જ્યારે સૂર્યપ્રકાશને ગોલીય અરીસા અથવા લેન્સ દ્વારા કાગળના ટુકડા પર કેન્દ્રિત કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેમાં કાણું પડી શકે છે. આ કરવા માટે, કાગળને કોના મુખ્ય કેન્દ્ર (focus) પર રાખવો જોઈએ:

આપેલ કિરણ આકૃતિઓનો અભ્યાસ કરો અને નીચેનામાંથી સાચું વિધાન પસંદ કરો:
$(A)$ ઉપકરણ $X$ એ અંતર્ગોળ અરીસો છે અને ઉપકરણ $Y$ એ બહિર્ગોળ લેન્સ છે, જેની કેન્દ્રલંબાઈ અનુક્રમે $20 \text{ cm}$ અને $25 \text{ cm}$ છે.
$(B)$ ઉપકરણ $X$ એ બહિર્ગોળ લેન્સ છે અને ઉપકરણ $Y$ એ અંતર્ગોળ અરીસો છે, જેની કેન્દ્રલંબાઈ અનુક્રમે $10 \text{ cm}$ અને $25 \text{ cm}$ છે.
$(C)$ ઉપકરણ $X$ એ અંતર્ગોળ લેન્સ છે અને ઉપકરણ $Y$ એ બહિર્ગોળ અરીસો છે, જેની કેન્દ્રલંબાઈ અનુક્રમે $20 \text{ cm}$ અને $25 \text{ cm}$ છે.
$(D)$ ઉપકરણ $X$ એ બહિર્ગોળ લેન્સ છે અને ઉપકરણ $Y$ એ અંતર્ગોળ અરીસો છે, જેની કેન્દ્રલંબાઈ અનુક્રમે $20 \text{ cm}$ અને $25 \text{ cm}$ છે.

જ્યારે વસ્તુને નીચેના સ્થાનો પર મૂકવામાં આવે ત્યારે રચાતા પ્રતિબિંબનું સ્થાન,પ્રકાર અને કદ દર્શાવતી કિરણાકૃતિ દોરો:
$(i)$ અંતર્ગોળ અરીસાના વક્રતાકેન્દ્ર પર.
$(ii)$ બહિર્ગોળ લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈની અંદર.
$(iii)$ અંતર્ગોળ અરીસાના ધ્રુવ અને મુખ્ય કેન્દ્રની વચ્ચે.
$(iv)$ બહિર્ગોળ અરીસાની સામે.
$(v)$ અંતર્ગોળ લેન્સની સામે.

$(i)$ અંતર્ગોળ અરીસાનું મુખ્ય કેન્દ્ર વ્યાખ્યાયિત કરો.
$(ii)$ વાહનોમાં પાછળનું દ્રશ્ય જોવા માટે આપણે બહિર્ગોળ અરીસાને શા માટે પસંદ કરીએ છીએ?
$(iii)$ આપણે બહિર્ગોળ લેન્સનો ઉપયોગ કરીને વસ્તુનું ચત્તું પ્રતિબિંબ મેળવવા માંગીએ છીએ. આ કિસ્સામાં પ્રતિબિંબ રચના દર્શાવતી કિરણ આકૃતિ દોરો.

"બહિર્ગોળ લેન્સ તેની સામે મૂકેલી વસ્તુનું વિવર્ધિત ચત્તું તેમજ વિવર્ધિત ઉલટું પ્રતિબિંબ રચી શકે છે." આ વિધાનને ન્યાયી ઠેરવવા માટે કિરણ આકૃતિઓ દોરો અને દરેક કિસ્સામાં લેન્સની સાપેક્ષમાં વસ્તુનું સ્થાન જણાવો. $4 \text{ cm}$ ઊંચાઈની એક વસ્તુને $10 \text{ cm}$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા અંતર્ગોળ લેન્સથી $20 \text{ cm}$ દૂર મૂકવામાં આવી છે. લેન્સના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને રચાતા પ્રતિબિંબનું સ્થાન નક્કી કરો.

$(i)$ કિરણ આકૃતિ દોરવા માટે, આપણે બે એવા પ્રકાશના કિરણોનો ઉપયોગ કરીએ છીએ જેની પસંદગી એવી રીતે કરવામાં આવે છે કે જેથી અરીસામાંથી પરાવર્તન પછી તેમની દિશા સરળતાથી જાણી શકાય. આ બે કિરણોની યાદી આપો અને પરાવર્તન પછી તેમના માર્ગ જણાવો. અંતર્ગોળ અરીસાની સામે અનંત અંતર અને વક્રતા કેન્દ્રની વચ્ચે મૂકેલી વસ્તુનું પ્રતિબિંબ મેળવવા માટે આ બે કિરણોનો ઉપયોગ કરો.
(ii) અંતર્ગોળ અરીસાના ધ્રુવ અને મુખ્ય કેન્દ્રની વચ્ચે મૂકેલી વસ્તુના પ્રતિબિંબની રચના દર્શાવતી કિરણ આકૃતિ દોરો. જો અરીસાને સમાન કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા બહિર્ગોળ લેન્સ (અભિસારી લેન્સ) વડે બદલવામાં આવે, તો બનતા પ્રતિબિંબની પ્રકૃતિ અને કદમાં શું ફેરફાર થશે?