શ્વસન એ ઉર્જા મુક્ત કરતી અને ઉત્સેચકીય રીતે નિયંત્રિત અપચય (catabolic) પ્રક્રિયા છે,જેમાં જીવંત કોષોની અંદર કાર્બનિક પદાર્થોનું તબક્કાવાર ઓક્સિડેટીવ વિઘટન થાય છે. શ્વસન વિશેના આ વિધાનમાં,$(a)$ તબક્કાવાર ઓક્સિડેટીવ વિઘટન અને $(b)$ કાર્બનિક પદાર્થો (સબસ્ટ્રેટ તરીકે વપરાતા) નો અર્થ સમજાવો.

(N/A) તબક્કાવાર ઓક્સિડેટીવ વિઘટન: શ્વસન એ કાર્બનિક પદાર્થોનું તબક્કાવાર ઓક્સિડેશન છે,જેમાં ત્રણ મુખ્ય તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે:
$(i)$ ગ્લાયકોલિસિસ
$(ii)$ ક્રેબ્સ ચક્ર
$(iii)$ ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$.
ગ્લુકોઝ ઉત્સેચકો દ્વારા નિયંત્રિત શ્રેણીબદ્ધ પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થાય છે અને અંતે $H_2O$,$ATP$ અને $CO_2$ બનાવે છે.
$(b)$ કાર્બનિક પદાર્થો: આ જીવંત તંત્રમાં જોવા મળતા કાર્બનયુક્ત સંયોજનો છે,જે સામાન્ય રીતે વલય અથવા લાંબી શૃંખલાના સ્વરૂપમાં હોય છે,જેમાં હાઇડ્રોજન,ઓક્સિજન અને નાઇટ્રોજન પરમાણુઓ જોડાયેલા હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે ગ્લુકોઝ,ફેટી એસિડ અને એમિનો એસિડ.
આ પદાર્થોનું ઓક્સિડેશન થઈ ઉર્જા મુક્ત થાય છે. ગ્લુકોઝ અને ફેટી એસિડના શ્વસનને 'ફ્લોટિંગ રેસ્પિરેશન' (તરતું શ્વસન) કહેવાય છે,જ્યારે એમિનો એસિડના શ્વસનને 'પ્રોટોપ્લાઝમિક રેસ્પિરેશન' (કોષરસનું શ્વસન) કહેવાય છે.