Mix Examples- Biomolecules Questions in Gujarati

(D) ફોલિક ઍસિડને વિટામિન-$B_9$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને પેન્ટોથેનિક ઍસિડને વિટામિન-$B_5$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ બંને વિટામિન્સ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે અને વિટામિન-$B$ સંકુલ (Vitamin-$B$ complex) જૂથના આવશ્યક ઘટકો છે.
વિટામિન-$B$ સંકુલ એ પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સનો એક સમૂહ છે જે કોષીય ચયાપચયમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(A) સાચો જવાબ વિટામિન $E - \text{ટોકોફેરોલ}$ છે.
વિટામિન $D$ એ $\text{કેલ્સીફેરોલ}$ છે.
વિટામિન $C$ એ $\text{એસ્કોર્બિક એસિડ}$ છે.
વિટામિન $A$ એ $\text{રેટિનોલ}$ છે.
$\text{રિબોફ્લેવિન}$ એ વિટામિન $B_2$ છે અને $\text{થાયેમીન}$ એ વિટામિન $B_1$ છે.

(A) વિટામિનને તેમની દ્રાવ્યતાના આધારે ચરબીમાં દ્રાવ્ય અને પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિનમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિનમાં $A, D, E,$ અને $K$ નો સમાવેશ થાય છે.
પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિનમાં $B$-કોમ્પ્લેક્સ અને $C$ નો સમાવેશ થાય છે.
વિટામિન $A$ (રેટિનોલ) ચરબીમાં દ્રાવ્ય છે અને તેની ઉણપથી રતાંધળાપણું (Night blindness) થાય છે.
વિટામિન $K$ ચરબીમાં દ્રાવ્ય છે અને તેની ઉણપથી રક્ત ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયામાં ખામી સર્જાય છે,બેરીબેરી નહીં (જે વિટામિન $B_1$ ની ઉણપથી થાય છે).
તેથી,સાચી જોડી વિટામિન $A$ - ચરબીમાં દ્રાવ્ય - રતાંધળાપણું છે.

(A) વિટામિન્સને બે જૂથોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: પાણીમાં દ્રાવ્ય અને ચરબીમાં દ્રાવ્ય.
ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સમાં $A, D, E,$ અને $K$ નો સમાવેશ થાય છે.
પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સમાં $B$-કોમ્પ્લેક્સ અને $C$ નો સમાવેશ થાય છે.
$1$. રેટીનોલ (વિટામિન $A$) ચરબીમાં દ્રાવ્ય છે,અને તેની ઉણપથી ઝેરોઑપ્થેલીયા (આંખોમાં શુષ્કતા) થાય છે.
$2$. કોબાલમાન (વિટામિન $B_{12}$) પાણીમાં દ્રાવ્ય છે; તેની ઉણપથી પરનિશિયસ એનિમિયા થાય છે,બેરીબેરી નહીં (જે વિટામિન $B_1$ ની ઉણપથી થાય છે).
$3$. કેલ્સિફેરોલ (વિટામિન $D$) ચરબીમાં દ્રાવ્ય છે,પરંતુ તેની ઉણપથી રિકેટ્સ અથવા ઓસ્ટિઓમલેશિયા થાય છે,પેલાગ્રા નહીં (જે વિટામિન $B_3$ ની ઉણપથી થાય છે).
$4$. એસ્કોર્બિક એસિડ (વિટામિન $C$) પાણીમાં દ્રાવ્ય છે,અને તેની ઉણપથી સ્કર્વી થાય છે.
તેથી,સાચી જોડી રેટીનોલ - ઝેરોઑપ્થેલીયા છે.

(D) ગ્લુકોઝ ટ્રાન્સપોર્ટર $(GLUT)$ એ મેમ્બ્રેન પ્રોટીનનો એક સમૂહ છે જે કોષરસ પટલ દ્વારા ગ્લુકોઝના વહનને સરળ બનાવે છે.
$GLUT-IV$ એ મુખ્ય ઇન્સ્યુલિન-નિયંત્રિત ગ્લુકોઝ ટ્રાન્સપોર્ટર છે જે એડિપોઝ પેશી અને રેખિત સ્નાયુઓ (કંકાલ અને હૃદયના સ્નાયુઓ) માં જોવા મળે છે.
જ્યારે ઇન્સ્યુલિનનું સ્તર વધે છે,ત્યારે $GLUT-IV$ કોષની અંદરની વેસિકલ્સમાંથી કોષરસ પટલ પર સ્થળાંતરિત થાય છે,જેનાથી આ કોષોમાં ગ્લુકોઝના શોષણનો દર વધે છે.
તેનાથી વિપરીત,$GLUT-I$,$GLUT-II$,અને $GLUT-III$ સામાન્ય રીતે ઇન્સ્યુલિન-સ્વતંત્ર ટ્રાન્સપોર્ટર માનવામાં આવે છે.

(A) આપેલ આલેખમાં,વક્ર $a$ એ સૌથી વધુ $V_{max}$ સાથેની સામાન્ય ઉત્સેચક પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.
વક્ર $b$ સ્પર્ધાત્મક અવરોધ દર્શાવે છે,જ્યાં $K_m$ વધે છે પરંતુ $V_{max}$ સામાન્ય પ્રક્રિયા જેટલો જ રહે છે કારણ કે સબસ્ટ્રેટની સાંદ્રતા વધારીને અવરોધને દૂર કરી શકાય છે.
વક્ર $c$ બિન-સ્પર્ધાત્મક અવરોધ દર્શાવે છે,જ્યાં $V_{max}$ ઘટે છે કારણ કે અવરોધક સક્રિય સ્થાન સિવાયના અન્ય સ્થાન સાથે જોડાય છે,જે સબસ્ટ્રેટની સાંદ્રતાને ધ્યાનમાં લીધા વિના ઉત્સેચકની કાર્યક્ષમતા ઘટાડે છે.

(C) એડેનાઈલિક એસિડ જેવા ન્યુક્લિયોટાઈડની રચનામાં,ફોસ્ફેટ સમૂહ પેન્ટોઝ શર્કરાના $5'$-કાર્બન સાથે જોડાયેલ હોય છે. આ જોડાણ ફોસ્ફોએસ્ટર બંધ દ્વારા રચાય છે,જે એક પ્રકારનો એસ્ટર બંધ છે.

(C) રેટિનોલ એ વિટામિન $A$ નું રાસાયણિક નામ છે,જે મુખ્યત્વે ગાજર,દૂધ,ચીઝ અને માછલીમાં જોવા મળે છે.
રેટિનોલ પ્રાણીઓમાં પ્રકાશના શોષણ માટે જરૂરી છે,જ્યાં તે રેટિનલ નામના પ્રકાશ-શોષક અણુમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
વિટામિન $A$ ની ઉણપ રેટિનામાં રહેલા સળીયા જેવા કોષો (rod cells) ને અસર કરે છે,જેનાથી રતાંધળાપણું (night blindness) નામનો રોગ થાય છે.
ટોકોફેરોલ એ વિટામિન $E$ નું રાસાયણિક નામ છે,જે ઘઉંના જર્મ ઓઈલ અને બ્રાઉન લોટમાં જોવા મળે છે; તેની ઉણપ ઉંદરોમાં વંધ્યત્વનું કારણ બને છે.
વિટામિન $C$,અથવા એસ્કોર્બિક એસિડ,ખાટાં ફળો અને બટાકામાં જોવા મળે છે; તેની ઉણપથી સ્કરવી (scurvy) નામનો રોગ થાય છે જે સાંધા અને પેઢાને અસર કરે છે.

(A) સ્કર્વી એ વિટામિન $C$ (એસ્કોર્બિક એસિડ) ની ઉણપથી થતો રોગ છે.
એસ્કોર્બિક એસિડ એ એક વિટામિન હોવાથી,વિધાન કે સ્કર્વી વિટામિનની ઉણપથી થાય છે તે સાચું છે.
કારણ સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે એસ્કોર્બિક એસિડની ઉણપથી સ્કર્વી થાય છે,જે સીધી રીતે સમજાવે છે કે આ ચોક્કસ વિટામિનની ઉણપ શા માટે રોગનું કારણ બને છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(N/A) ગ્લાયકોસિડિક બંધ: આ બંધ સામાન્ય રીતે પાસપાસેના મોનોસેકેરાઈડ એકમોના બે કાર્બન પરમાણુઓ,$C-1$ અને $C-4$ વચ્ચે નિર્જલીકરણ પ્રક્રિયા દ્વારા રચાય છે.
$(b)$ પેપ્ટાઈડ બંધ: આ એક સહસંયોજક બંધ છે જે એક એમિનો એસિડના કાર્બોક્સિલ સમૂહ $(-COOH)$ અને બીજા એમિનો એસિડના એમિનો સમૂહ $(-NH_2)$ વચ્ચે રચાય છે,જેના પરિણામે $-NH-CO-$ જોડાણ બને છે.
$(c)$ ફોસ્ફોડાયએસ્ટર બંધ: આ એક મજબૂત સહસંયોજક બંધ છે જે એક શર્કરા અણુના $3'$ કાર્બન પરમાણુને ફોસ્ફેટ સમૂહ દ્વારા બીજા શર્કરા અણુના $5'$ કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડે છે. આવા બંધો ન્યુક્લિક એસિડ ($DNA$ અને $RNA$) ની શર્કરા-ફોસ્ફેટ કરોડરજ્જુ બનાવે છે.

(N/A) નાના આણ્વીય વજન ધરાવતા જૈવ-અણુઓ વિવિધ ઔદ્યોગિક અને સંશોધન ક્ષેત્રોમાં આવશ્યક છે. નીચે એક કોષ્ટક છે જે કેટલાક સામાન્ય ઉદાહરણો,તેમના ઉત્પાદકો અને તેમના મુખ્ય ખરીદદારો દર્શાવે છે:

સંયોજન	ઉત્પાદક/ઉદ્યોગ	મુખ્ય ખરીદદારો
$1$. ગ્લુકોઝ	ખાદ્ય અને પીણા ઉદ્યોગ	ફાર્માસ્યુટિકલ્સ,ફૂડ પ્રોસેસિંગ એકમો
$2$. સાઇટ્રિક એસિડ	બાયોટેક/કેમિકલ ઉદ્યોગ	ખાદ્ય ઉદ્યોગ (પ્રિઝર્વેટિવ),સફાઈ એજન્ટો
$3$. એમાયલેઝ (એન્ઝાઇમ)	એન્ઝાઇમ ઉત્પાદક કંપનીઓ	ટેક્સટાઇલ,પેપર અને ડિટર્જન્ટ ઉદ્યોગો
$4$. એમિનો એસિડ (દા.ત.,ગ્લાયસીન)	કેમિકલ સંશ્લેષણ/ફર્મેન્ટેશન પ્લાન્ટ્સ	ન્યુટ્રાસ્યુટિકલ્સ,પશુ આહાર ઉદ્યોગ
$5$. ઇથેનોલ	ડિસ્ટિલરી/બાયોફ્યુઅલ પ્લાન્ટ્સ	કેમિકલ ઉદ્યોગ,ઇંધણ ક્ષેત્ર
$6$. કોલેસ્ટ્રોલ	ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ	સંશોધન પ્રયોગશાળાઓ,મેડિકલ ડાયગ્નોસ્ટિક્સ
$7$. એસ્કોર્બિક એસિડ (વિટામિન $C$)	ન્યુટ્રાસ્યુટિકલ ઉત્પાદકો	ખાદ્ય ઉદ્યોગ,ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગ
$8$. ગ્લિસરોલ	સાબુ/બાયોડીઝલ ઉદ્યોગ	કોસ્મેટિક્સ,ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગ
$9$. લેક્ટિક એસિડ	બાયોટેક કંપનીઓ	ખાદ્ય ઉદ્યોગ,બાયોપ્લાસ્ટિક ઉત્પાદન
$10$. કેફીન	એક્સટ્રેક્શન પ્લાન્ટ્સ	પીણા ઉદ્યોગ,ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગ

(N/A) પ્રોટીન માટેની કસોટી
બાય્યુરેટ કસોટી - જો પ્રોટીનમાં બાય્યુરેટ પ્રક્રિયક ઉમેરવામાં આવે,તો પ્રક્રિયકનો રંગ આછા વાદળીમાંથી જાંબલી રંગમાં બદલાય છે.
$(b)$ ચરબી અને તેલ માટેની કસોટી
ગ્રીસ અથવા દ્રાવ્યતા કસોટી.
$(c)$ એમિનો એસિડ માટેની કસોટી
નિનહાઇડ્રિન કસોટી - જો દ્રાવણમાં નિનહાઇડ્રિન પ્રક્રિયક ઉમેરવામાં આવે,તો રંગહીન દ્રાવણ એમિનો એસિડના આધારે ગુલાબી,વાદળી અથવા જાંબલી રંગમાં બદલાય છે.

પદાર્થ અને કસોટી	પદ્ધતિ અને પરિણામ
$(1)$ ફળોનો રસ (બાય્યુરેટ/ગ્રીસ/નિનહાઇડ્રિન)	બાય્યુરેટ: જાંબલી રંગ (પ્રોટીન હાજર); ગ્રીસ: ડાઘ નથી (ચરબી ગેરહાજર); નિનહાઇડ્રિન: રંગ પરિવર્તન (એમિનો એસિડ હાજર).
$(2)$ લાળ (બાય્યુરેટ/ગ્રીસ/નિનહાઇડ્રિન)	બાય્યુરેટ: જાંબલી રંગ (પ્રોટીન હાજર); ગ્રીસ: ડાઘ નથી (ચરબી ગેરહાજર); નિનહાઇડ્રિન: રંગ પરિવર્તન (એમિનો એસિડ હાજર).
$(3)$ પરસેવો (બાય્યુરેટ/દ્રાવ્યતા/નિનહાઇડ્રિન)	બાય્યુરેટ: કોઈ ફેરફાર નહીં (પ્રોટીન ગેરહાજર); દ્રાવ્યતા: તેલી દેખાવ (ચરબી હાજર); નિનહાઇડ્રિન: કોઈ ફેરફાર નહીં (એમિનો એસિડ ગેરહાજર).
$(4)$ પેશાબ (બાય્યુરેટ/દ્રાવ્યતા/નિનહાઇડ્રિન)	બાય્યુરેટ: જાંબલી રંગ (પ્રોટીન હાજર); દ્રાવ્યતા: તેલી દેખાવ (ચરબી હાજર); નિનહાઇડ્રિન: રંગ પરિવર્તન (એમિનો એસિડ હાજર).

(B) આણ્વીય કદમાં ઉત્સેચકો સામાન્ય રીતે $DNA$ કરતા નાના હોય છે. $DNA$ એ ન્યુક્લિઓટાઇડ્સનો એક લાંબો પોલિમર છે જે સમગ્ર કોષ માટે આનુવંશિક માહિતી ધરાવે છે,જ્યારે ઉત્સેચકો એ વિશિષ્ટ પ્રોટીન છે જે $DNA$ ના નાના ભાગ જેને જનીન કહેવાય છે,તેના દ્વારા આપવામાં આવેલી સૂચનાઓના આધારે સંશ્લેષિત થાય છે. કારણ કે એક જનીન ($DNA$ નો એક ખંડ) માત્ર એક જ પોલીપેપ્ટાઇડ શૃંખલા માટે કોડિંગ કરે છે (જે ઉત્સેચક બનાવે છે),તેથી $DNA$ અણુ પોતે તે ઉત્સેચક પ્રોટીન કરતા ઘણો મોટો અને વધુ જટિલ હોય છે.

(A) $(i)$ નાઇટ્રોજનયુક્ત બેઇઝને પ્યુરિન (એડેનિન અને ગ્વાનિન) અને પિરિમિડીન (સાયટોસિન,થાયમીન અને યુરેસિલ) માં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. ગ્વાનિન એ પ્યુરિન હોવાથી,તેની સામે પિરિમિડીન તરીકે થાયમીન (અથવા સાયટોસિન/યુરેસિલ) આવે.
$(ii)$ ઉત્સેચકોને તેમના કાર્યના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. હેક્સોકાઇનેઝ એ ટ્રાન્સફરેઝ વર્ગનો ઉત્સેચક છે. એમાયલેઝ એ સ્ટાર્ચના જળવિભાજન (hydrolysis) માટે જવાબદાર ઉત્સેચક છે,તેથી તે હાઇડ્રોલેઝ વર્ગમાં આવે છે.

(A) $(i)$ વનસ્પતિઓમાં કાર્બોદિતોનો સંગ્રહ સ્ટાર્ચ સ્વરૂપે થાય છે. તેવી જ રીતે,સસ્તન પ્રાણીઓમાં કાર્બોદિતોનો સંગ્રહ ગ્લાયકોજન સ્વરૂપે થાય છે.
$(ii)$ એમિનો ઍસિડ એ પ્રોટીનના એકમો (મોનોમર્સ) છે જે જોડાઈને પ્રોટીન બનાવે છે. તેવી જ રીતે,ન્યુક્લિઓટાઇડ એ ન્યુક્લિક ઍસિડ ($DNA$ અને $RNA$) ના એકમો છે જે જોડાઈને ન્યુક્લિક ઍસિડ બનાવે છે.

(B) કોષનું ઉર્જા ચલણ $ATP$ $(Adenosine Triphosphate)$ છે.
રાસાયણિક ઉર્જા $ATP$ અણુના ઉચ્ચ-ઉર્જા ફોસ્ફેટ બંધોમાં સંગ્રહિત થાય છે.
જ્યારે આ બંધો તૂટે છે, ત્યારે કોષીય કાર્ય કરવા માટે ઉર્જા મુક્ત થાય છે.

(A-D) પોલિસેકેરાઈડ: ગ્લાયકોસિડિક બંધ. પોલિસેકેરાઈડમાં,વ્યક્તિગત મોનોસેકેરાઈડ એકમો નિર્જલીકરણ સંશ્લેષણ દ્વારા બનેલા ગ્લાયકોસિડિક બંધો દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
$(b)$ પ્રોટીન: પેપ્ટાઈડ બંધ. પ્રોટીન એ એમિનો એસિડના પોલિમર છે,જેમાં એક એમિનો એસિડનો કાર્બોક્સિલ જૂથ બીજાના એમિનો જૂથ સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને પેપ્ટાઈડ બંધ બનાવે છે.
$(c)$ ચરબી: એસ્ટર બંધ. ચરબી (ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સ) ગ્લિસરોલના ત્રણ ફેટી એસિડ અણુઓ સાથેના એસ્ટરીકરણ દ્વારા બને છે,જેના પરિણામે એસ્ટર બંધ બને છે.
$(d)$ પાણી: હાઈડ્રોજન બંધ. પાણીના અણુઓ હાઈડ્રોજન બંધ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે,જે અડોશ-પડોશના અણુઓમાં હાઈડ્રોજન પરમાણુના આંશિક ધન વીજભાર અને ઓક્સિજન પરમાણુના આંશિક ઋણ વીજભાર વચ્ચેનું નબળું સ્થિર વિદ્યુતીય આકર્ષણ છે.

(N/A) ઉર્જા વાહકો એવા ચોક્કસ અણુઓ છે જે વિવિધ કોષીય રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ માટે જરૂરી ઉર્જા સ્વીકારે છે,સંગ્રહિત કરે છે અને તેનું વહન કરે છે.
$ATP$ સિવાય,કોષમાં હાજર અન્ય મહત્વપૂર્ણ ઉર્જા વાહકોમાં $NADH$,$NADPH$ અને $FADH_2$ નો સમાવેશ થાય છે. આમાંથી કોઈપણ બેના નામ ઉદાહરણ તરીકે આપી શકાય છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ ઉદ્દીપકીય સક્રિયતાનો અવરોધક: $(ii)$ મેલોનેટ (તે સક્સિનેટ ડિહાઈડ્રોજનેઝના સ્પર્ધાત્મક અવરોધક તરીકે કાર્ય કરે છે).
$(b)$ પેપ્ટાઈડ બંધ ધરાવે છે: $(iv)$ કોલેજન (તે એક પ્રોટીન છે, અને પ્રોટીન એ એમિનો એસિડના પોલીમર છે જે પેપ્ટાઈડ બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે).
$(c)$ ફૂગમાં કોષદીવાલનું દ્રવ્ય: $(iii)$ કાઈટિન (તે એક જટિલ પોલીસેકેરાઈડ છે જે ફૂગની કોષદીવાલ બનાવે છે).
$(d)$ દ્વિતીયક ચયાપચયક: $(i)$ રિસિન (તે વનસ્પતિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું ઝેરી દ્વિતીયક ચયાપચયક છે).
તેથી, સાચો ક્રમ $(a)-(ii), (b)-(iv), (c)-(iii), (d)-(i)$ છે.

(A) $1$. $Inulin$ એ એક પોલીસેકેરાઇડ (ફ્રુક્ટોઝનો પોલીમર) છે અને તેથી તેના મોનોસેકેરાઇડ એકમો વચ્ચે ગ્લાયકોસિડિક બંધ હોય છે.
$2$. $Insulin$ એ એક પ્રોટીન (અંતઃસ્ત્રાવ) છે જે પેપ્ટાઈડ બંધ દ્વારા જોડાયેલા એમિનો એસિડનું બનેલું છે.
$3$. તેથી,$Inulin$ ગ્લાયકોસિડિક બંધ ધરાવે છે અને $Insulin$ પેપ્ટાઈડ બંધ ધરાવે છે.

(D) $1$. $Inulin$ એ ફ્રુક્ટોઝના અણુઓનો પોલિમર છે જે $\beta-1,2-glycosidic$ બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે. તે એક પોલીસેકેરાઈડ છે.
$2$. $Insulin$ એ પ્રોટીન હોર્મોન છે જે બે પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓ ($A$ અને $B$) નું બનેલું છે જે ડાયસલ્ફાઈડ બંધ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે. તેમાં પેપ્ટાઈડ બંધ હોય છે.
$3$. પ્રશ્ન એવા પદાર્થો વિશે પૂછે છે જેમાં બંને બંધ હોય. $Inulin$ એ પોલીસેકેરાઈડ છે (માત્ર ગ્લાયકોસાઈડીક બંધ) અને $Insulin$ એ પ્રોટીન છે (માત્ર પેપ્ટાઈડ બંધ). આપેલા વિકલ્પોમાં,આ જોડી અનુક્રમે આ બે પ્રકારના બંધોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ અપચયી ક્રિયાનું નિરોધક: $(ii)$ મેલોનેટ એ સક્સિનેટ ડીહાઈડ્રોજીનેઝ ઉત્સેચકનું સ્પર્ધાત્મક નિરોધક છે, જે ક્રેબ્સ ચક્ર (અપચયી પથ) માં ભાગ લે છે.
$(b)$ પેપ્ટાઈડ બંધ ધરાવે છે: $(iv)$ કૉલેજન એક પ્રોટીન છે, અને પ્રોટીન એ એમિનો એસિડના બનેલા પોલીમર છે જે પેપ્ટાઈડ બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
$(c)$ ફૂગમાં કોષદીવાલનું ઘટક: $(iii)$ કાઈટીન એ એક જટિલ પોલીસેકેરાઈડ છે જે ફૂગની કોષદીવાલનું બંધારણીય ઘટક બનાવે છે.
$(d)$ દ્વિતીયક ચયાપચયજ: $(i)$ રીસીન એ એરંડાના છોડ $(Ricinus \, communis)$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું ઝેરી પ્રોટીન છે, જે દ્વિતીયક ચયાપચયજ તરીકે વર્ગીકૃત થયેલ છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $(a-ii, b-iv, c-iii, d-i)$ છે.

(A) ગાયના દૂધમાં જોવા મળતો પીળાશ પડતો રંગ મુખ્યત્વે $Carotene$ ની હાજરીને કારણે હોય છે,જે ગાયના આહારમાં (લીલા ઘાસચારામાંથી) જોવા મળતું ચરબીમાં દ્રાવ્ય રંજકદ્રવ્ય છે.
$Casein$ એ દૂધમાં રહેલું મુખ્ય પ્રોટીન છે,જે તેને સફેદ રંગ આપે છે.
$Lactose$ એ દૂધમાં રહેલી શર્કરા છે.
$Albumin$ એ દૂધમાં ઓછી માત્રામાં જોવા મળતું પ્રોટીન છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે કારણ કે ગ્લાયસીન એ એમિનો એસિડનું ઉદાહરણ છે,લિપિડનું નહીં. ગ્લાયસીનમાં $R$ સમૂહ તરીકે હાઇડ્રોજન પરમાણુ $(H)$ હોય છે. ટાયરોસિન એ એરોમેટિક એમિનો એસિડ છે,સિસ્ટીનમાં સલ્ફર પરમાણુ હોય છે,અને લેસીથિન એ ફોસ્ફોલિપિડ છે જેમાં ફોસ્ફરસ સમૂહ હોય છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $(a)$ એક્વાપોરિન: તે એક પટલ પ્રોટીન છે જે પાણીના વહનમાં મદદ કરે છે,તેથી તે પોલીપેપ્ટાઈડ $(iii)$ છે.
$2$. $(b)$ એસ્પારજીન: તે એમિનો એસિડનું વ્યુત્પન્ન છે,ખાસ કરીને એસ્પાર્ટિક એસિડનું એમાઈડ $(i)$ છે.
$3$. $(c)$ એબ્સિસિક એસિડ: તે કેરોટીનોઈડ્સમાંથી મેળવેલ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે $(iv)$.
$4$. $(d)$ કાઈટીન: તે ફૂગની કોષદીવાલ અને સંધિપાદ પ્રાણીઓના બાહ્ય કંકાલમાં જોવા મળતું બંધારણીય પોલીસેકેરાઈડ છે $(ii)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(a)-(iii), (b)-(i), (c)-(iv), (d)-(ii)$ છે.

(A) વિટામિન $B$ કોમ્પ્લેક્સ જૂથમાં પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સનો સમાવેશ થાય છે જેમ કે થાયમિન $(B_1)$,રાઈબોફ્લેવિન $(B_2)$,નિયાસિન $(B_3)$,પેન્ટોથેનિક એસિડ $(B_5)$,પાયરિડોક્સિન $(B_6)$,બાયોટિન $(B_7)$,ફોલિક એસિડ $(B_9)$ અને કોબાલેમિન $(B_{12})$.
રેટિનોલ એ વિટામિન $A$ નું રાસાયણિક નામ છે,જે ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન છે અને તે વિટામિન $B$ કોમ્પ્લેક્સ જૂથનો સભ્ય નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) $\alpha$-ટોકોફેરોલને વિટામિન-$E$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેને 'એન્ટિસ્ટેરિલીટી ફેક્ટર' (વંધ્યત્વ વિરોધી પરિબળ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે સામાન્ય પ્રજનન કાર્ય માટે આવશ્યક છે.
વિટામિન-$E$ ની ઉણપને કારણે વંધ્યત્વ આવી શકે છે.

(A) $10 \%$ $NaOH$ (સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ) ના દ્રાવણને લાઈ (Lye) કહેવામાં આવે છે.
તે એક પ્રબળ આલ્કલાઇન દ્રાવણ છે જેનો ઉપયોગ સાબુ બનાવવા માટેની હોટ પ્રોસેસ (સાબુનીકરણ) માં કરવામાં આવે છે.

(A) વિટામિન $B_{6}$ ને રાસાયણિક રીતે પાયરિડોક્સિન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે ફળો,લીલા શાકભાજી,દૂધ વગેરે જેવા વિવિધ ખાદ્ય સ્ત્રોતોમાં જોવા મળે છે.
વિટામિન $B_{6}$ ની ઉણપને કારણે એનિમિયા (પાંડુરોગ) અને ત્વચાના રોગો જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.

(A) કોડ-લિવર ઓઈલ એ ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સનો સમૃદ્ધ સ્ત્રોત છે. ખાસ કરીને,તેમાં વિટામિન $A$ અને વિટામિન $D$ નું પ્રમાણ ખૂબ વધારે હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,વિટામિન $A$ સાચો વિકલ્પ છે કારણ કે તે માછલીના યકૃતના તેલ,ઈંડાની જરદી અને ડેરી ઉત્પાદનોમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

(A) $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) ને કોષનું ઉર્જા ચલણ કહેવામાં આવે છે.
તે તેની ઉચ્ચ-ઉર્જા ધરાવતા ફોસ્ફેટ બંધોમાં ઉર્જાનો સંગ્રહ કરે છે.
જ્યારે કોષને ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ માટે ઉર્જાની જરૂર હોય છે,ત્યારે $ATP$ નું જળવિભાજન થઈને $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટ બને છે,જેનાથી સંગ્રહિત ઉર્જા મુક્ત થાય છે.

(A) કેલ્સિફેરોલ એ વિટામિન $D$ નું રાસાયણિક નામ છે.
તે ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન છે જે કેલ્શિયમના શોષણ અને હાડકાના સ્વાસ્થ્યમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) તેલના હાઇડ્રોજનેશનની પ્રક્રિયામાં અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સ (તેલ) માં હાઇડ્રોજન ઉમેરીને તેને સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સ (ચરબી) માં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં દ્વિબંધો પર હાઇડ્રોજનના ઉમેરાને સરળ બનાવવા માટે ધાતુના ઉદ્દીપકની જરૂર પડે છે.
આ ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયા માટે ઝીણા વિભાજિત $Ni$ (નિકલ) નો ઉપયોગ સૌથી સામાન્ય રીતે ઉદ્દીપક તરીકે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) વ્યાપારી ડિટર્જન્ટ મુખ્યત્વે સોડિયમ આલ્કાઈલ સલ્ફેટ અથવા સોડિયમ આલ્કાઈલ બેન્ઝીન સલ્ફોનેટના બનેલા હોય છે. આ સંયોજનોમાં $-SO_{3}Na$ અથવા $-OSO_{3}Na$ ક્રિયાશીલ સમૂહ હોય છે,જે જલઅનુરાગી (hydrophilic) શીર્ષ તરીકે કાર્ય કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$ROSO_{3}Na$ એ સોડિયમ આલ્કાઈલ સલ્ફેટ દર્શાવે છે,જે એક સામાન્ય પ્રકારનું એનાયોનિક ડિટર્જન્ટ છે.

(B) વિટામિન $B_{12}$,જેને સાયનોકોબાલામિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક જટિલ કાર્બનિક સંયોજન છે જેમાં કોરિન રિંગ સિસ્ટમની અંદર મધ્યવર્તી કોબાલ્ટ $(Co)$ ધાતુનો આયન જોડાયેલો હોય છે. તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_{63}H_{88}O_{14}N_{14}PCo$ છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી તે એકમાત્ર વિટામિન છે જેમાં ધાતુનો પરમાણુ હોય છે.

(A) વિટામિન $A$ (રેટિનોલ) એ ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન છે જે બંધારણીય રીતે ટર્પીન્સ સાથે સંબંધિત છે. તેમાં $\beta$-આયોનોન રીંગ અને પોલીઈન સાઈડ ચેઈન હોય છે,જે આઇસોપ્રીન એકમો $(C_{5}H_{8})$ ના પુનરાવર્તનથી બનેલી હોય છે.

(D) મેટલ લોરિલ સલ્ફેટ,જેમ કે સોડિયમ લોરિલ સલ્ફેટ $(C_{12}H_{25}SO_{4}Na)$,એક પ્રકારનું કૃત્રિમ ડિટર્જન્ટ છે.
કૃત્રિમ ડિટર્જન્ટ એ પ્રયોગશાળામાં સંશ્લેષિત રાસાયણિક સંયોજનો છે જે સાબુ જેવા ગુણધર્મો ધરાવે છે.
આ સપાટી-સક્રિય એજન્ટો (surfactants) છે જે સફાઈ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
તેઓ સામાન્ય રીતે લાંબી શૃંખલા ધરાવતા આલ્કાઈલ બેન્ઝીન સલ્ફોનિક એસિડ અથવા લાંબી શૃંખલા ધરાવતા આલ્કાઈલ સલ્ફેટના સોડિયમ અથવા પોટેશિયમ ક્ષાર હોય છે.

(C) નાઈટ્રોજન $(N)$ એ તમામ $B$-કોમ્પ્લેક્સ વિટામિન્સનો બંધારણીય ઘટક છે.
ઉદાહરણ તરીકે,વિટામિન $B_1$ (થાયમિન) તેના પિરિમિડિન અને થાયઝોલ વલયોમાં નાઈટ્રોજન ધરાવે છે.
વિટામિન $B_{12}$ (સાયનોકોબાલામિન) માં કોબાલ્ટ પરમાણુ કોરિન વલયમાં નાઈટ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
તેથી,વિટામિન $B$ સાચો જવાબ છે.

(A) માનવ શરીરમાં,કોલેસ્ટ્રોલનું સંશ્લેષણ મુખ્યત્વે યકૃતમાં થાય છે.
કોલેસ્ટ્રોલ માટેની જૈવસંશ્લેષણ પથની શરૂઆત $Acetyl-CoA$ થી થાય છે,જે એસિટિક એસિડમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
જટિલ ઉત્સેચકીય પ્રતિક્રિયાઓની શ્રેણી દ્વારા,એસિટિક એસિડ કોલેસ્ટ્રોલના અણુના સંશ્લેષણ માટે મૂળભૂત કાર્બન સ્ત્રોત તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) ડેક્સટ્રિન એ ખરેખર સ્ટાર્ચના માલ્ટોઝ અને ગ્લુકોઝમાં આંશિક જળવિભાજન દરમિયાન બનતા મધ્યવર્તી ઉત્પાદનો છે.
એસ્કોર્બિક એસિડ (વિટામિન $C$) એ શર્કરા એસિડ છે,જે ખાસ કરીને $L$-ગ્યુલોનિક એસિડનું વ્યુત્પન્ન છે,જે ગ્લુકોઝ સાથે સંબંધિત છે. તેથી,તે શર્કરાનું વ્યુત્પન્ન છે તે વિધાન વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચું છે.
આમ,બંને વિધાનો તથ્યપૂર્ણ રીતે સાચા છે પરંતુ એસ્કોર્બિક એસિડની પ્રકૃતિ ડેક્સટ્રિનના નિર્માણને સમજાવતી નથી,તેથી સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) નાઈટ્રોજન એ પ્રોટીન અને ઘણા રંજકદ્રવ્યોનો પાયાનો ઘટક છે.
$A$. ઈનવર્ટેઝ એ ઉત્સેચક (પ્રોટીન) છે,જેમાં નાઈટ્રોજન હોય છે.
$B$. પેપ્સિન એ પાચક ઉત્સેચક (પ્રોટીન) છે,જેમાં નાઈટ્રોજન હોય છે.
$C$. ઈડિયોબ્લાસ્ટ એ વિશિષ્ટ વનસ્પતિ કોષો છે જેમાં કેલ્શિયમ ઓક્ઝેલેટના સ્ફટિકો (રાફાઈડ્સ) અથવા અન્ય પદાર્થો હોય છે; તે કોઈ રાસાયણિક સંયોજન નથી પરંતુ એક કોષનો પ્રકાર છે,તેથી આણ્વિક બંધારણના સંદર્ભમાં તેમાં નાઈટ્રોજન એક ચોક્કસ રાસાયણિક ઘટક તરીકે હોતો નથી.
$D$. બેક્ટેરિયોક્લોરોફિલ એ પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્ય છે જેની પોર્ફિરિન વલય રચનામાં નાઈટ્રોજન હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(C) $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) ને કોષનું ઉર્જા ચલણ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે વિવિધ કોષીય પ્રક્રિયાઓ માટે ઉર્જાનો સંગ્રહ કરે છે અને પૂરી પાડે છે.

(C) વિટામિન-$E$,જેને ટોકોફેરોલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી,બીજનું તેલ,દૂધ,ચીઝ,માખણ અને ઈંડા જેવા સ્ત્રોતોમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તે વંધ્યત્વ વિરોધી પરિબળ તરીકે કાર્ય કરે છે અને પટલ લિપિડ્સ,ત્વચા (કેરાટિનાઇઝેશન ઘટાડે છે) અને વાળ માટે એન્ટીઑકિસડન્ટ તરીકે કામ કરે છે.
તે એથરોસ્ક્લેરોસિસ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે અને વિટામિન-$A$ અને અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સના ઓક્સિડેશનને અટકાવે છે.
વિટામિન-$E$ ની ઉણપને કારણે એરિથ્રોસાઇટ્સનું વિઘટન (એનિમિયા તરફ દોરી જાય છે),મસ્ક્યુલર ડિસ્ટ્રોફી (સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ),ગર્ભપાત અને પ્રજનન ક્ષમતામાં ઘટાડો થાય છે.

(B) રાઈબોફ્લેવિન એ વિટામિન-$B_{2}$ નું રાસાયણિક નામ છે. તે પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન છે જે ઉર્જા ચયાપચય અને ત્વચા તથા આંખોના સ્વાસ્થ્યને જાળવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) -કોમ્પ્લેક્સ જૂથના વિટામિન્સ અને વિટામિન-$C$ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે,જ્યારે વિટામિન-$A, D, E$ અને $K$ ચરબીમાં દ્રાવ્ય છે.
વિટામિન-$C$ (એસ્કોર્બિક એસિડ) શરીરમાં શક્તિશાળી એન્ટીઑકિસડન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
ખાટાં ફળો વિટામિન-$C$ ના સમૃદ્ધ સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે.

(A) વિટામિન $B_{12}$,જેને સાયનોકોબાલામિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક જટિલ પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન છે.
તેમાં કોરિન રિંગ સિસ્ટમની અંદર મધ્યસ્થ કોબાલ્ટ આયન હોય છે,જે બંધારણીય રીતે હિમોગ્લોબિનમાં જોવા મળતી પોર્ફિરિન રિંગ જેવું જ છે.
તેથી,કોબાલ્ટ એ વિટામિન $B_{12}$ માં હાજર રહેલી આવશ્યક ધાતુ છે.

(B) નિયાસિન અથવા નિકોટિનામાઇડ (નિકોટિનિક એસિડ) ને એન્ટી-પેલેગ્રા વિટામિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તેની ઉણપથી પેલેગ્રા થાય છે,જેમાં ત્વચા ભીંગડાવાળી અને રંજકદ્રવ્યયુક્ત બને છે.
પાયરિડોક્સિન (વિટામિન $B_{6}$) ની ઉણપથી એનિમિયા,ચેતાકીય પીડા,આંચકી અને ત્વચાના જખમ જેવી સમસ્યાઓ થાય છે.
ફોલિક એસિડની ઉણપથી મેગાલોબ્લાસ્ટિક અથવા મેક્રોસાઇટિક એનિમિયા થાય છે.
બાયોટિન (વિટામિન $B_{7}$ અથવા વિટામિન $H$) ની ઉણપથી ત્વચાનો સોજો (ડર્મેટાઇટિસ) અને ભૂખ ન લાગવી (એનોરેક્સિયા) જેવી સમસ્યાઓ થાય છે.

(D) પ્રાણી શરીરમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતું ખનિજ તત્વ $Calcium$ (કેલ્શિયમ) છે.
તે હાડકાં અને દાંતનો મુખ્ય બંધારણીય ઘટક છે,જે તેમને મજબૂતી અને સખતપણું પ્રદાન કરે છે.

(A) વિટામિન-$D$ ના બંધારણમાં આલ્કોહોલ સમૂહ હાજર હોય છે. ખાસ કરીને,વિટામિન-$D_{3}$ (કોલેકેલ્સિફેરોલ) નું રાસાયણિક સૂત્ર $C_{27}H_{44}O$ છે,જેમાં હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહ હોય છે,જે તેને આલ્કોહોલ તરીકે દર્શાવે છે.

(A) ભૂખમરા દરમિયાન,જ્યારે શરીરની ઉર્જાની જરૂરિયાતો ગ્રહણ કરેલા ખોરાક દ્વારા પૂરી થતી નથી,ત્યારે શરીર તેના સંગ્રહિત અનામતનો ચોક્કસ ક્રમમાં ઉપયોગ કરે છે.
સૌ પ્રથમ,સંગ્રહિત કાર્બોદિત (ગ્લાયકોજન) નો ઉપયોગ થાય છે કારણ કે તે ઉર્જાનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત છે.
બીજું,એકવાર કાર્બોદિત વપરાઈ જાય પછી,ઉર્જા પૂરી પાડવા માટે સંગ્રહિત ચરબી (એડિપોઝ પેશી) નું વિઘટન થાય છે.
અંતે,જ્યારે કાર્બોદિત અને ચરબી બંને સમાપ્ત થઈ જાય છે,ત્યારે ઉર્જાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે પ્રોટીનનું વિઘટન થાય છે.
પ્રોટીનનો ઉપયોગ સૌથી છેલ્લે કરવામાં આવે છે કારણ કે તે શરીરના મુખ્ય બંધારણીય ઘટકો છે.