Class-Aves Questions in Gujarati

(C) $Aptenodytes$ (જેને સામાન્ય રીતે પેંગ્વિન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) એ ઉડી ન શકતું પક્ષી છે.
$Pavo$ $cristatus$ એ મોર છે,જે ઉડી શકે છે.
$Corvus$ એ કાગડો છે,જે ઉડતું પક્ષી છે.
$Passer$ એ ચકલી છે,જે પણ ઉડતું પક્ષી છે.

(B) પક્ષીઓ $Aves$ વર્ગમાં આવે છે.
તેમની પાચનતંત્રમાં 'અન્નસંગ્રહાશય' (crop) નામની વિશિષ્ટ રચના હોય છે.
અન્નસંગ્રહાશય એ અન્નનળીનો ફૂલેલો ભાગ છે જે ખોરાકના કામચલાઉ સંગ્રહ માટે વપરાય છે.
આ અનુકૂલનને કારણે પક્ષીઓ ઝડપથી મોટી માત્રામાં ખોરાક ગ્રહણ કરી શકે છે,જે પછી પાચન માટે ધીમે ધીમે જઠરમાં જાય છે.
તેથી,વિધાન કે પક્ષીઓ ઝડપથી ખોરાક લે છે તે સાચું છે,અને કારણ કે તેમની પાસે અન્નસંગ્રહાશય છે તે આ વર્તણૂક માટેનું સાચું કારણ છે.

(C) પૅંગ્વિન એ વિહગ (વર્ગ $Aves$) માં સમાવિષ્ટ પ્રાણી છે.
$(P)$ પક્ષીઓમાં પાચનમાર્ગમાં અન્ન સંગ્રહાશય (ખોરાક સંગ્રહ માટે) અને પેષણી (ખોરાક દળવા માટે) હોય છે. આ વિહગ વર્ગનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
$(Q)$ પક્ષીઓમાં અંતઃફલન જોવા મળે છે,પરંતુ તેઓ અંડપ્રસવી છે,અપત્ય પ્રસવી નથી. તેથી,$(Q)$ ખોટું છે.
$(R)$ આધુનિક પક્ષીઓ,જેમાં પૅંગ્વિનનો પણ સમાવેશ થાય છે,તેમાં દાંત હોતા નથી. તેમના જડબાં ચાંચમાં રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(S)$ પક્ષીઓમાં બંધ પ્રકારનું રુધિરાભિસરણ તંત્ર હોય છે,ખુલ્લું નહીં. તેથી,$(S)$ ખોટું છે.
આમ,સાચા લક્ષણો $(P)$ અને $(R)$ છે.

(D) કબૂતરનો સમાવેશ $Columbidae$ (કોલુમ્બીડી) કુળમાં થાય છે.
$Poaceae$ (પોએસી) એ ઘાસનું કુળ છે.
$Megascolecidae$ (મેગાસ્કોલેસીડી) એ અળસિયાનું કુળ છે.
$Blattidae$ (બ્લાટીડી) એ વંદાનું કુળ છે.

(B) કુળ $Columbidae$ એ $Columbiformes$ શ્રેણીમાં આવે છે અને તેમાં કબૂતર અને હોલા જેવા પક્ષીઓનો સમાવેશ થાય છે.
$Blattidae$ એ વંદાનું કુળ છે.
$Ranidae$ એ દેડકાનું કુળ છે.
$Megascolecidae$ એ અળસિયાનું કુળ છે.

(C) પક્ષીઓ મુખ્યત્વે $\text{હવાઈ}$ જીવન (ઉડવા) માટે અનુકૂલિત હોય છે। તેમના શરીરની રચના, જેમાં પોલા હાડકાં ($pneumatic$ હાડકાં), હોડી જેવા આકારનું શરીર, પાંખો અને શક્તિશાળી ઉડ્ડયન સ્નાયુઓનો સમાવેશ થાય છે, તે ખાસ કરીને હવામાં ઉડવા માટે વિકસિત થયેલ છે।

(C) : પક્ષીઓનો ઉદ્ભવ સરીસૃપ પૂર્વજોમાંથી થયો છે. આ બંને વર્ગોમાં ઘણા સમાન લક્ષણો જોવા મળે છે જે બંને જૂથોને જોડે છે. પક્ષીઓની સરીસૃપ પૂર્વજો સાથેની સામ્યતાના પુરાવા તેમની તુલનાત્મક શરીરરચના,ગર્ભવિદ્યા અને અશ્મિભૂત વિજ્ઞાન દ્વારા મળે છે.
એક મુખ્ય લક્ષણ એ છે કે તમામ પક્ષીઓના પગના નીચેના ભાગમાં શિંગીય અધિચર્મીય ભીંગડા હોય છે,જે સરીસૃપોમાં જોવા મળતા અધિચર્મીય ભીંગડા જેવા જ હોય છે.

(C) પક્ષીઓના અગ્ર ઉપાંગો ઉડવા માટે પાંખોમાં રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Aptenodytes$ (જે સામાન્ય રીતે પેંગ્વિન તરીકે ઓળખાય છે) તે $Aves$ (પક્ષી) વર્ગનું પ્રાણી છે.
જોકે પેંગ્વિન ઉડી શકતા નથી,તેમ છતાં તેમના અગ્ર ઉપાંગો રચનાત્મક રીતે પાંખો (ફ્લિપર્સ) માં રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે જેનો ઉપયોગ તેઓ તરવા માટે કરે છે.
$Platypus$ એ સસ્તન પ્રાણી છે,$Panthera leo$ (સિંહ) એ સસ્તન પ્રાણી છે,અને $Alligator$ એ સરીસૃપ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) પક્ષીઓની કશેરૂકાઓ $Heterocoelous$ (વિષમગર્તી) હોય છે.
$Heterocoelous$ કશેરૂકાઓમાં,સેન્ટ્રમ બંને છેડેથી ઘોડાની કાઠી (saddle-shaped) જેવો આકાર ધરાવે છે,જે ગરદનને નોંધપાત્ર લવચીકતા અને હલનચલન પ્રદાન કરે છે,જેનાથી પક્ષીઓ તેમની ડોકને વિવિધ દિશાઓમાં ફેરવી શકે છે.

(B) કિંગફિશર એવા પક્ષીઓ છે જે સામાન્ય રીતે પાણીમાં ડૂબકી મારીને માછલીનો શિકાર કરે છે. તેમના પગ ડાળીઓ કે અન્ય માળખા પર બેસવા (Perching) માટે અનુકૂલિત હોય છે,જ્યાં તેઓ શિકારની રાહ જુએ છે. વેડીંગ પક્ષીઓ (જેમના પગ છીછરા પાણીમાં ચાલવા માટે લાંબા હોય છે) અથવા દોડતા પક્ષીઓ (જેમના પગ જમીન પર ચાલવા માટે મજબૂત હોય છે) થી વિપરીત,કિંગફિશરના પગ નાના અને સિન્ડેક્ટાઈલ (syndactyl) હોય છે,જે ખાસ કરીને ડાળીઓને પકડવા માટે યોગ્ય છે.

(B) પક્ષીઓમાં,ઉડ્ડયન સ્નાયુઓ (પેક્ટોરલ સ્નાયુઓ) ખૂબ જ શક્તિશાળી હોય છે અને તે ઉરોસ્થિ (Sternum) ના એક મોટા,હોડીના આકારના વિસ્તરણ સાથે જોડાયેલા હોય છે જેને $carina$ અથવા $keel$ કહેવામાં આવે છે. આ રચના આ સ્નાયુઓના જોડાણ માટે વિશાળ સપાટી પૂરી પાડે છે,જે ઉડ્ડયન દરમિયાન પાંખોના ફફડાટ માટે આવશ્યક છે.

(C) પક્ષીઓના સ્વરયંત્રને $Syrinx$ (સીરીન્ક્સ) કહેવામાં આવે છે.
તે પક્ષીઓમાં શ્વાસનળીના પાયાના ભાગે આવેલું એક વિશિષ્ટ સ્વર ઉત્પન્ન કરતું અંગ છે.
સસ્તન પ્રાણીઓથી વિપરીત,જેઓ અવાજ ઉત્પન્ન કરવા માટે $Larynx$ (લેરિંક્સ) નો ઉપયોગ કરે છે,પક્ષીઓ જટિલ અવાજો અને ગીતો ઉત્પન્ન કરવા માટે $Syrinx$ નો ઉપયોગ કરે છે.

(C) ઓસ્ટ્રીચ $(Struthio)$,કીવી $(Apteryx)$ અને પેન્ગિવન $(Aptenodytes)$ એ બધા ઉડ્ડયન ક્ષમતા વિહીન પક્ષીઓના ઉદાહરણો છે. આ પક્ષીઓએ ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન ઉડવાની ક્ષમતા ગુમાવી દીધી છે,જેનું મુખ્ય કારણ પાંખોનું નાનું કદ અને ઉરોસ્થિ $(sternum)$ પર 'કીલ' $(keel)$ નો અભાવ છે,જે ઉડવા માટે જરૂરી મોટા સ્નાયુઓના જોડાણ માટે અનિવાર્ય છે. તેથી,તેમની વચ્ચેની સામાન્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેઓ ઉડી શકતા નથી.

(B) $Casuarius$ પ્રજાતિ,જેને સામાન્ય રીતે કેસોવરી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે $Casuariidae$ કુળનું એક મોટું ઉડ્ડયન ન કરી શકતું પક્ષી છે.
આ પક્ષીઓ ન્યુ ગિની,નજીકના ટાપુઓ અને ઉત્તર-પૂર્વીય ઓસ્ટ્રેલિયાના ઉષ્ણકટિબંધીય વર્ષાવનોના મૂળ નિવાસી છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ઓસ્ટ્રેલિયા એ મુખ્ય પ્રદેશ છે જ્યાં આ પક્ષીઓ કુદરતી રીતે જોવા મળે છે અને તેના વિશે સારી રીતે દસ્તાવેજીકરણ થયેલું છે.

(A) ન્યુમેટિક અસ્થિઓ એ પોલા,હવા ભરેલા હાડકાં છે જે શરીરનું વજન ઘટાડે છે,જે પક્ષીઓમાં ઉડવા માટે એક આવશ્યક અનુકૂલન છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,કબૂતર ($Columba$ $livia$) એ $Aves$ (વિહગ) વર્ગનું પ્રાણી છે.
પક્ષીઓ ઉડવાની ક્ષમતા માટે ન્યુમેટિક અસ્થિઓ ધરાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(A) લાંબા અસ્થિઓ પોલાં હોય છે અને વાયુ માર્ગો (હવા ભરેલી કોથળીઓ) સાથે જોડાયેલા હોય છે,જેને વાયુયુક્ત અસ્થિઓ (pneumatic bones) કહેવામાં આવે છે.
આ વાયુયુક્ત અસ્થિઓ પક્ષીઓ (વર્ગ $Aves$) ની લાક્ષણિકતા છે.
આ અનુકૂલન શરીરનું વજન ઘટાડવામાં મદદ કરે છે,જે ઉડવા માટે અનુકૂળ છે.

(D) પક્ષીઓમાં $(Class-Aves)$,અગ્ર ઉપાંગો ઉડવા માટે પાંખોમાં રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે. તેથી,અન્ય ચતુષ્પાદ પ્રાણીઓની જેમ તેમાં સામાન્ય અગ્ર ઉપાંગો જોવા મળતા નથી. તેના બદલે,તેમની પાસે પાંખો હોય છે. પશ્ચ ઉપાંગો હાજર હોય છે અને તે ચાલવા,તરવા અથવા ડાળી પર બેસવા માટે અનુકૂલિત હોય છે. પાંખો અને પશ્ચ ઉપાંગોને આધાર આપવા માટે અનુક્રમે સ્કંધ મેખલા અને નિતંબ મેખલા બંને હાજર હોય છે.

(A) પક્ષીઓ સરિસૃપો સાથે અનેક શારીરિક લક્ષણો ધરાવે છે,જે તેમના સરિસૃપ પૂર્વજોમાંથી ઉત્ક્રાંતિ પામ્યા હોવાના પુરાવા માનવામાં આવે છે.
સૌથી મહત્વનું લક્ષણ તેમના પશ્ચ ઉપાંગો પર જોવા મળતા અધિચર્મી ભીંગડા છે,જે સરિસૃપોની ત્વચા પર જોવા મળતા ભીંગડા સાથે સમજાત (Homologous) છે.
જોકે પક્ષીઓમાં ચતુષ્કોટરીય હૃદય હોય છે અને તેઓ ચૂનાયુક્ત કવચ ધરાવતા ઈંડા મૂકે છે,પરંતુ આ લક્ષણો અન્ય સમૂહો સાથે સમાન છે અથવા સ્વતંત્ર રીતે વિકસિત થયા છે.
પશ્ચ ઉપાંગો પર ભીંગડાની હાજરી એ તેમના સરિસૃપ પૂર્વજો સાથેનો સીધો બાહ્યાકાર સંબંધ દર્શાવે છે.

(C) પક્ષીઓના $(Aves)$ પાચનમાર્ગમાં વધારાના ખંડો હોય છે,જેને અન્નસંગ્રહાશય (crop) અને પેષણી (gizzard) કહેવાય છે.
$1$. અન્નસંગ્રહાશય એ ખોરાકનો સંગ્રહ કરવા માટે વપરાતી એક વિશિષ્ટ કોથળી છે.
$2$. પેષણી એ જાડી દીવાલવાળું,સ્નાયુબદ્ધ અંગ છે જે ખોરાકને દળવા માટે વપરાય છે,જે પક્ષીઓમાં દાંતના અભાવને પૂર્ણ કરે છે.
તેથી,સાચો સમૂહ $Aves$ છે.

(A) પક્ષીઓમાં સામાન્ય રીતે માત્ર એક જ કાર્યશીલ અંડાશય (ડાબી બાજુનું) હોય છે,જે ઉડાન દરમિયાન શરીરનું વજન ઘટાડવા માટેનું એક ઉત્ક્રાંતિજન્ય અનુકૂલન છે. આ અનુકૂલન પક્ષીઓને સરળતાથી ઉડવામાં મદદ કરે છે. તેથી,વિધાન સાચું છે અને કારણ આ શારીરિક લક્ષણ માટે યોગ્ય સમજૂતી આપે છે.

(A) પક્ષીઓમાં,બે ક્લેવિકલ (clavicles) એક આંતર-ક્લેવિકલ (inter-clavicle) સાથે જોડાઈને $V$ આકારનું હાડકું બનાવે છે જેને 'વિશબોન' અથવા 'ફરક્યુલા' (furcula) કહેવામાં આવે છે. આ રચના અગ્ર ઉપાંગ મેખલાનો ભાગ છે,જેને ખભાની મેખલા (shoulder girdle) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(N/A) પક્ષીઓએ તેમના હવાઈ જીવનને અનુકૂળ બનાવવા માટે ઘણા માળખાકીય અનુકૂલનો કેળવ્યા છે. આમાંથી કેટલાક અનુકૂલનો નીચે મુજબ છે:
$1$. ઝડપી અને સરળ હલનચલન માટે સુવ્યવસ્થિત (Streamlined) શરીર.
$2$. ઇન્સ્યુલેશન માટે પીંછાઓનું આવરણ.
$3$. અગ્ર ઉપાંગોનું પાંખોમાં રૂપાંતર અને પશ્ચ ઉપાંગોનો ઉપયોગ ચાલવા,બેસવા અને તરવા માટે થાય છે.
$4$. શરીરનું વજન ઘટાડવા માટે વાયુયુક્ત (Pneumatic) હાડકાંની હાજરી.
$5$. શ્વસનમાં મદદ કરવા માટે વધારાની વાયુ કોથળીઓ (Air sacs) ની હાજરી.

(N/A) $1$. પક્ષીઓના ઉડયન સ્નાયુઓ લાલ સ્નાયુતંતુઓ (red muscle fibers) ના બનેલા હોય છે.
$2$. આ સ્નાયુઓમાં માયોગ્લોબિનનું પ્રમાણ વધુ હોય છે,જે ઓક્સિજનનો સંગ્રહ કરતું રંજકદ્રવ્ય છે.
$3$. લાલ સ્નાયુઓમાં કણાભસૂત્રો (mitochondria) ની સંખ્યા વધુ હોય છે,જે જારક શ્વસન દ્વારા મોટા પ્રમાણમાં $ATP$ ઉત્પન્ન કરવામાં મદદ કરે છે.
$4$. કાર્યક્ષમ જારક ચયાપચય અને વધુ $ATP$ ના ઉત્પાદનને કારણે,આ સ્નાયુઓ જલ્દી થાકતા નથી,જેનાથી પક્ષીઓ લાંબા અંતર સુધી સતત ઉડી શકે છે.

(N/A) વર્ગ $Aves$ (પક્ષીઓ) ના લાક્ષણિક લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
$1$. પીંછાંની હાજરી: મોટાભાગના પક્ષીઓ ઉડી શકે છે,સિવાય કે ન ઉડી શકતા પક્ષીઓ (દા.ત.,શાહમૃગ).
$2$. ચાંચ: તેઓ ચાંચ ધરાવે છે.
$3$. અગ્ર ઉપાંગો: પાંખોમાં રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે.
$4$. પશ્ચ ઉપાંગો: સામાન્ય રીતે ભીંગડા ધરાવે છે અને ચાલવા,તરવા કે વૃક્ષની ડાળીઓને પકડવા માટે રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે.
$5$. ત્વચા: પૂંછડીના મૂળમાં આવેલી તેલ ગ્રંથિ સિવાય ત્વચા શુષ્ક અને ગ્રંથિવિહીન હોય છે.
$6$. અંતઃકંકાલ: સંપૂર્ણ અસ્થિમય હોય છે અને લાંબા અસ્થિઓ પોલા અને વાયુકોષ્ઠયુક્ત (વાતકોષ્ઠી) હોય છે.
$7$. પાચનમાર્ગ: પક્ષીઓના પાચનમાર્ગમાં વધારાના કોટરો,અન્નપિંડ (crop) અને પેષણી (gizzard) આવેલા હોય છે.
$8$. હૃદય: સંપૂર્ણ ચતુષ્ખંડી હોય છે.
$9$. તાપમાન નિયમન: તેઓ ઉષ્ણરુધિરવાળા (સમતાપી) પ્રાણીઓ છે,એટલે કે તેઓ શરીરનું તાપમાન અચળ જાળવી રાખવા સક્ષમ છે.
$10$. શ્વસન: ફેફસાં દ્વારા થાય છે. ફેફસાં સાથે જોડાયેલા વાતાશયો શ્વસનમાં મદદરૂપ થાય છે.
$11$. પ્રજનન: લિંગભેદ જોવા મળે છે અને ફલન અંતઃફલન પ્રકારનું હોય છે.

(N/A) પક્ષીઓમાં ઊડવા માટે મદદરૂપ થતા રૂપાંતરો નીચે મુજબ છે:
$1$. જડબાનું રૂપાંતર ચાંચમાં થાય છે.
$2$. અગ્ર ઉપાંગોનું રૂપાંતર પાંખોમાં થાય છે.
$3$. અંતઃકંકાલ સંપૂર્ણપણે અસ્થિનું બનેલું હોય છે અને લાંબા હાડકાં વાતાશયોયુક્ત (પોલા) હોય છે,જેને ન્યુમેટિક હાડકાં કહે છે.
$4$. તેઓ ઉષ્ણ રુધિરવાળા (Homeothermic) પ્રાણીઓ છે અને પીંછા શરીરનું તાપમાન જાળવી રાખવા માટે ઉષ્માના મંદવાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$5$. ફેફસાં સાથે જોડાયેલા વાતાશયોની હાજરી શ્વસનમાં મદદ કરે છે અને શરીરનું વજન ઘટાડે છે,જે ઊડવામાં સહાયક છે.

(N/A) $\rightarrow$ અગ્ર ઉપાંગો પાંખોમાં રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે જે ઉડવામાં મદદ કરે છે.
$\rightarrow$ શરીર ધારારેખીય (streamlined) હોય છે,જે ઉડતી વખતે હવાનો અવરોધ ઘટાડે છે.
$\rightarrow$ હાડકાં વાયુકોષ્ઠીય (પોલા અને હવા ભરેલા) હોય છે,જે શરીરનું વજન ઘટાડે છે.
$\rightarrow$ શ્વસન ફેફસાં દ્વારા થાય છે,જે વાતાશયો (air sacs) સાથે જોડાયેલા હોય છે. આ વાતાશયો ઉડતી વખતે વધારાની ઉત્પ્લાવકતા અને ઊર્જા માટે કાર્યક્ષમ ઓક્સિજન પૂરો પાડે છે.

(C) બાહ્ય પર્યાવરણમાં ફેરફાર હોવા છતાં આંતરિક પર્યાવરણને સ્થિર રાખવાની ક્ષમતાને હોમિયોસ્ટેસિસ (સમસ્થિતિ) કહેવામાં આવે છે. આમાં થર્મોરેગ્યુલેશન (શરીરનું તાપમાન જાળવી રાખવું) અને ઓસ્મોરેગ્યુલેશન (આસૃતિ સાંદ્રતા જાળવી રાખવી) નો સમાવેશ થાય છે.
પક્ષીઓ અને સસ્તન પ્રાણીઓ એન્ડોથર્મિક (ઉષ્મારક્ષી) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ બાહ્ય પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં લીધા વિના શરીરનું તાપમાન અને આંતરિક આસૃતિ સંતુલન જાળવી શકે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,વિહગ (પક્ષીઓ) થર્મોરેગ્યુલેશન અને ઓસ્મોરેગ્યુલેશન બંને કરવા માટે સક્ષમ છે.

(C) પક્ષીઓની ચાંચ જડબાના હાડકાંના લાંબા સમય સુધી વિકાસને કારણે બને છે. પક્ષીઓની ચાંચમાં ક્યારેય દાંત હોતા નથી,જે તેમનું એક સાર્વત્રિક લક્ષણ છે. અન્ય ત્રણ વિકલ્પોમાં પક્ષીઓમાં અપવાદ જોવા મળી શકે છે,જેમ કે ઉડવાની ક્ષમતા (દા.ત. શાહમૃગ ઉડી શકતા નથી) અથવા ખોરાકની આદતો.

(C) પક્ષીઓ જેવા કે શાહમૃગ અને ઘુવડના હાડકાં પોલા હોય છે અને તેને વાયુયુક્ત (pneumatic) હાડકાં તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,એટલે કે પક્ષીઓના હાડકાંમાં અસ્થિમજ્જા ગેરહાજર હોય છે.
આ પક્ષીઓના આકાશી જીવન માટેનું એક અનુકૂલન છે,જે ઉડવા માટે તેમના શરીરનું વજન ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

(B) પ્રીન ગ્રંથિઓ,જેને યુરોપિજિયલ ગ્રંથિઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પક્ષીઓમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ તેલ-સ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ છે. તે પૂંછડીના પાયાના ભાગે આવેલી હોય છે. આ ગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રવિત તેલનો ઉપયોગ પક્ષીઓ તેમના પીંછાને સાફ કરવા માટે કરે છે,જે પીંછાને વોટરપ્રૂફ (પાણીથી સુરક્ષિત) રાખવામાં અને સારી સ્થિતિમાં જાળવવામાં મદદ કરે છે.

(B) સ્ટ્રુથિયો એટલે કે શાહમૃગ,જે એક મોટું અને ઝડપથી દોડતું પક્ષી છે પરંતુ તે ઉડી શકતું નથી.
પેંગ્વિન પણ ઉડી ન શકતા પક્ષીઓ છે જે ખાસ કરીને ધ્રુવીય પ્રદેશોમાં જલીય વાતાવરણમાં તરવા માટે અનુકૂલિત હોય છે.
તેથી,સ્ટ્રુથિયો અને પેંગ્વિન બંને ઉડી ન શકતા પક્ષીઓના ઉદાહરણો છે.

(B) $Aves$ (પક્ષીઓ) સમતાપી (homeotherms) પ્રાણીઓ છે અને તેમનું હૃદય ચાર ખંડોનું બનેલું હોય છે,તેથી વિકલ્પ $A$ ખોટો છે.
પક્ષીઓમાં $12$ જોડ મસ્તિષ્ક ચેતાઓ હોય છે,$10$ નહીં,તેથી વિકલ્પ $C$ ખોટો છે.
$Aves$ માં પાચનતંત્રમાં અન્નસંગ્રહ માટે અન્નપિંડ (crop) અને ખોરાકને દળવા માટે પેષણી (gizzard) હોય છે.
પક્ષીઓ ઘણીવાર નાના કાંકરા ગળી જાય છે જે સ્નાયુબદ્ધ પેષણીમાં જમા થાય છે અને ખોરાકના કણોને યાંત્રિક રીતે તોડવામાં (દળવામાં) મદદ કરે છે.
તેથી,નાના કાંકરા વિશેનું વિધાન સાચું છે.

(B) પોલા હાડકાં,જેને વાયુયુક્ત (pneumatic) હાડકાં તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પક્ષીઓની (Aves) લાક્ષણિકતા છે.
આ હાડકાં અસ્થિમજ્જાને બદલે હવા ભરેલી કોથળીઓથી ભરેલા હોય છે,જે પક્ષીના શરીરનું વજન ઘટાડે છે અને ઉડવામાં મદદરૂપ થાય છે.

(D) $\text{શાહમૃગ}$ ($Struthio$ $camelus$) એ પૃથ્વી પરનું સૌથી મોટું અને સૌથી ભારે જીવંત પક્ષી છે.
તે આફ્રિકાનું વતની અને ઉડી ન શકતું પક્ષી છે.
પુખ્ત $\text{શાહમૃગ}$ $2.7$ મીટર સુધીની ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરી શકે છે અને તેનું વજન $150$ કિગ્રા કરતા વધુ હોઈ શકે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) પોલા અને વાયુયુક્ત (pneumatic) લાંબા હાડકાંની હાજરી એ પક્ષીઓ (વર્ગ $Aves$) ની ઉડવા માટે શરીરનું વજન ઘટાડવાની એક લાક્ષણિક અનુકૂલન છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Neophron$ (ગીધ) એ $Aves$ વર્ગનું પ્રાણી છે.
$Hemidactylus$ (ઘરગરોળી) એ સરીસૃપ છે,$Macropus$ (કાંગારૂ) એ સસ્તન છે,અને $Ornithorhynchus$ (પ્લેટિપસ) એ અંડપ્રસવી સસ્તન છે. આમાંથી કોઈ પણ પ્રાણીમાં વાયુયુક્ત હાડકાં જોવા મળતા નથી.

(D) $Aves$ (વિહગ) ની ત્વચા શુષ્ક અને ગ્રંથિવિહીન હોય છે,સિવાય કે પૂંછડીના પાયાના ભાગે આવેલી તેલ ગ્રંથિ (પ્રીન ગ્રંથિ),જે પીંછાઓના લુબ્રિકેશન માટે ઉપયોગી છે.
$Aves$ માં વાતાશયો ફેફસાં સાથે જોડાયેલા હોય છે અને શ્વસનમાં મદદ કરે છે,ઉત્સર્જનમાં નહીં.
$Aves$ માં ઉત્સર્જનની પ્રક્રિયા મૂત્રપિંડ દ્વારા થાય છે.
પક્ષીઓનું હૃદય સંપૂર્ણપણે ચતુષ્ખંડીય હોય છે,જેમાં બે કર્ણક અને બે ક્ષેપકનો સમાવેશ થાય છે.

(C) અંડપ્રસવી પ્રાણીઓ તે છે જે ઈંડા મૂકે છે. પક્ષીઓ $(Aves)$ લાક્ષણિક રીતે અંડપ્રસવી હોય છે.
$A$. શાહમૃગ અને ગરુડ પક્ષીઓ છે (અંડપ્રસવી),પરંતુ વ્હેલ સસ્તન પ્રાણી છે (અપત્યપ્રસવી).
$B$. કબૂતર અને કાગડો પક્ષીઓ છે (અંડપ્રસવી),પરંતુ ચામાચીડિયું સસ્તન પ્રાણી છે (અપત્યપ્રસવી).
$C$. પોપટ,ગીધ અને ચકલી ત્રણેય પક્ષીઓ છે,તેથી તે બધા અંડપ્રસવી છે.
$D$. સમડી પક્ષી છે (અંડપ્રસવી),પરંતુ પ્લેટિપસ અને કાંગારૂ સસ્તન પ્રાણીઓ છે (પ્લેટિપસ અંડપ્રસવી છે,પરંતુ કાંગારૂ અપત્યપ્રસવી છે). વિકલ્પમાં તમામ પ્રાણીઓ અંડપ્રસવી હોવા જોઈએ,તેથી $C$ સાચો વિકલ્પ છે.

(D) શાહમૃગ $(Struthio)$ એ સુપર ઓર્ડર $Ratitae$,સબ-ક્લાસ $Neornithes$ અને વર્ગ $Aves$ માં આવે છે.
તે વિશ્વનું સૌથી મોટું જીવંત ઉડી ન શકતું પક્ષી છે.

(D) પક્ષીઓમાં પોલા ન્યુમેટિક (વાયુયુક્ત) હાડકાં હોય છે જે હવાના પોલાણથી ભરેલા હોય છે,એટલે કે તેમાં અસ્થિમજ્જાનો અભાવ હોય છે.
ભીંગડા ખરેખર પક્ષીઓના માત્ર પશ્ચપાદ (hindlimbs) પર જ જોવા મળે છે.
માદા પક્ષીઓમાં,ઉડાન માટે શરીરનું વજન ઘટાડવા માટે જમણી અંડાશય સામાન્ય રીતે ક્ષીણ અથવા અવશિષ્ટ હોય છે.
પક્ષીઓની ચાંચ તેમના જડબામાંથી રૂપાંતરિત થયેલી હોય છે અને તે સંપૂર્ણપણે દાંત વગરની હોય છે. તેથી,ચાંચમાં હોમોડોન્ટ દાંત હોય છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) પાયગોસ્ટાઈલ: પક્ષીઓમાં $3$ કે $4$ પૂંછડીના કરોડરજ્જુના મણકા જોડાઈને એક રચના બનાવે છે જેને પાયગોસ્ટાઈલ કહેવાય છે.
કોક્સિક્સ: મનુષ્યો અને વાંદરાઓમાં કરોડસ્તંભના અંતિમ ભાગમાં ચાર કે પાંચ કોક્સિજિયલ હાડકાં જોડાઈને એક નાનું અવશિષ્ટ પૂંછડીનું હાડકું બનાવે છે જેને કોક્સિક્સ કહેવાય છે.
યુરોસ્ટાઈલ: કેટલાક નિમ્ન કક્ષાના પૃષ્ઠવંશીઓમાં,જેમ કે દેડકા અને ટોડમાં,કરોડસ્તંભના પાયાના ભાગે મણકાના જોડાણથી બનતું લાંબુ હાડકું.
સીનસેક્રમ: પક્ષીઓમાં પશ્ચ થોરાસિક,લમ્બર અને અગ્ર પૂંછડીના કરોડરજ્જુના મણકાના જોડાણથી બનતું સંયુક્ત હાડકું.

(B) પક્ષીઓમાં $(Aves)$ મુખ્ય ઉત્સર્ગ દ્રવ્ય યુરિક એસિડ છે.
યુરિક એસિડ પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે અને તે પેસ્ટ અથવા ગોળીઓના સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જિત થાય છે,જે પાણીના સંરક્ષણમાં મદદ કરે છે.
ઉત્સર્જનની આ પદ્ધતિને યુરિકોટેલિઝમ કહેવામાં આવે છે.
યુરિકોટેલિઝમ એ જમીન પર રહેતા પૃષ્ઠવંશીઓ માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક છે જેઓ કવચયુક્ત ઈંડા મૂકે છે,કારણ કે તે ભ્રૂણને ઈંડાની અંદર ઝેરી અસર કર્યા વિના નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો સંગ્રહિત કરવાની મંજૂરી આપે છે.

(C) વિધાન સાચું છે કારણ કે કોયલ સિવાયના મોટાભાગના પક્ષીઓ રાત્રિ દરમિયાન આરામ કરવા અને સુરક્ષા માટે માળા બનાવે છે,જ્યારે કોયલ પોતાનો માળો બનાવતી નથી.
કારણ ખોટું છે કારણ કે કોયલ 'બ્રૂડ પેરાસિટિઝમ' (Brood Parasitism) તરીકે ઓળખાતી વર્તણૂક દર્શાવે છે,જેમાં તે સામાન્ય રીતે કાગડાના માળામાં પોતાના ઈંડા મૂકે છે,દરજીડાના માળામાં નહીં.

(N/A) $\rightarrow$ વાયુયુક્ત અસ્થિઓ પોલા અસ્થિઓ છે જેમાં હવા ભરેલી ગુહાઓ હોય છે.
$\rightarrow$ આ ગુહાઓ પક્ષીના શરીરના કુલ વજનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે,જે ઉડવા માટે અનિવાર્ય છે.
$\rightarrow$ તેથી,વાયુયુક્ત અસ્થિઓની હાજરી એ પક્ષીઓમાં ઉડવા માટેનું એક મહત્વપૂર્ણ અનુકૂલન છે.

(N/A) $\rightarrow$ અગ્ર ઉપાંગો પાંખોમાં રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે જે ઉડવામાં મદદ કરે છે.
$\rightarrow$ શરીર ધારારેખીય (streamlined) હોય છે,જે ઉડતી વખતે હવાનો અવરોધ ઘટાડે છે.
$\rightarrow$ હાડકાં વાયુકોષ્ઠીય (પોલા અને હવા ભરેલા) હોય છે,જે શરીરનું વજન ઘટાડે છે અને ઉડવામાં મદદરૂપ થાય છે.
$\rightarrow$ શ્વસન ફેફસાં દ્વારા થાય છે અને ફેફસાં સાથે વાતાશયો (air sacs) જોડાયેલા હોય છે,જે ઉડતી વખતે વધારાની ઉત્પ્લાવકતા અને કાર્યક્ષમ ઓક્સિજનનો પુરવઠો પૂરો પાડે છે.

(B) $(i)$ ન્યુમેટિક હાડકાં પોલા અને હલકા હોય છે,જે શરીરનું વજન ઘટાડે છે અને ઉડ્ડયનમાં મદદ કરે છે.
$(ii)$ વાયુ કોથળીઓ ફેફસાં સાથે જોડાયેલી હોય છે અને શ્વસનમાં મદદ કરે છે,જે ઓક્સિજનનો સતત પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરે છે અને પક્ષીઓને તરતી રાખવામાં (buoyancy) મદદ કરે છે.

(D) પક્ષીઓમાં પીંછાઓની ભૂમિકા નીચે મુજબ છે:
$(a)$ તેઓ પાંખો માટે એરફોઈલ આકાર બનાવે છે,જે ઉડાન દરમિયાન લિફ્ટ (ઉપર તરફનું બળ) પ્રદાન કરે છે.
$(b)$ તેઓ શરીરનું તાપમાન જાળવવામાં મદદ કરે છે,કારણ કે તે શરીરને ગરમી આપે છે.
$(c)$ તેઓ પ્રજનન પ્રદર્શન અને જાતીય પસંદગીમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) પાચનમાર્ગમાં વધારાના ખંડો જેવા કે અન્નસંગ્રહાશય ($crop$ - ખોરાક સંગ્રહ માટે) અને પેષણી ($gizzard$ - ખોરાક દળવા માટે) ની હાજરી એ પક્ષીઓ (વર્ગ $Aves$) ની લાક્ષણિકતા છે.
$Pavo$ (મોર),$Psittacula$ (પોપટ),અને $Corvus$ (કાગડો) એ બધા વર્ગ $Aves$ ના સભ્યો છે.
$Bufo$ એ ઉભયજીવી છે,$Balaenoptera$ એ સસ્તન છે,$Bangarus$ એ સરીસૃપ છે,$Catla$ એ માછલી છે,$Crocodilus$ એ સરીસૃપ છે અને $Chameleon$ એ સરીસૃપ છે. આમાંથી કોઈના પણ પાચનતંત્રમાં $crop$ કે $gizzard$ હોતા નથી.

(D) વિહંગ $(Aves)$ વર્ગના પ્રાણીઓમાં ઉડવા માટે નીચે મુજબના અનુકૂલનો જોવા મળે છે:
$1$. વાતાશયો: તે ફેફસાં સાથે સંકળાયેલા હોય છે જે શ્વસનમાં મદદ કરે છે અને શરીરને હલકું રાખે છે.
$2$. વાતકોષ્ઠી અસ્થિ: તેમના હાડકાં પોલા અને હવા ભરેલા હોય છે,જે શરીરનું વજન ઘટાડે છે.
$3$. ધારારેખીય શરીર: આ આકાર ઉડતી વખતે હવાના અવરોધને ઘટાડે છે.
આમ,આપેલા તમામ અનુકૂલનો પક્ષીઓના ઉડવા માટે જરૂરી છે.

(B) આપેલા વિકલ્પોમાંથી જે પક્ષી ઊડી શકતું નથી તે શાહમૃગ ($Struthio$ $camelus$) છે.
શાહમૃગ એ વર્ગ $Aves$ (વિહગ) માં આવતું ઊડી ન શકતું પક્ષી છે.
તેના પાંખો અવિકસિત હોય છે અને તેના પગ દોડવા માટે અનુકૂલિત હોય છે,જેના કારણે તે ઊડી શકતું નથી.
તેની સામે,ગરુડ,પોપટ અને મોર ઊડી શકે તેવા પક્ષીઓ છે.

(C) $Aves$ (વિહંગ) વર્ગમાં,અગ્ર ઉપાંગોનું રૂપાંતર પાંખમાં થાય છે,પશ્ચ ઉપાંગોનું નહીં.
- પશ્ચ ઉપાંગો સામાન્ય રીતે ભીંગડા ધરાવે છે અને તે ચાલવા,તરવા કે વૃક્ષની ડાળીઓને પકડવા માટે અનુકૂલિત હોય છે.
- ત્વચા શુષ્ક હોય છે અને પૂંછડીના તલભાગે આવેલી તૈલીગ્રંથિ સિવાય તેમાં કોઈ ગ્રંથિઓ હોતી નથી.
- હૃદય સંપૂર્ણપણે ચતુષ્કોટરીય હોય છે.
- તેઓ ઉષ્ણરુધિરવાળા (સમતાપી) પ્રાણીઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ શરીરનું તાપમાન સતત જાળવી રાખવા માટે સક્ષમ છે.
- તેથી,પશ્ચ ઉપાંગોનું રૂપાંતર પાંખમાં થાય છે તે વિધાન ખોટું છે.