Difficult
$10\, cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા બહિર્ગોળ લેન્સનો અડધો ભાગ કાળા કાગળથી ઢાંકેલો છે. શું આવો લેન્સ લેન્સથી $30\, cm$ અંતરે મૂકેલી સંપૂર્ણ વસ્તુનું પ્રતિબિંબ રચી શકે? તમારા જવાબને સમર્થન આપવા માટે કિરણ આકૃતિ દોરો.
$20\, cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા બહિર્ગોળ લેન્સની મુખ્ય અક્ષને લંબરૂપે $4\, cm$ ઊંચી વસ્તુ મૂકવામાં આવી છે. લેન્સથી વસ્તુનું અંતર $15\, cm$ છે. પ્રતિબિંબનો પ્રકાર,સ્થાન અને કદ શોધો.
$20\, cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા બહિર્ગોળ લેન્સની મુખ્ય અક્ષને લંબરૂપે $4\, cm$ ઊંચી વસ્તુ મૂકવામાં આવી છે. લેન્સથી વસ્તુનું અંતર $15\, cm$ છે. પ્રતિબિંબનો પ્રકાર,સ્થાન અને કદ શોધો.
(N/A) $(i)$ હા,લેન્સ સંપૂર્ણ વસ્તુનું પ્રતિબિંબ રચી શકે છે. જોકે પ્રતિબિંબની તીવ્રતા ઘટશે કારણ કે લેન્સમાંથી ઓછો પ્રકાશ પસાર થાય છે,પરંતુ પ્રતિબિંબ હજુ પણ તે જ સ્થાને બનશે.
$(ii)$ કિરણ આકૃતિ દર્શાવે છે કે વસ્તુ $2F_1$ ની પાછળ મૂકવામાં આવી છે. પ્રતિબિંબ લેન્સની બીજી બાજુ $F_2$ અને $2F_2$ ની વચ્ચે રચાય છે.
$(iii)$ આપેલ છે: વસ્તુની ઊંચાઈ $h = 4\, cm$,કેન્દ્રલંબાઈ $f = +20\, cm$,વસ્તુ અંતર $u = -15\, cm$.
લેન્સના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{1}{f} = \frac{1}{v} - \frac{1}{u}$
$\frac{1}{v} = \frac{1}{f} + \frac{1}{u} = \frac{1}{20} + \frac{1}{-15} = \frac{3 - 4}{60} = \frac{-1}{60}$
તેથી,$v = -60\, cm$.
ઋણ નિશાની સૂચવે છે કે પ્રતિબિંબ વસ્તુની બાજુએ જ રચાય છે.
પ્રકાર: આભાસી અને ચત્તું.
પ્રતિબિંબનું કદ: $m = \frac{v}{u} = \frac{-60}{-15} = +4$.
$h' = m \times h = 4 \times 4\, cm = +16\, cm$. પ્રતિબિંબ વિવર્ધિત અને ચત્તું છે.
$(ii)$ કિરણ આકૃતિ દર્શાવે છે કે વસ્તુ $2F_1$ ની પાછળ મૂકવામાં આવી છે. પ્રતિબિંબ લેન્સની બીજી બાજુ $F_2$ અને $2F_2$ ની વચ્ચે રચાય છે.
$(iii)$ આપેલ છે: વસ્તુની ઊંચાઈ $h = 4\, cm$,કેન્દ્રલંબાઈ $f = +20\, cm$,વસ્તુ અંતર $u = -15\, cm$.
લેન્સના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{1}{f} = \frac{1}{v} - \frac{1}{u}$
$\frac{1}{v} = \frac{1}{f} + \frac{1}{u} = \frac{1}{20} + \frac{1}{-15} = \frac{3 - 4}{60} = \frac{-1}{60}$
તેથી,$v = -60\, cm$.
ઋણ નિશાની સૂચવે છે કે પ્રતિબિંબ વસ્તુની બાજુએ જ રચાય છે.
પ્રકાર: આભાસી અને ચત્તું.
પ્રતિબિંબનું કદ: $m = \frac{v}{u} = \frac{-60}{-15} = +4$.
$h' = m \times h = 4 \times 4\, cm = +16\, cm$. પ્રતિબિંબ વિવર્ધિત અને ચત્તું છે.
Explore More
Similar Questions
$(a)$ હીરાનો વક્રીભવનાંક $2.42$ છે. આ વિધાનનો અર્થ શું છે?
$(b)$ નીચે આપેલી આકૃતિને તમારી ઉત્તરવહીમાં ફરીથી દોરો અને કિરણનો માર્ગ પૂર્ણ કરો.
$(c)$ અંતર્ગોળ અને બહિર્ગોળ અરીસા દ્વારા બનતા આભાસી પ્રતિબિંબો વચ્ચે શું તફાવત છે?
$(d)$ અરીસા દ્વારા ઉત્પન્ન થતી મોટવણીના મૂલ્યમાં રહેલી ઋણ નિશાની પ્રતિબિંબ વિશે શું સૂચવે છે?
$(b)$ નીચે આપેલી આકૃતિને તમારી ઉત્તરવહીમાં ફરીથી દોરો અને કિરણનો માર્ગ પૂર્ણ કરો.
$(c)$ અંતર્ગોળ અને બહિર્ગોળ અરીસા દ્વારા બનતા આભાસી પ્રતિબિંબો વચ્ચે શું તફાવત છે?
$(d)$ અરીસા દ્વારા ઉત્પન્ન થતી મોટવણીના મૂલ્યમાં રહેલી ઋણ નિશાની પ્રતિબિંબ વિશે શું સૂચવે છે?
Medium
View Solutionકયા પ્રકારના અરીસા વડે આભાસી પ્રતિબિંબ મેળવી શકાય છે?
Easy
View Solution$(a)$ ગોળીય લેન્સના પ્રકાશીય કેન્દ્રની વ્યાખ્યા આપો.
$(b)$ તમને $30 \, cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતો બહિર્ગોળ લેન્સ આપવામાં આવ્યો છે. વસ્તુનું વાસ્તવિક,ઉલટું અને અત્યંત મોટું પ્રતિબિંબ મેળવવા માટે તમે વસ્તુને ક્યાં મૂકશો? પ્રતિબિંબ રચના દર્શાવતી કિરણ આકૃતિ દોરો.
$(c)$ એક અંતર્ગોળ લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ $20 \, cm$ છે. લેન્સથી વસ્તુને કેટલા અંતરે મૂકવી જોઈએ જેથી તેનું પ્રતિબિંબ લેન્સથી $15 \, cm$ દૂર રચાય?
$(b)$ તમને $30 \, cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતો બહિર્ગોળ લેન્સ આપવામાં આવ્યો છે. વસ્તુનું વાસ્તવિક,ઉલટું અને અત્યંત મોટું પ્રતિબિંબ મેળવવા માટે તમે વસ્તુને ક્યાં મૂકશો? પ્રતિબિંબ રચના દર્શાવતી કિરણ આકૃતિ દોરો.
$(c)$ એક અંતર્ગોળ લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ $20 \, cm$ છે. લેન્સથી વસ્તુને કેટલા અંતરે મૂકવી જોઈએ જેથી તેનું પ્રતિબિંબ લેન્સથી $15 \, cm$ દૂર રચાય?
Difficult
View Solutionનીચેના કિસ્સાઓમાં ગોલીય અરીસા અથવા લેન્સ તરીકે વપરાતા સાધનને ઓળખો,જ્યાં દરેક કિસ્સામાં રચાતું પ્રતિબિંબ આભાસી અને ચત્તું હોય.
$(a)$ વસ્તુને સાધન અને તેના મુખ્ય કેન્દ્રની વચ્ચે મૂકવામાં આવે છે,રચાતું પ્રતિબિંબ વિવર્ધિત (મોટું) અને તેની પાછળ હોય છે.
$(b)$ વસ્તુને મુખ્ય કેન્દ્ર અને સાધનની વચ્ચે મૂકવામાં આવે છે,રચાતું પ્રતિબિંબ વિવર્ધિત (મોટું) અને વસ્તુની બાજુએ જ હોય છે.
$(c)$ વસ્તુને અનંત અને સાધનની વચ્ચે મૂકવામાં આવે છે,રચાતું પ્રતિબિંબ નાનું અને મુખ્ય કેન્દ્ર તથા પ્રકાશીય કેન્દ્રની વચ્ચે વસ્તુની બાજુએ જ હોય છે.
$(d)$ વસ્તુને અનંત અને સાધનની વચ્ચે મૂકવામાં આવે છે,રચાતું પ્રતિબિંબ નાનું અને ધ્રુવ તથા મુખ્ય કેન્દ્રની વચ્ચે,તેની પાછળ હોય છે.
$(a)$ વસ્તુને સાધન અને તેના મુખ્ય કેન્દ્રની વચ્ચે મૂકવામાં આવે છે,રચાતું પ્રતિબિંબ વિવર્ધિત (મોટું) અને તેની પાછળ હોય છે.
$(b)$ વસ્તુને મુખ્ય કેન્દ્ર અને સાધનની વચ્ચે મૂકવામાં આવે છે,રચાતું પ્રતિબિંબ વિવર્ધિત (મોટું) અને વસ્તુની બાજુએ જ હોય છે.
$(c)$ વસ્તુને અનંત અને સાધનની વચ્ચે મૂકવામાં આવે છે,રચાતું પ્રતિબિંબ નાનું અને મુખ્ય કેન્દ્ર તથા પ્રકાશીય કેન્દ્રની વચ્ચે વસ્તુની બાજુએ જ હોય છે.
$(d)$ વસ્તુને અનંત અને સાધનની વચ્ચે મૂકવામાં આવે છે,રચાતું પ્રતિબિંબ નાનું અને ધ્રુવ તથા મુખ્ય કેન્દ્રની વચ્ચે,તેની પાછળ હોય છે.
Medium
View Solution$(a)$ નીચેના દરેક કિસ્સામાં જ્યારે વસ્તુને નીચે મુજબના સ્થાને મૂકવામાં આવે ત્યારે રચાતા પ્રતિબિંબનું સ્થાન અને પ્રકાર દર્શાવતી કિરણ આકૃતિ દોરો:
$(i)$ અંતર્ગોળ અરીસાના મુખ્ય કેન્દ્ર $(F)$ અને વક્રતાકેન્દ્ર $(C)$ ની વચ્ચે.
$(ii)$ અંતર્ગોળ અરીસાના મુખ્ય કેન્દ્ર $(F)$ અને ધ્રુવ $(P)$ ની વચ્ચે.
$(iii)$ અંતર્ગોળ અરીસાના વક્રતાકેન્દ્ર $(C)$ અને અનંત અંતરની વચ્ચે.
$(b)$ ગોલીય અરીસા દ્વારા મળતી મોટવણી શોધવા માટેનું ગાણિતિક સૂત્ર આપો. $m = -1$ શું સૂચવે છે? તે ઉત્પન્ન કરી શકે તેવા અરીસાને ઓળખો.
$(i)$ અંતર્ગોળ અરીસાના મુખ્ય કેન્દ્ર $(F)$ અને વક્રતાકેન્દ્ર $(C)$ ની વચ્ચે.
$(ii)$ અંતર્ગોળ અરીસાના મુખ્ય કેન્દ્ર $(F)$ અને ધ્રુવ $(P)$ ની વચ્ચે.
$(iii)$ અંતર્ગોળ અરીસાના વક્રતાકેન્દ્ર $(C)$ અને અનંત અંતરની વચ્ચે.
$(b)$ ગોલીય અરીસા દ્વારા મળતી મોટવણી શોધવા માટેનું ગાણિતિક સૂત્ર આપો. $m = -1$ શું સૂચવે છે? તે ઉત્પન્ન કરી શકે તેવા અરીસાને ઓળખો.
Medium
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo