પક્ષીઓનું સ્થળાંતર એ જીવવિજ્ઞાન અને સમગ્ર વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં એક રહસ્ય છે. તેને વિદ્યુતચુંબકીય પ્રેરણના સંદર્ભમાં સમજાવો.

(N/A) પક્ષીઓનું સ્થળાંતર એ જીવવિજ્ઞાન અને સમગ્ર વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં એક રહસ્ય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,દર શિયાળામાં સાઇબેરિયાથી પક્ષીઓ ભારતીય ઉપખંડના જળાશયો તરફ ચોકસાઈપૂર્વક ઉડીને આવે છે. એવું સૂચન કરવામાં આવ્યું છે કે વિદ્યુતચુંબકીય પ્રેરણ (electromagnetic induction) આ સ્થળાંતરની પેટર્ન માટે સંકેત આપી શકે છે.
પૃથ્વીનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઉત્ક્રાંતિના સમગ્ર ઇતિહાસ દરમિયાન અસ્તિત્વમાં રહ્યું છે.
સ્થળાંતર કરતા પક્ષીઓ માટે દિશા નક્કી કરવા માટે આ ક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરવો ખૂબ જ ફાયદાકારક રહેશે.
આપણે જાણીએ છીએ તેમ,પક્ષીઓમાં કોઈ ફેરોમેગ્નેટિક પદાર્થ હોતો નથી. તેથી,દિશા નક્કી કરવા માટે વિદ્યુતચુંબકીય પ્રેરણ એ એકમાત્ર તાર્કિક પદ્ધતિ જણાય છે.
ધારો કે આદર્શ કિસ્સામાં ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}$,પક્ષીનો વેગ $\vec{v}$ અને તેના શરીરના બે સંબંધિત બિંદુઓ વચ્ચેનું અંતર $l$ ત્રણેય પરસ્પર લંબ છે. ગતિકીય $EMF$ ના સૂત્ર મુજબ,$\varepsilon = B l v$.
$B = 4 \times 10^{-5} \ T$,$l = 2 \ cm = 2 \times 10^{-2} \ m$ અને $v = 10 \ m/s$ લેતા,આપણને મળે છે:
$\varepsilon = (4 \times 10^{-5}) \times (2 \times 10^{-2}) \times 10 \ V = 8 \times 10^{-6} \ V = 8 \ \mu V$.
આ અત્યંત નાનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત સૂચવે છે કે આપણી પૂર્વધારણા શંકાસ્પદ છે.
અમુક પ્રકારની માછલીઓ નાના વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવતને પારખી શકે છે. જોકે,આ માછલીઓમાં ખાસ કોષો ઓળખવામાં આવ્યા છે જે નાના વોલ્ટેજ તફાવતને શોધી શકે છે. પક્ષીઓમાં આવા કોઈ કોષો ઓળખાયા નથી. આમ,પક્ષીઓનું સ્થળાંતર હજુ પણ એક રહસ્ય છે.