Blood and Blood Group Questions in Gujarati

(D) એન્ટિબોડીઝ એ ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ પ્રોટીન છે,જે બેક્ટેરિયા અને વાયરસ જેવા વિદેશી પદાર્થોને ઓળખવા અને નિષ્ક્રિય કરવા માટે રોગપ્રતિકારક તંત્ર દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$B$-લિમ્ફોસાઇટ્સ (શ્વેત રક્તકણોનો એક પ્રકાર) સક્રિય થયા પછી રુધિરરસ કોષોમાં વિભેદિત થાય છે,જે પછી રુધિર અને લસિકામાં મોટી માત્રામાં એન્ટિબોડીઝનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ (લિમ્ફોસાઇટ્સ) છે.

(A) એરિથ્રોબ્લાસ્ટોસિસ ગર્ભ એ $Rh$-નેગેટિવ માતા અને $Rh$-પોઝિટિવ ગર્ભ વચ્ચેની $Rh$ અસંગતતાને કારણે થતી સ્થિતિ છે.
પ્રથમ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,માતાનું રુધિર ગર્ભના $Rh$ એન્ટિજેન્સના સંપર્કમાં આવે છે,જેના પરિણામે એન્ટિ-$Rh$ એન્ટિબોડીઝનું નિર્માણ થાય છે.
ત્યારબાદની ગર્ભાવસ્થામાં,આ એન્ટિબોડીઝ જરાયુ (placenta) ઓળંગીને ગર્ભના રાતા રુધિર કોષોનો નાશ કરી શકે છે,જેનાથી ગંભીર એનિમિયા અને કમળો થઈ શકે છે.

(A) રુધિરરસ થ્રોમ્બોપ્લાસ્ટિન કમ્પોનન્ટ $(PTC)$,જેને ફેક્ટર $IX$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેની ઉણપથી થતા રોગને ક્રિસમસ રોગ અથવા હિમોફિલિયા $B$ કહેવામાં આવે છે.
આ સ્થિતિને કારણે લોહી ગંઠાઈ જવાનો સમય વધી જાય છે કારણ કે રુધિર જમાવટની પ્રક્રિયામાં થ્રોમ્બોપ્લાસ્ટિન સંકુલ બનાવવા માટે $PTC$ અનિવાર્ય છે.
જ્યારે હિમોફિલિયા $A$ એ ફેક્ટર $VIII$ ની ઉણપને કારણે થાય છે,ત્યારે ક્રિસમસ રોગ ખાસ કરીને $PTC$ (ફેક્ટર $IX$) ની ઉણપ સાથે સંકળાયેલ છે.

(B) એરિથ્રોબ્લાસ્ટોસિસ ગર્ભ એ નવજાત શિશુનો રક્તવિષયક રોગ છે.
આ રોગ ત્યારે થાય છે જ્યારે $Rh$-નેગેટિવ માતાના ગર્ભમાં $Rh$-પોઝિટિવ ભ્રૂણ હોય.
પ્રથમ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,માતાનું રુધિર ભ્રૂણના $Rh$ એન્ટિજેન્સના સંપર્કમાં આવે છે,જેના પરિણામે માતાના રુધિરમાં $Rh$-વિરોધી એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન થાય છે.
ત્યારબાદની ગર્ભાવસ્થામાં,જો ભ્રૂણ $Rh$-પોઝિટિવ હોય,તો આ એન્ટિબોડીઝ જરાયુ (placenta) ઓળંગીને ભ્રૂણના રાતા રુધિર કોષોનો નાશ કરે છે,જેનાથી ગંભીર એનિમિયા અને કમળો થઈ શકે છે.
તેથી,આ રોગ $Rh$ કારકની અસંગતતાને કારણે થાય છે.

(D) લ્યુકેમિયા એ એક પ્રકારનું કેન્સર છે જે રુધિર અને અસ્થિમજ્જાને અસર કરે છે. તે શરીરમાં અસામાન્ય શ્વેત રુધિર કોષો (લ્યુકોસાઇટ્સ) ના અનિયંત્રિત પ્રસાર દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે. તેથી,તેને સામાન્ય રીતે 'બ્લડ કેન્સર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) ડેક્સટ્રાન એ ગ્લુકોઝ એકમોથી બનેલું એક જટિલ શાખિત પોલિસેકેરાઇડ છે.
તેનો ઉપયોગ ક્લિનિકલ રીતે રુધિરરસ વોલ્યુમ એક્સપાન્ડર તરીકે થાય છે.
તેથી,તે રુધિર ચઢાવવાની પ્રક્રિયા (Blood transfusion) અને હાયપોવોલેમિક શોકની સારવારમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(A) પુખ્ત સસ્તન રક્તકણો $(RBCs)$ માં કણાભસૂત્ર અને અન્ય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
જારક શ્વસન (ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન) કણાભસૂત્રની અંદર થતું હોવાથી,આ કોષો જારક શ્વસન કરી શકતા નથી.
તેના બદલે,તેઓ તેમની ઊર્જાની જરૂરિયાતો માટે સંપૂર્ણપણે અજારક ગ્લાયકોલિસિસ પર આધાર રાખે છે.

(C) હિમોગ્લોબીન એ રાતા રુધિર કોષોમાં જોવા મળતું શ્વસન રંજકદ્રવ્ય છે.
તેના મુખ્ય ગુણધર્મો નીચે મુજબ છે:
$1$. તેના હિમ સમૂહમાં આયર્ન $(Fe^{2+})$ હોય છે,કોપર $(Cu)$ નહીં.
$2$. હિમની હાજરીને કારણે તેનો રંગ લાલ હોય છે.
$3$. તે ઓક્સિજન સાથે પ્રતિવર્તી રીતે જોડાઈને ઓક્સીહિમોગ્લોબીન બનાવે છે.
$4$. તે ગ્લોબિન પ્રોટીનનો બનેલો હોય છે (ચાર પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓ).
તેથી,$Cu$ ની હાજરી એ હિમોગ્લોબીનનો લાક્ષણિક ગુણધર્મ નથી.

(A) એન્ટિબોડી એ એન્ટિજેન્સના પ્રતિભાવમાં રોગપ્રતિકારક તંત્ર દ્વારા ઉત્પન્ન થતા વિશિષ્ટ પ્રોટીન છે.
આ પ્રોટીન રુધિરરસ પ્રોટીનના એક વર્ગમાં આવે છે જેને ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન અથવા ગ્લોબ્યુલીન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,એન્ટિબોડી મૂળભૂત રીતે ગ્લોબ્યુલીન પ્રોટીન છે.

(D) બાહ્યકોષીય પ્રવાહી $(ECF)$ માં આંતરકોષીય જળ અને રુધિરરસનો સમાવેશ થાય છે. $ECF$ માં મુખ્ય ધન આયન સોડિયમ $(Na^+)$ છે,જે આસૃતિ સંતુલન અને કોષરસપટલના પોટેન્શિયલને જાળવી રાખે છે. તેનાથી વિપરીત,પોટેશિયમ $(K^+)$ એ અંતઃકોષીય પ્રવાહી $(ICF)$ માં જોવા મળતો મુખ્ય ધન આયન છે. તેથી,$K^+$,$Mg^{+2}$ અથવા $Ca^{+2}$ જેવા અન્ય આયનોની તુલનામાં $ECF$ માં $Na^+$ ની સાંદ્રતા નોંધપાત્ર રીતે વધુ હોય છે.

(D) વિટામિન-$K$ (ફિલોક્વિનોન) એ ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન છે જે રુધિર જમાવટની (blood coagulation) પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તે કાર્બોક્સિલેઝ ઉત્સેચક માટે સહ-કારક (cofactor) તરીકે કાર્ય કરે છે,જે ચોક્કસ પ્રોટીનમાં ગ્લુટામિક એસિડના અવશેષોના કાર્બોક્સિલેશન માટે જવાબદાર છે.
વિશેષરૂપે,તે યકૃતમાં પ્રોથ્રોમ્બિન (પરિબળ-$II$) અને અન્ય ગંઠાઈ જવાના પરિબળો (પરિબળ-$VII, IX,$ અને $X$) ના સંશ્લેષણ માટે અનિવાર્ય છે.
પર્યાપ્ત વિટામિન-$K$ ના અભાવે,યકૃત આ કાર્યકારી ગંઠાઈ જવાના પરિબળોનું ઉત્પાદન કરી શકતું નથી,જેના પરિણામે રુધિર જામવાની પ્રક્રિયામાં ખલેલ પહોંચે છે.

(B) યકૃતમાં વિશિષ્ટ પ્રકારના મેક્રોફેજ આવેલા હોય છે જેને $Kupffer$ કોષો કહેવામાં આવે છે.
આ કોષો યકૃતના સાઇનુસોઇડ્સ (hepatic sinusoids) ની અસ્તરમાં આવેલા હોય છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય ઘનભક્ષણ (phagocytosis) કરવાનું છે,જેનો અર્થ એ છે કે તેઓ બહારના કણો,બેક્ટેરિયા અને જૂના રાતા રુધિર કોષોનો નાશ કરે છે,અને આમ શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) પુખ્ત સસ્તનોમાં બરોળ એક પ્રાથમિક લસિકા અંગ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે રુધિરને ગાળવાનું અને જૂના રાતા રુધિર કોષોને દૂર કરવાનું કાર્ય કરે છે. જોકે,ભ્રૂણના વિકાસ દરમિયાન,બરોળ રુધિરકોષોના નિર્માણ (hematopoiesis) માટેના સ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે. તેથી,તે ભ્રૂણમાં રુધિરકોષોના નિર્માણ કરતી પેશી તરીકે ઓળખાય છે.

(D) સસ્તનોમાં બરોળ એક પ્રાથમિક લસિકા અંગ તરીકે કાર્ય કરે છે અને વિવિધ કાર્યોમાં સંકળાયેલું છે.
વિકસતા ભ્રૂણમાં,બરોળ રુધિરકોષોના નિર્માણ (Hematopoiesis) માટેના સ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે.
જન્મ પછી,તે મુખ્યત્વે રુધિરના સંગ્રહસ્થાન તરીકે અને જૂના રાતા રુધિર કોષોના નાશ માટેના સ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ એ છે કે તે ભ્રૂણમાં રુધિર બનાવતી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) બરોળને '$RBCs$' (રાતા રુધિર કોષો) નું કબ્રસ્તાન કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે પરિભ્રમણમાંથી જૂના અને ક્ષતિગ્રસ્ત રાતા રુધિર કોષોને દૂર કરે છે. યકૃત પણ નાશ પામેલા રાતા રુધિર કોષોમાંથી હિમોગ્લોબિનના વિઘટન અને આયર્નના પુનઃચક્રણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તેથી,યકૃત અને બરોળ બંને મુખ્યત્વે નાશ પામેલા રાતા રુધિર કોષોને દૂર કરવા અને તેની પ્રક્રિયા કરવા માટે જવાબદાર છે.

(D) રુધિરરસમાં વિવિધ વિદ્યુતવિભાજ્યો (electrolytes) હોય છે જે આસૃતિ દબાણ અને pH સંતુલન જાળવી રાખે છે।
આપેલા આયનોમાં, $Na^+$ (સોડિયમ) એ મુખ્ય કોષબાહ્ય ધનઆયન (extracellular cation) છે।
માનવ રુધિરરસમાં $Na^+$ ની સાંદ્રતા આશરે $135-145 \, mEq/L$ હોય છે।
તેની સરખામણીમાં, $K^+$ $(\approx 3.5-5.0 \, mEq/L)$, $Ca^{+2}$ $(\approx 4.5-5.5 \, mEq/L)$, અને $Mg^{+2}$ $(\approx 1.5-2.5 \, mEq/L)$ ની સાંદ્રતા ઘણી ઓછી હોય છે।
તેથી, $Na^+$ સૌથી વધુ સાંદ્રતામાં જોવા મળે છે।

(B) ફોલિક એસિડ એ $DNA$ સંશ્લેષણ અને કોષ વિભાજન માટે આવશ્યક છે. ફોલિક એસિડની ઉણપને કારણે શ્વેત રુધિર કોષો,ખાસ કરીને લસિકાકણોના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થાય છે. શ્વેત રુધિર કોષો (leukocytes) ની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થવાની સ્થિતિને $Leukopenia$ (લ્યુકોપેનિયા) કહેવામાં આવે છે.
$Leukemia$ (લ્યુકેમિયા) એ રક્ત કેન્સરનો એક પ્રકાર છે જેમાં શ્વેત રુધિર કોષોની સંખ્યામાં અસામાન્ય વધારો થાય છે.
$Polycythemia$ (પોલીસાયથેમિયા) એ રક્તમાં રાતા રુધિર કોષોની સંખ્યામાં વધારો થવાની સ્થિતિ છે.
$Tay-Sachs$ (ટે-સેક) રોગ એ એક આનુવંશિક વિકાર છે જે મગજ અને કરોડરજ્જુમાં ચેતાકોષોના વિનાશનું કારણ બને છે.

(C) માનવ રુધિરમાં સૌથી સક્રિય ભક્ષક કોષો $Neutrophils$ (તટસ્થકણો) અને $Monocytes$ (એકકેન્દ્રીકણો) છે.
$Neutrophils$ એ શ્વેતકણોનો સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો પ્રકાર છે અને તે રોગકારકોનું ભક્ષણ કરીને રક્ષણની પ્રથમ હરોળ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$Monocytes$ પેશીઓમાં સ્થળાંતર કરે છે અને $Macrophages$ (બૃહદભક્ષક કોષો) માં વિભેદિત થાય છે,જે કોષીય કચરો અને રોગકારકોને દૂર કરવા માટે ભક્ષણની પ્રક્રિયામાં અત્યંત કાર્યક્ષમ છે.

(D) રુધિરમાં કાર્બનિક એસિડનું સંકેન્દ્રણ એસિડ-બેઇઝ સંતુલન તંત્ર દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. $K^+$ આયનો કોષીય અને કોષબાહ્ય pH સંતુલન જાળવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. જ્યારે રુધિરમાં $K^+$ આયનોનું પ્રમાણ વધે છે (હાઈપરકેલેમિયા),ત્યારે શરીર વિદ્યુતીય તટસ્થતા જાળવવા માટે કોષરસપટલની આરપાર $K^+$ આયનોની અદલાબદલી $H^+$ આયનો સાથે કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ વિનિમય $H^+$ આયનોના સંચયને અટકાવવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી કાર્બનિક એસિડનું સંકેન્દ્રણ વધતું અટકે છે અને રુધિરની pH સામાન્ય મર્યાદામાં જળવાઈ રહે છે.

(D) $RBCs$ (રક્તકણો) નું સરેરાશ આયુષ્ય આશરે $120$ દિવસનું હોય છે. આ સમયગાળા પછી, તેઓ નાજુક બની જાય છે અને રુધિરાભિસરણમાંથી દૂર કરવામાં આવે છે. આ જૂના અને નાશ પામેલા $RBCs$ ના વિનાશ અને ગાળણ માટેના મુખ્ય સ્થાનો $\text{બરોળ}$ (Spleen) અને $\text{યકૃત}$ (Liver) છે. $\text{બરોળ}$ ને ઘણીવાર '$RBCs$ નું કબ્રસ્તાન' કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે મુખ્ય સ્થાન છે જ્યાં જૂના $RBCs$ મેક્રોફેજ દ્વારા તોડવામાં આવે છે. $\text{યકૃત}$ પણ જૂના $RBCs$ નું ભક્ષણ કરવામાં અને આયર્ન જેવા તેમના ઘટકોનું પુનઃચક્રણ કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) ધમનીનું રુધિર ઓક્સિજનયુક્ત હોય છે,જેમાં $O_2$ નું પ્રમાણ વધુ અને $CO_2$ નું પ્રમાણ ઓછું હોય છે.
શિરાનું રુધિર ઓક્સિજનવિહીન હોય છે,જેમાં $CO_2$ નું પ્રમાણ વધુ હોય છે.
$CO_2$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને કાર્બોનિક એસિડ $(H_2CO_3)$ બનાવે છે,જેનું વિઘટન થઈને $H^+$ અને $HCO_3^-$ આયનો મુક્ત થાય છે.
$H^+$ આયનોની સાંદ્રતામાં વધારો થવાથી $pH$ માં ઘટાડો થાય છે.
તેથી,ધમનીના રુધિરની $pH$ (આશરે $7.40$) શિરાના રુધિરની $pH$ (આશરે $7.35$) કરતા થોડી વધારે હોય છે.

(B) બરોળ એ રુધિર માટે સંગ્રહસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે અને જૂના રાતા રુધિર કોષોના નાશમાં સંકળાયેલ છે. તે રુધિર ત્રાકકણોના સંગ્રહ અને નિયમનમાં પણ ભૂમિકા ભજવે છે. જ્યારે બરોળને દૂર કરવામાં આવે છે (જેને સ્પ્લેનેક્ટોમી કહેવાય છે),ત્યારે શરીર ત્રાકકણો માટેનું એક મહત્વનું સંગ્રહસ્થાન ગુમાવે છે. આના પરિણામે રુધિરમાં ફરતા ત્રાકકણોની સંખ્યામાં વધારો થાય છે,જેને થ્રોમ્બોસાઇટોસિસ (Thrombocytosis) કહેવામાં આવે છે.

(B) બરોળ એ દ્વિતીયક લસિકા અંગ છે જે રુધિર માટે ગાળણ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે રુધિરમાંથી જૂના,ક્ષતિગ્રસ્ત અથવા અસામાન્ય રાતા રુધિર કોષો $(RBCs)$ ને દૂર કરે છે.
આ કાર્યને કારણે,બરોળને સામાન્ય રીતે '$RBCs$ નું કબ્રસ્તાન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) ડાયપેડેસીસ એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા શ્વેત રુધિર કોષો (leukocytes),ખાસ કરીને તટસ્થ કણો અને મોનોસાઇટ્સ,રુધિરકેશિકાઓમાંથી બહાર નીકળીને આસપાસના પેશીઓમાં પ્રવેશે છે. આ પ્રક્રિયા રુધિરકેશિકાઓની અંતઃસ્તરની કોષોની દીવાલમાંથી પસાર થઈને થાય છે. આ પ્રતિકારક તંત્ર માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે,કારણ કે તે શ્વેત રુધિર કોષોને ચેપ અથવા ઈજાના સ્થાને પહોંચીને રોગકારકોનો નાશ કરવા અને કોષીય કચરાને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.

(B) મેગાકેરિયોસાઈટ એ અસ્થિમજ્જાના મોટા કોષો છે જે ખંડિત કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે અને તે રુધિર કણિકાઓ (થ્રોમ્બોસાઈટ્સ) ના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે.
આ કોષો અવખંડન પામીને રુધિર પરિભ્રમણમાં રુધિર કણિકાઓ મુક્ત કરે છે.
તેથી,મેગાકેરિયોસાઈટ એ થ્રોમ્બોસાઈટ્સના પૂર્વગામી અથવા ઉત્પાદકો છે.

(C) રુધિર જમાવટની પ્રક્રિયા (ક્લોટિંગ) એક જટિલ પ્રક્રિયા છે જેમાં વિવિધ ગંઠન કારકો સામેલ હોય છે.
$1$. $Fibrinogen$ એ રુધિરરસનું પ્રોટીન છે જે જમાવટની પ્રક્રિયા દરમિયાન $Fibrin$ માં રૂપાંતરિત થાય છે.
$2$. $Fibrin$ એ તંતુઓનું જાળું બનાવે છે જે રુધિર કોષોને પકડીને જમાવટની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરે છે.
$3$. $Calcium$ આયનો $(Ca^{2+})$ વિવિધ ગંઠન કારકોને સક્રિય કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$4$. $Bilirubin$ એ પિત્ત રંજક છે જે યકૃતમાં હિમોગ્લોબિનના વિઘટનથી બને છે અને પિત્ત દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે; રુધિર જમાવટની પ્રક્રિયામાં તેની કોઈ ભૂમિકા નથી.
તેથી,$Bilirubin$ સાચો જવાબ છે.

(D) માનવ રુધિર રુધિરરસનો રંગ સામાન્ય રીતે આછા પીળા રંગનો હોય છે. આ પીળાશ પડતો રંગ મુખ્યત્વે $Urochrome$ (યુરોક્રોમ) નામના રંજકદ્રવ્યની હાજરીને કારણે હોય છે. $Urochrome$ એ હિમોગ્લોબિનના ચયાપચયની પ્રક્રિયા દરમિયાન બનતી નીપજ છે,જે મૂત્રપિંડ દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે,પરંતુ તે રુધિરરસમાં પણ અલ્પ માત્રામાં જોવા મળે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) $RBC$ (રાતા રુધિર કોષો) નું આયુષ્ય આશરે $120$ દિવસનું હોય છે. આ સમયગાળા પછી,તેઓ નાજુક બની જાય છે અને મુખ્યત્વે બરોળ (spleen) માં નાશ પામે છે,જેને '$RBC$ નું કબ્રસ્તાન' કહેવામાં આવે છે. યકૃત અને બરોળમાં રહેલા વિશિષ્ટ મેક્રોફેજ કોષો,જેમ કે કુફરના કોષો (યકૃતમાં) અને બરોળના મેક્રોફેજ,ફેગોસાઇટોસિસની પ્રક્રિયા દ્વારા વૃદ્ધ $RBC$ ને તોડી નાખે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,કુફરના કોષો એ ભક્ષક કોષો છે જે જૂના $RBC$ સહિતના કોષીય કચરાના વિઘટનમાં સામેલ છે.

(B) '$A$' રુધિરજૂથ ધરાવતી વ્યક્તિના રાતા રુધિર કોષોની સપાટી પર '$A$' એન્ટિજન હોય છે અને તેમના રુધિરરસમાં '$anti-B$' એન્ટિબોડીઝ હોય છે.
તેથી,તેઓ '$A$' રુધિરજૂથ (સમાન એન્ટિજન) અથવા '$O$' રુધિરજૂથ (સાર્વત્રિક દાતા,કોઈ એન્ટિજન હોતા નથી) ધરાવતી વ્યક્તિઓ પાસેથી રુધિર મેળવી શકે છે.
તેઓ '$B$' અથવા '$AB$' રુધિરજૂથ પાસેથી રુધિર મેળવી શકતા નથી કારણ કે તેમાં '$B$' એન્ટિજન હોય છે,જે પ્રાપ્તકર્તાના રુધિરરસમાં રહેલા '$anti-B$' એન્ટિબોડીઝ સાથે પ્રતિક્રિયા કરી શકે છે.

(D) કણિકામય $WBC$ (શ્વેતકણો) માં તટસ્થ કણો,ઇઓસિનોફિલ્સ અને બેસોફિલ્સનો સમાવેશ થાય છે.
આ કોષોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા કોષરસમાં કણિકાઓની હાજરી અને ખંડોયુક્ત કોષકેન્દ્ર છે.
ઉદાહરણ તરીકે,તટસ્થ કણોમાં બહુખંડીય કોષકેન્દ્ર ($3-5$ ખંડો) હોય છે,જ્યારે ઇઓસિનોફિલ્સમાં સામાન્ય રીતે દ્વિખંડીય કોષકેન્દ્ર જોવા મળે છે.
તેથી,કણિકામય $WBC$ નું કોષકેન્દ્ર મુખ્યત્વે ખંડોયુક્ત હોય છે.

(A) રુધિર જમાવટની પ્રક્રિયા (coagulation) માટે ક્લોટિંગ ફેક્ટર્સના સક્રિયકરણ માટે કેલ્શિયમ આયનો $(Ca^{2+})$ ની જરૂર પડે છે. સોડિયમ ઓક્ઝેલેટ એ એન્ટિકોએગ્યુલન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે રુધિરમાં રહેલા કેલ્શિયમ આયનો સાથે જોડાઈને અથવા તેનું અવક્ષેપન કરીને તેને દૂર કરે છે. મુક્ત કેલ્શિયમ આયનો દૂર થવાથી,રુધિર જમાવટની પ્રક્રિયા અટકી જાય છે અને ટેસ્ટટ્યુબમાં રુધિર ગંઠાતું નથી.

(A) હિમેટોક્રિટ $(Haematocrit)$,જેને પેક્ડ સેલ વોલ્યુમ $(PCV)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે રુધિરમાં રાતા રુધિર કોષો (RBCs) દ્વારા રોકાયેલ કદની ટકાવારી છે. તે રુધિર પરીક્ષણના ભાગરૂપે માપવામાં આવે છે અને સામાન્ય રીતે ટકાવારીમાં દર્શાવવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,$40\%$ હિમેટોક્રિટનો અર્થ એ છે કે $100$ મિલી રુધિરમાં $40$ મિલી રાતા રુધિર કોષો રહેલા છે.

(B) મોનોસાઈટ્સ એ શ્વેતકણો (લ્યુકોસાઈટ્સ) માં સૌથી મોટા કોષો છે.
તેઓ મોટા,વાલના દાણા જેવા અથવા કિડની જેવા આકારના કોષકેન્દ્ર દ્વારા ઓળખાય છે.
આ કોષો ભક્ષક (phagocytic) પ્રકારના હોય છે અને રોગકારકો તથા કોષીય કચરાનું ભક્ષણ કરીને રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) ગંઠન અવરોધકો (anticoagulants) એવા પદાર્થો છે જે રુધિરને ગંઠાઈ જતું અટકાવે છે.
સોડિયમ ઓક્ઝેલેટ $(Na_2C_2O_4)$ નો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે પ્રયોગશાળામાં ગંઠન અવરોધક તરીકે થાય છે કારણ કે તે રુધિરમાંથી કેલ્શિયમ આયનો $(Ca^{2+})$ ને અવક્ષેપિત કરે છે.
કેલ્શિયમ આયનો રુધિર જમાવટની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક હોવાથી,તેમને દૂર કરવાથી ફાઈબ્રિનના ગઠ્ઠા બનતા અટકે છે.
તેથી,સંગ્રહ દરમિયાન રુધિરના નમૂનાઓને પ્રવાહી અવસ્થામાં રાખવા માટે તેમાં સોડિયમ ઓક્ઝેલેટ ઉમેરવામાં આવે છે.

(C) મોનોસાઈટ્સ એ શ્વેત રુધિર કોષોનો સૌથી મોટો પ્રકાર છે અને તેને રુધિરના 'મેક્રોપોલીસમેન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ પેશીઓમાં જઈને મેક્રોફેજમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે ફેગોસાઈટોસિસ (ભક્ષણ) દ્વારા રોગકારકો,કોષીય કચરો અને વિદેશી કણોનો નાશ કરે છે અને શરીરની પ્રાથમિક સંરક્ષણ પ્રણાલી તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) વિટામિન $K$ યકૃતમાં રુધિર ગંઠાવવા માટેના કેટલાક કારકો (clotting factors) ના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે,જેમાં મુખ્યત્વે પ્રોથ્રોમ્બિન (કારક $II$),તેમજ કારક $VII$,$IX$ અને $X$ નો સમાવેશ થાય છે.
રુધિર ગંઠાવવાની પ્રક્રિયા (blood coagulation cascade) દરમિયાન,યકૃતને આ નિષ્ક્રિય ગંઠન કારકો બનાવવા માટે વિટામિન $K$ ની જરૂર પડે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,વિટામિન $K$ એ કાર્બોક્સિલેઝ ઉત્સેચક માટે સહ-કારક (cofactor) તરીકે કાર્ય કરે છે,જે આ પ્રોટીન પર રહેલા ગ્લુટામિક એસિડના અવશેષોમાં કાર્બોક્સિલ સમૂહ ઉમેરે છે,જેનાથી તેઓ કેલ્શિયમ આયનો સાથે જોડાઈ શકે છે અને રુધિર ગંઠાવવાની પ્રક્રિયામાં કાર્ય કરી શકે છે.
તેથી,વિટામિન $K$ મુખ્યત્વે પ્રોથ્રોમ્બિનના નિર્માણમાં મદદ કરે છે.

(C) બૃહદ ભક્ષકકોષો (macrophages) એ વિશિષ્ટ કોષો છે જે બેક્ટેરિયા અને અન્ય હાનિકારક સજીવોને ઓળખવા,તેમનું ભક્ષણ કરવા અને તેમનો નાશ કરવામાં સામેલ હોય છે.
બરોળમાં,આ બૃહદ ભક્ષકકોષોને જાલાકાર કોષો (reticular cells) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
માઇક્રોગ્લિયલ કોષો મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રમાં જોવા મળે છે.
ડસ્ટ કોષો ફેફસાંમાં જોવા મળે છે.
મોનોસાઈટ્સ એ રુધિરમાં પરિભ્રમણ કરતા કોષો છે,જે પેશીઓમાં પહોંચ્યા પછી બૃહદ ભક્ષકકોષોમાં વિભેદિત થાય છે.

(C) એક તંદુરસ્ત પુખ્ત મનુષ્યમાં,રાતા રુધિર કોષો $(RBCs)$ અથવા એરિથ્રોસાઇટ્સની સરેરાશ સંખ્યા પુરુષોમાં પ્રતિ $mm^3$ રુધિર દીઠ આશરે $5.0-5.5$ મિલિયન અને સ્ત્રીઓમાં પ્રતિ $mm^3$ રુધિર દીઠ $4.5-5.0$ મિલિયન હોય છે. તેથી,એક તંદુરસ્ત સ્ત્રી માટે સાચી શ્રેણી $4.5-5.0$ મિલિયન પ્રતિ $mm^3$ છે.

(B) હિમોગ્લોબિન $(Hb)$ એ તમામ પૃષ્ઠવંશીઓના રાતા રુધિર કોષો $(RBCs)$ માં જોવા મળતું લોહતત્વ ધરાવતું ઓક્સિજનનું વહન કરતું મેટલોપ્રોટીન છે.
એક સ્વસ્થ પુખ્ત મનુષ્યમાં,હિમોગ્લોબિન રાતા રુધિર કોષના કુલ વજનના આશરે $33-34\%$ જેટલું હોય છે.
હિમોગ્લોબિનની આ ઊંચી સાંદ્રતાને કારણે $RBCs$ ફેફસાંમાંથી પેશીઓ સુધી ઓક્સિજન અને પેશીઓમાંથી ફેફસાં સુધી કાર્બન ડાયોક્સાઇડનું કાર્યક્ષમ રીતે વહન કરી શકે છે.

(C) રુધિર જમાવટ (Coagulation) એ ઉત્સેચકીય પ્રતિક્રિયાઓની શ્રેણીબદ્ધ પ્રક્રિયા છે.
$1$. આ પ્રક્રિયા ઈજાગ્રસ્ત પેશીઓ અથવા રુધિરકણિકાઓમાંથી થ્રોમ્બોપ્લાસ્ટિન મુક્ત થવાથી શરૂ થાય છે.
$2$. કેલ્શિયમ આયનો $(Ca^{2+})$ નિષ્ક્રિય પ્રોથ્રોમ્બિનને સક્રિય થ્રોમ્બિનમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે સહ-કારક તરીકે મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$3$. ત્યારબાદ થ્રોમ્બિન દ્રાવ્ય ફાઈબ્રિનોજનને અદ્રાવ્ય ફાઈબ્રિનના તંતુઓમાં ફેરવે છે,જે ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરે છે.
$4$. તેથી,રુધિર જમાવટની પ્રક્રિયા માટે $Ca^{2+}$ અને થ્રોમ્બોપ્લાસ્ટિન આવશ્યક ઘટકો છે.

(C) $ABO$ રુધિરજૂથ પદ્ધતિ રાતા રુધિર કોષો $(RBCs)$ ની સપાટી પર બે સપાટીય એન્ટીજન,એટલે કે $A$ અને $B$ ની હાજરી અથવા ગેરહાજરી પર આધારિત છે.
આ એન્ટીજન વ્યક્તિના રુધિરજૂથને નક્કી કરે છે.
તેથી,રુધિરજૂથોના એન્ટીજન $RBC$ ની સપાટી પર જોવા મળે છે.

(A) મનુષ્યના રાતા રુધિર કોષો ($R.B.C.$ અથવા રક્તકણ) નો સરેરાશ જીવનકાળ આશરે $120$ દિવસનો હોય છે.
આ સમયગાળા પછી,તેઓનું વિઘટન થાય છે અને બરોળ (spleen) દ્વારા પરિભ્રમણમાંથી દૂર કરવામાં આવે છે,જેને ઘણીવાર '$R.B.C.$ નું કબ્રસ્તાન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) હિમોગ્લોબિન એ તમામ પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓના રક્તકણો $(RBCs)$ માં જોવા મળતું આયર્નયુક્ત ઓક્સિજનનું વહન કરતું મેટાલોપ્રોટીન છે.
એક સ્વસ્થ પુખ્ત મનુષ્યમાં,હિમોગ્લોબિન $RBC$ ના કુલ વજનના આશરે $33\%$ થી $34\%$ જેટલું હોય છે (અથવા પેક્ડ કોષોના દર $100 \ ml$ દીઠ $34$ ગ્રામ).
તેથી,$RBCs$ માં હિમોગ્લોબિનની સાચી ટકાવારી $34\%$ છે.

(D) માનવ ભ્રૂણના વિકાસના પ્રારંભિક તબક્કે,હિમોપોએસીસ (રક્તકણોનું નિર્માણ) જરદીકોથળી (Yolk sac) માં શરૂ થાય છે. આ તબક્કાને મેસોબ્લાસ્ટિક તબક્કો કહેવામાં આવે છે. ત્યારબાદ,યકૃત અને બરોળ આ કાર્ય સંભાળે છે (હેપેટિક તબક્કો),અને અંતે,જન્મ પહેલાં અને પુખ્તાવસ્થા દરમિયાન અસ્થિમજ્જા રક્તકણોના નિર્માણનું મુખ્ય સ્થાન બને છે (માયલોઇડ તબક્કો).

(B) સીરમ એ રુધિરનો પ્રવાહી ઘટક છે જે રુધિર ગંઠાઈ ગયા પછી બાકી રહે છે.
જ્યારે રુધિરને ગંઠાઈ જવા દેવામાં આવે છે, ત્યારે ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયામાં ફાઈબ્રીનોજન જેવા ક્લોટિંગ ફેક્ટર્સ વપરાઈ જાય છે.
તેથી, સીરમ એ મૂળભૂત રીતે રુધિરરસ છે જેમાંથી ક્લોટિંગ ફેક્ટર્સ (જેમ કે ફાઈબ્રીનોજન) દૂર કરવામાં આવ્યા હોય છે.
ગાણિતિક રીતે, તેને આ રીતે દર્શાવી શકાય: $\text{સીરમ} = \text{રુધિરરસ} - \text{ક્લોટિંગ ફેક્ટર્સ (ફાઈબ્રીનોજન)}$.
આમ, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) રુધિરરસ એ રુધિરનો પ્રવાહી ઘટક છે.
તેમાં વિવિધ ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ હોય છે,જેમાંથી સોડિયમ આયનો $(Na^+)$ સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા કેટાયન્સ છે.
આ આયનો રુધિરનું આસૃતિ દબાણ અને એસિડ-બેઝ સંતુલન જાળવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Na^+$ છે.

(B) મનુષ્યના રુધિરમાં,શ્વેત રુધિર કોષો $(WBCs)$ ને કણિકામય અને કણિકાવિહીન એમ બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
કણિકાવિહીન શ્વેત રુધિર કોષોમાં,મોનોસાઈટ્સ એ સૌથી મોટા કદના શ્વેત રુધિર કોષો છે.
તેઓ ભક્ષક કોષો (phagocytic) તરીકે કાર્ય કરે છે અને રોગકારક જીવાણુઓ તથા કોષીય કચરાનું ભક્ષણ કરીને રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,મોનોસાઈટ્સ એ મનુષ્યના રુધિરમાં જોવા મળતી સૌથી મોટી કણિકાઓ છે.

(C) $1$. માતા '$B$' એન્ટીબોડી ધરાવે છે,જેનો અર્થ છે કે તેનું રુધિરજૂથ '$A$' છે. તેનું જનીન પ્રકાર $I^A I^A$ અથવા $I^A i$ હોઈ શકે છે.
$2$. પિતાનું રુધિરજૂથ '$O$' છે,તેથી તેમનો જનીન પ્રકાર $ii$ હોવો જોઈએ.
$3$. જો માતા $I^A I^A$ હોય,તો સંકરણ $I^A I^A \times ii$ થશે,જેના પરિણામે $I^A i$ (રુધિરજૂથ '$A$') જનીન પ્રકાર ધરાવતા બાળકો પ્રાપ્ત થશે.
$4$. જો માતા $I^A i$ હોય,તો સંકરણ $I^A i \times ii$ થશે,જેના પરિણામે $I^A i$ (રુધિરજૂથ '$A$') અને $ii$ (રુધિરજૂથ '$O$') જનીન પ્રકાર ધરાવતા બાળકો પ્રાપ્ત થશે.
$5$. તેથી,બાળકના સંભવિત રુધિરજૂથ '$A$' અને '$O$' છે.

(A) રુધિર ગંઠાવવા માટેના કારકોના ઐતિહાસિક વર્ગીકરણમાં,કારક $VI$ ને શરૂઆતમાં કારક $V$ (accelerin) ના સક્રિય સ્વરૂપ તરીકે સૂચવવામાં આવ્યું હતું. જોકે,પાછળના સંશોધનોએ પુષ્ટિ કરી છે કે તે કોઈ અલગ ગંઠાવતું કારક નથી. તેથી,વર્તમાન રુધિર જમાવટની પ્રક્રિયા (coagulation cascade) માં કારક $VI$ ને અસ્તિત્વહીન અથવા અમાન્ય ગણવામાં આવે છે.

(D) રુધિર કણિકાઓ (Blood platelets),જેને થ્રોમ્બોસાઇટ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે અસ્થિમજ્જામાં રહેલા મેગાકેરિયોસાઇટ્સમાંથી ઉદ્ભવતા કોષીય ટુકડાઓ છે. આ ખાસ કરીને સસ્તન પ્રાણીઓના રુધિરની લાક્ષણિકતા છે. અન્ય પૃષ્ઠવંશીઓ જેવા કે પક્ષીઓ,સરિસૃપો અને માછલીઓમાં,તેના સમકક્ષ કોષો કોષકેન્દ્રયુક્ત હોય છે અને તેને થ્રોમ્બોસાઇટ્સ કહેવામાં આવે છે,જે કોષીય ટુકડાઓને બદલે સંપૂર્ણ કોષો હોય છે.