Mendeleev's Periodic Table Questions in Gujarati

(A) $K$ એ સમૂહ $I$ માં છે. તેથી,ઓક્સાઈડનું સૂત્ર $K_2O$ થશે.
$C$ એ સમૂહ $IV$ માં છે. તેથી,ઓક્સાઈડનું સૂત્ર $CO_2$ થશે.
$Al$ એ સમૂહ $III$ માં છે. તેથી,ઓક્સાઈડનું સૂત્ર $Al_2O_3$ થશે.
$Si$ એ સમૂહ $IV$ માં છે. તેથી,ઓક્સાઈડનું સૂત્ર $SiO_2$ થશે.
$Ba$ એ સમૂહ $II$ માં છે. તેથી,ઓક્સાઈડનું સૂત્ર $BaO$ થશે.

(N/A) મેન્ડેલીફે તે સમયે શોધાયેલા ન હોય તેવા ઘણા તત્વોના અસ્તિત્વની આગાહી કરી હતી. તેમણે તેમને એકા-બોરોન,એકા-એલ્યુમિનિયમ અને એકા-સિલિકોન નામ આપ્યા હતા. આ તત્વો પાછળથી શોધાયા અને તેમને અનુક્રમે સ્કેન્ડિયમ $(Sc)$,ગેલિયમ $(Ga)$ અને જર્મેનિયમ $(Ge)$ નામ આપવામાં આવ્યા. તેથી,ગેલિયમ સિવાયના અન્ય બે તત્વો સ્કેન્ડિયમ અને જર્મેનિયમ છે.

(B) $Mendeleev$ નું આવર્ત કોષ્ટક એ અવલોકન પર આધારિત હતું કે તત્વોના ગુણધર્મો તેમના પરમાણ્વીય દળના આવર્તનીય વિધેય છે.
આનો અર્થ એ છે કે જો તત્વોને તેમના પરમાણ્વીય દળના ચડતા ક્રમમાં ગોઠવવામાં આવે,તો તેમના ગુણધર્મો નિયમિત અંતરાલ પછી પુનરાવર્તિત થાય છે.
તેમણે તત્વોના વર્ગીકરણ માટે તત્વોના રાસાયણિક ગુણધર્મો,ખાસ કરીને હાઇડ્રાઇડ્સ અને ઓક્સાઇડ્સના નિર્માણને પણ ધ્યાનમાં લીધા હતા.

(B) મેન્ડેલીફનો આવર્ત નિયમ જણાવે છે કે તત્વોના ગુણધર્મો તેમના પરમાણ્વીય દળના આવર્તનીય વિધેય છે.
તેથી,મેન્ડેલીફે તત્વોને આવર્ત કોષ્ટકમાં તેમના પરમાણ્વીય દળના વધતા ક્રમમાં ગોઠવ્યા હતા.

(C) મેન્ડેલીફે તે સમયે શોધાયેલા ન હોય તેવા કેટલાક તત્વોના અસ્તિત્વની આગાહી કરી હતી.
તેમણે તે જ સમૂહમાં અગાઉના તત્વના નામની આગળ સંસ્કૃત અંક 'એકા' (એક) લગાવીને તેમનું નામકરણ કર્યું હતું.
ઉદાહરણ તરીકે,તેમણે 'એકા-બોરોન' (સ્કેન્ડિયમ),'એકા-એલ્યુમિનિયમ' (ગેલિયમ) અને 'એકા-સિલિકોન' (જર્મેનિયમ) નામ આપ્યા હતા.
તેથી,જર્મેનિયમ એ તત્વ છે જે પાછળથી શોધાયું હતું અને મેન્ડેલીફ દ્વારા છોડવામાં આવેલી ખાલી જગ્યામાં મૂકવામાં આવ્યું હતું.

(C) એકા-એલ્યુમિનિયમ એ મેન્ડેલીફ દ્વારા ગેલિયમ $(Ga)$ તત્વને આપવામાં આવેલું નામ છે.
ગેલિયમ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $13$ માં આવેલું છે.
સમૂહ $13$ ના તત્વોની સંયોજકતા $3$ હોય છે.
ઓક્સિજનની સંયોજકતા $2$ હોય છે.
જ્યારે $3$ સંયોજકતા ધરાવતું તત્વ $E$ ઓક્સિજન (સંયોજકતા $2$) સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે ઓક્સાઇડનું સૂત્ર સંયોજકતાની અદલાબદલી કરીને બનાવવામાં આવે છે.
આમ,ઓક્સાઇડનું સૂત્ર $E_2O_3$ બને છે.

(B) મેન્ડેલીફનો તત્વોને ગોઠવવાનો મુખ્ય માપદંડ સમાન રાસાયણિક ગુણધર્મો ધરાવતા તત્વોને એક જ સ્તંભ અથવા સમૂહમાં સાથે રાખવાનો હતો.
ભલે કોબાલ્ટ $(58.93 \ amu)$ નું પરમાણ્વીય દળ નિકલ $(58.71 \ amu)$ કરતા વધારે છે,છતાં મેન્ડેલીફે કોબાલ્ટને નિકલની પહેલાં મૂક્યો કારણ કે કોબાલ્ટના રાસાયણિક ગુણધર્મો રોડિયમ અને ઇરિડિયમ સાથે મળતા આવે છે,જ્યારે નિકલના ગુણધર્મો પેલેડિયમ અને પ્લેટિનમ સાથે મળતા આવે છે.
તેથી,ગુણધર્મોની આવર્તનીયતા જાળવી રાખવા માટે,તેમણે પરમાણ્વીય દળના ચુસ્ત ચડતા ક્રમ કરતા રાસાયણિક સમાનતાને વધુ પ્રાધાન્ય આપ્યું હતું.

(A) મેન્ડેલીફે તે સમયે શોધાયેલા ન હોય તેવા ઘણા તત્વોના અસ્તિત્વની આગાહી કરી હતી.
તેમણે સિલિકોનની નીચેના તત્વને એકા-સિલિકોન નામ આપ્યું હતું,જે પાછળથી જર્મેનિયમ $(Ge)$ તરીકે ઓળખાયું. સિલિકોન સમૂહ $14$ માં હોવાથી,તેનો ક્લોરાઈડ $SiCl_4$ છે. તેથી,એકા-સિલિકોનના ક્લોરાઈડનું સૂત્ર $GeCl_4$ છે.
તેમણે એલ્યુમિનિયમની નીચેના તત્વને એકા-એલ્યુમિનિયમ નામ આપ્યું હતું,જે પાછળથી ગેલિયમ $(Ga)$ તરીકે ઓળખાયું. એલ્યુમિનિયમ સમૂહ $13$ માં હોવાથી,તેનો ક્લોરાઈડ $AlCl_3$ છે. તેથી,એકા-એલ્યુમિનિયમના ક્લોરાઈડનું સૂત્ર $GaCl_3$ છે.
આમ,અણુસૂત્રો $GeCl_4$ અને $GaCl_3$ છે.

(A) એકા-સિલિકોનનું સ્થાન લેનાર તત્વ જર્મેનિયમ $(Ge)$ છે અને એકા-એલ્યુમિનિયમનું સ્થાન લેનાર તત્વ ગેલિયમ $(Ga)$ છે.
$(b)$ આધુનિક આવર્ત કોષ્ટકમાં,જર્મેનિયમ $(Ge)$ સમૂહ $14$ અને આવર્ત $4$ માં આવેલું છે. ગેલિયમ $(Ga)$ સમૂહ $13$ અને આવર્ત $4$ માં આવેલું છે.

(A) મેન્ડેલીફનો એકા-સિલિકોન જર્મેનિયમ $(Ge)$ તરીકે ઓળખાય છે,જે એક અર્ધધાતુ છે. એકા-એલ્યુમિનિયમ ગેલિયમ $(Ga)$ તરીકે ઓળખાય છે,જે એક ધાતુ છે.
$(b)$ ગેલિયમ $(Ga)$ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $13$ માં આવે છે,તેથી તેમાં $3$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન હોય છે. જર્મેનિયમ $(Ge)$ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $14$ માં આવે છે,તેથી તેમાં $4$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.

(A) મેન્ડેલીફના આવર્ત કોષ્ટકમાં મૂળ ક્રમને ખલેલ પહોંચાડ્યા વિના જે તત્વોના સમૂહને મૂકી શકાય છે તે નિષ્ક્રિય વાયુઓ (Noble gases) છે.
કારણ:
$1$. મેન્ડેલીફનો આવર્તનો નિયમ જણાવે છે કે તત્વોના ગુણધર્મો તેમના પરમાણ્વીય દળના આવર્તનીય વિધેય છે.
$2$. નિષ્ક્રિય વાયુઓ રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય હોય છે અને તેમની સ્થાયી ઇલેક્ટ્રોન રચનાને કારણે તેમની સક્રિયતા ખૂબ જ ઓછી હોય છે.
$3$. તેઓ અન્ય તત્વો સાથે પ્રક્રિયા કરતા ન હોવાથી,તેમને કોષ્ટકમાં રહેલા હાલના તત્વોના સ્થાનમાં કોઈ ફેરફાર કર્યા વિના એક અલગ સમૂહ (સમૂહ $0$ અથવા $VIII$) માં મૂકી શકાયા હતા.

(N/A) મેન્ડેલીફે તત્વોના પરમાણ્વીય દળ અને તેમના ભૌતિક તથા રાસાયણિક ગુણધર્મો વચ્ચેના સંબંધનો અભ્યાસ કર્યો.
રાસાયણિક ગુણધર્મોમાં,તેમણે તત્વો દ્વારા ઓક્સિજન અને હાઈડ્રોજન સાથે બનતા સંયોજનો (ઓક્સાઈડ અને હાઈડ્રાઈડ) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું.
તેમણે આ બે તત્વોને પસંદ કર્યા કારણ કે તેઓ ખૂબ જ સક્રિય છે અને મોટાભાગના તત્વો સાથે સંયોજનો બનાવે છે.
તેમણે દરેક તત્વના ગુણધર્મોને અલગ-અલગ કાર્ડ પર લખ્યા અને સમાન ગુણધર્મો ધરાવતા તત્વોને એક જૂથમાં ગોઠવ્યા.
તેમણે અવલોકન કર્યું કે મોટાભાગના તત્વો તેમના વધતા પરમાણ્વીય દળના ક્રમમાં આવર્ત કોષ્ટકમાં ગોઠવાઈ ગયા હતા.
આના આધારે,તેમણે આવર્ત નિયમ આપ્યો,જે જણાવે છે કે તત્વોના ગુણધર્મો તેમના પરમાણ્વીય દળના આવર્તનીય વિધેય છે.

(N/A) મેન્ડેલીફનો આવર્ત નિયમ જણાવે છે કે તત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના પરમાણ્વીય દળના આવર્તનીય વિધેય છે.

(N/A) મેન્ડેલીફે એવા ઘણા તત્વોના અસ્તિત્વની આગાહી કરી હતી જે તેમના આવર્ત કોષ્ટકની રજૂઆતના સમયે શોધાયા ન હતા. તેમણે તેમને $Eka-boron$,$Eka-aluminium$ અને $Eka-silicon$ નામ આપ્યા હતા. પાછળથી,આ તત્વો શોધાયા અને તેમના નામ નીચે મુજબ રાખવામાં આવ્યા:
$1$. $Eka-boron$ ની શોધ $Scandium$ $(Sc)$ તરીકે થઈ.
$2$. $Eka-aluminium$ ની શોધ $Gallium$ $(Ga)$ તરીકે થઈ.
$3$. $Eka-silicon$ ની શોધ $Germanium$ $(Ge)$ તરીકે થઈ.
તેથી,આમાંથી કોઈપણ બે,જેમ કે $Gallium$ અને $Germanium$,સાચા જવાબો છે.

(N/A) મેન્ડેલીફના આવર્ત કોષ્ટકની ખામીઓ જે આધુનિક આવર્ત નિયમ દ્વારા સુધારવામાં આવી હતી તે નીચે મુજબ છે:
$(i)$ હાઇડ્રોજનનું સ્થાન: મેન્ડેલીફ હાઇડ્રોજનને ચોક્કસ સ્થાન આપી શક્યા ન હતા કારણ કે તે આલ્કલી ધાતુઓ અને હેલોજન બંનેના ગુણધર્મો દર્શાવે છે. આધુનિક આવર્ત નિયમ તેને પરમાણુ ક્રમાંકના આધારે યોગ્ય સ્થાન આપે છે.
$(ii)$ સમસ્થાનિકોનું સ્થાન: સમસ્થાનિકોના પરમાણુ ક્રમાંક સમાન હોય છે પરંતુ પરમાણુ દળ અલગ હોય છે. મેન્ડેલીફનું કોષ્ટક પરમાણુ દળ પર આધારિત હતું,જેના કારણે મૂંઝવણ ઊભી થતી હતી. આધુનિક આવર્ત નિયમ પરમાણુ ક્રમાંક પર આધારિત હોવાથી,તે તત્વના તમામ સમસ્થાનિકોને એક જ સ્થાનમાં રાખે છે.
$(iii)$ વિસંગત જોડીઓ: મેન્ડેલીફના કોષ્ટકમાં,કેટલાક વધુ પરમાણુ દળ ધરાવતા તત્વોને ઓછા પરમાણુ દળ ધરાવતા તત્વોની પહેલા મૂકવામાં આવ્યા હતા (દા.ત.,કોબાલ્ટ અને નિકલ). આધુનિક આવર્ત નિયમ પરમાણુ ક્રમાંક પર આધારિત હોવાથી,આ તત્વોને તેમના પરમાણુ ક્રમાંકના ચડતા ક્રમમાં યોગ્ય રીતે ગોઠવે છે.

(N/A) તત્વોનું વર્ગીકરણ નીચેની બાબતોમાં મદદરૂપ થાય છે:
$(i)$ તત્વોના ગુણધર્મોનો વ્યવસ્થિત અભ્યાસ કરવા માટે.
$(ii)$ તત્વોના ગુણધર્મોને સમજવા અને યાદ રાખવા માટે.
$(b)$ મેન્ડેલીફ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાયેલા બે માપદંડો:
$(i)$ પરમાણ્વીય દળનો ચઢતો ક્રમ.
$(ii)$ તત્વોના રાસાયણિક ગુણધર્મોમાં સમાનતા.
$(c)$ મેન્ડેલીફે તેમના આવર્ત કોષ્ટકમાં હજુ શોધાયેલા ન હોય તેવા તત્વો,જેમ કે ગેલિયમ અને જર્મેનિયમ માટે ખાલી જગ્યાઓ છોડી હતી.
$(d)$ હિલિયમ,નિયોન અને આર્ગોન જેવા નિષ્ક્રિય વાયુઓનો ઉલ્લેખ નહોતો કારણ કે તે સમયે તેમની શોધ થઈ નહોતી અને તેઓ ઘણા સમય પછી શોધાયા હતા.
$(e)$ મેન્ડેલીફના આવર્ત કોષ્ટક મુજબ,$Cl-35$ અને $Cl-37$ ને અલગ-અલગ સ્થાન મળવું જોઈએ કારણ કે વર્ગીકરણનો આધાર પરમાણ્વીય દળનો ચઢતો ક્રમ હતો. પરંતુ,તેમના રાસાયણિક ગુણધર્મો સમાન હોવાથી,આધુનિક આવર્ત કોષ્ટકમાં તેમને એક જ સ્થાન આપવામાં આવે છે,જે પરમાણ્વીય ક્રમાંક પર આધારિત છે.

(C) જ્યારે દિમિત્રી મેન્ડેલીફે તત્વોના વર્ગીકરણ પર તેમનું કાર્ય શરૂ કર્યું,ત્યારે વિજ્ઞાનમાં $63$ તત્વો જાણીતા હતા.
તેમણે તેમના આવર્ત નિયમ (Periodic Law) ને ઘડવા માટે આ $63$ તત્વોનો ઉપયોગ કર્યો હતો,જે જણાવે છે કે તત્વોના ગુણધર્મો તેમના પરમાણ્વીય દળના આવર્તનીય વિધેય છે.

(C) એકા-એલ્યુમિનિયમ એ મેન્ડેલીફ દ્વારા ગેલિયમ $(Ga)$ તત્વને આપવામાં આવેલું નામ હતું.
ગેલિયમ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $13$ માં આવે છે,જે એલ્યુમિનિયમ $(Al)$ જેવું જ છે.
સમૂહ $13$ ના તત્વોની સંયોજકતા $3$ હોય છે.
જ્યારે $3$ સંયોજકતા ધરાવતું તત્વ $E$,ઓક્સિજન (જેની સંયોજકતા $2$ છે) સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે રાસાયણિક સૂત્ર લખવાની ક્રિસ-ક્રોસ પદ્ધતિ મુજબ $E_2O_3$ પ્રકારનો ઓક્સાઇડ બનાવે છે.
તેથી,એકા-એલ્યુમિનિયમ $E_2O_3$ પ્રકારનો ઓક્સાઇડ બનાવે છે.

(B) મેન્ડેલીફે તે સમયે શોધાયેલા ન હોય તેવા ઘણા તત્વોના અસ્તિત્વની આગાહી કરી હતી.
તેમણે તે જ સમૂહમાં અગાઉના તત્વના નામની આગળ સંસ્કૃત અંક 'એકા' લગાવીને તેમના નામ આપ્યા હતા.
ઉદાહરણ તરીકે,તેમણે 'એકા-સિલિકોન' નામ તે તત્વને આપ્યું હતું જે પાછળથી શોધાયું અને તેનું નામ 'જર્મેનિયમ' રાખવામાં આવ્યું.
તેથી,જર્મેનિયમ એ તત્વ છે જેને પાછળથી આવર્ત કોષ્ટકમાં સ્થાન મળ્યું હતું.

(TRUE) આ વિધાન ખરું છે. મેન્ડેલીફનો આવર્તનો નિયમ જણાવે છે કે તત્વોના ગુણધર્મો તેમના પરમાણ્વીય દળના આવર્તનીય વિધેય છે. તેમણે તત્વોને તેમના પરમાણ્વીય દળના ચડતા ક્રમમાં ગોઠવ્યા હતા અને અવલોકન કર્યું હતું કે સમાન ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો ધરાવતા તત્વો ચોક્કસ અંતરાલ પછી પુનરાવર્તિત થાય છે.

(FALSE) આ વિધાન ખોટું છે. $1913$ માં હેનરી મોઝલેએ દર્શાવ્યું હતું કે તત્વનો પરમાણુ ક્રમાંક તેના પરમાણુ દળ કરતાં વધુ મૂળભૂત ગુણધર્મ છે,દિમિત્રી ઇવાનોવિચ મેન્ડેલીફે નહીં. મેન્ડેલીફનો આવર્ત નિયમ પરમાણુ દળ પર આધારિત હતો.