
$(c)$ આદર્શ કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) વિકિરણ માટે કેલિબ્રેટ કરેલ ઓપ્ટિકલ પાયરોમીટર ખુલ્લામાં રાખેલા લાલચોળ ગરમ લોખંડના ટુકડા માટે ખૂબ ઓછું તાપમાન દર્શાવે છે,પરંતુ જ્યારે તે જ ટુકડો ભઠ્ઠીમાં હોય ત્યારે સાચું તાપમાન આપે છે.
$(d)$ વાતાવરણ વગરની પૃથ્વી અતિશય ઠંડી હોત.
$(e)$ વરાળના પરિભ્રમણ પર આધારિત હીટિંગ સિસ્ટમ ગરમ પાણીના પરિભ્રમણ પર આધારિત સિસ્ટમ કરતા ઇમારતને ગરમ કરવામાં વધુ કાર્યક્ષમ છે.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) કિર્ચોફના વિકિરણના નિયમ મુજબ,જે પદાર્થો વિકિરણના સારા શોષક હોય છે તે સારા ઉત્સર્જક પણ હોય છે. મોટી પરાવર્તકતા ધરાવતો પદાર્થ મોટાભાગના આપાત વિકિરણને પરાવર્તિત કરે છે,તેથી તે નબળો શોષક છે. પરિણામે,તે નબળો ઉત્સર્જક પણ છે.
$(b)$ પિત્તળ ઉષ્માનું સુવાહક છે,જ્યારે લાકડું ઉષ્માનું મંદ વાહક છે. જ્યારે તમે પિત્તળના ગ્લાસને સ્પર્શ કરો છો,ત્યારે તમારા હાથમાંથી ઉષ્મા ઝડપથી ધાતુમાં વહે છે,જેનાથી ઠંડકનો અનુભવ થાય છે. લાકડાની ટ્રે સાથે,ઉષ્માનું વહન ખૂબ ધીમું હોય છે,તેથી તમારા હાથમાંથી ઓછી ઉષ્મા ગુમાવાય છે,જેથી તે ગરમ લાગે છે.
$(c)$ ઓપ્ટિકલ પાયરોમીટર વિકિરણની તીવ્રતાના આધારે તાપમાન માપે છે. ખુલ્લામાં રહેલા લાલચોળ લોખંડના ટુકડાની ઉત્સર્જકતા $1$ કરતા ઓછી હોય છે. તે આદર્શ કૃષ્ણ પદાર્થ ન હોવાથી,તે સમાન તાપમાને કૃષ્ણ પદાર્થ કરતા ઓછું વિકિરણ ઉત્સર્જિત કરે છે,જેના કારણે તાપમાનનું માપ ઓછું આવે છે. ભઠ્ઠીમાં,વાતાવરણ એક પોલાણ (કૃષ્ણ પદાર્થ) જેવું કામ કરે છે,તેથી લોખંડનો ટુકડો કૃષ્ણ પદાર્થ તરીકે વર્તે છે અને સચોટ માપ આપે છે.
$(d)$ વાતાવરણ પૃથ્વી માટે ધાબળા જેવું કામ કરે છે,જે ગ્રીનહાઉસ અસર દ્વારા સપાટી દ્વારા ઉત્સર્જિત ઇન્ફ્રારેડ વિકિરણને પકડી રાખે છે. વાતાવરણ વિના,આ ઉષ્મા અવકાશમાં જતી રહેત,જેનાથી પૃથ્વીનું તાપમાન ખૂબ જ ઘટી જાત.
$(e)$ $100 \, ^{\circ}C$ તાપમાને વરાળમાં બાષ્પીભવનની ગુપ્ત ઉષ્મા $(540 \, cal/g)$ ને કારણે $100 \, ^{\circ}C$ તાપમાને પાણી કરતા ઘણી વધારે ઉર્જા હોય છે. જ્યારે વરાળ રેડિયેટરમાં ઠંડી પડે છે,ત્યારે તે આ મોટી માત્રામાં ગુપ્ત ઉષ્મા મુક્ત કરે છે,જે તેને ગરમ કરવા માટે વધુ કાર્યક્ષમ બનાવે છે.

Explore More

Similar Questions

તાપમાનના તફાવતને કારણે ઉષ્માના પ્રસરણની રીતો કઈ છે?

જો આકૃતિ $1$ માં ઉષ્માનું વહન $12 \, sec$ માં થાય,તો આકૃતિ $2$ માં તેટલી જ ઉષ્માનું વહન થતાં કેટલો સમય (સેકન્ડમાં) લાગશે?

$T \ K$ તાપમાને રહેલ એક ગરમ પદાર્થ $E$ જેટલી કુલ ઉર્જાનું ઉષ્મીય વિકિરણ ઉત્સર્જિત કરે છે,જેની મહત્તમ તીવ્રતા $v$ આવૃત્તિ પર છે. પદાર્થની ઉત્સર્જકતા $0.5$ છે. જો પદાર્થનું તાપમાન વધારીને $3T \ K$ કરવામાં આવે,તો:
$(i)$ ઉત્સર્જિત વિકિરણની મહત્તમ તીવ્રતા $v/3$ આવૃત્તિ પર જોવા મળશે.
$(ii)$ ઉત્સર્જિત વિકિરણની મહત્તમ તીવ્રતા $3v$ આવૃત્તિ પર જોવા મળશે.
$(iii)$ ઉત્સર્જિત વિકિરણની કુલ ઉર્જા $81E$ થશે.
$(iv)$ ઉત્સર્જિત વિકિરણની કુલ ઉર્જા $27E$ થશે.

એક ગરમ કૃષ્ણ પદાર્થ $16 \ J \ m^{-2} \ s^{-1}$ ના દરે ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે અને તેનું સૌથી તીવ્ર વિકિરણ $20,000 \ \mathring{A}$ ને અનુરૂપ છે. જ્યારે આ પદાર્થનું તાપમાન વધારવામાં આવે છે અને તેનું સૌથી તીવ્ર વિકિરણ $10,000 \ \mathring{A}$ ને અનુરૂપ બને છે,ત્યારે ઉત્સર્જિત ઉર્જા $J \ m^{-2} \ s^{-1}$ માં કેટલી હશે?

સમાન આડછેદ ધરાવતા અને એક જ ધાતુમાંથી બનેલા ચાર સળિયા એક ચોરસની બાજુઓ બનાવે છે. સ્થાયી અવસ્થામાં બે સામસામેના બિંદુઓ $A$ અને $B$ ના તાપમાન અનુક્રમે $\sqrt{2}T$ અને $T$ છે. માત્ર ઉષ્મા વહન થાય છે તેમ ધારીને,અન્ય બે બિંદુઓ $C$ અને $D$ વચ્ચેનો તાપમાનનો તફાવત કેટલો હશે?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo