Gametogenesis Questions in Gujarati

(D) અંડકોષજનન એ પરિપક્વ માદા જન્યુના નિર્માણની પ્રક્રિયા છે.
$1$. તેની શરૂઆત ભ્રૂણીય વિકાસના તબક્કા દરમિયાન થાય છે જ્યારે દરેક ગર્ભસ્થ અંડાશયમાં લાખોની સંખ્યામાં જનન માતૃકોષો $(oogonia)$ બને છે.
$2$. જન્મ પછી કોઈ નવા $oogonia$ બનતા નથી કે ઉમેરાતા નથી.
$3$. આ કોષો વિભાજન શરૂ કરે છે અને અર્ધીકરણ-$I$ ના પૂર્વાવસ્થા-$I$ માં પ્રવેશે છે અને તે તબક્કે કામચલાઉ અટકી જાય છે,જેને પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષો કહેવામાં આવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(B) અંડકોષજનનની પ્રક્રિયામાં,આદિપૂર્વઅંડકોષો (જનનમાતૃકોષો) સમભાજન દ્વારા ગુણન પામે છે અને પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષોમાં વિભેદિત થાય છે. જ્યારે આ પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષો અર્ધીકરણ-$I$ (પૂર્વાવસ્થા-$I$) માં પ્રવેશે છે અને તે તબક્કે અટકી જાય છે,ત્યારે તેમને પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(C) માનવ માદામાં,અંડકોષજનન (oogenesis) ની પ્રક્રિયા ગર્ભીય વિકાસ દરમિયાન શરૂ થાય છે. જન્મ સમયે,અંડપિંડમાં લાખોની સંખ્યામાં પ્રાથમિક અંડપુટિકાઓ હાજર હોય છે. જોકે,જન્મથી લઈને યૌવનારંભ સુધીના સમયગાળા દરમિયાન આમાંથી ઘણી બધી અંડપુટિકાઓ નાશ પામે છે (degenerates). યૌવનારંભના તબક્કે,દરેક અંડપિંડમાં માત્ર $60,000$ થી $80,000$ જેટલી જ પ્રાથમિક અંડપુટિકાઓ બાકી રહે છે.

(C) અંડપુટિકાના વિકાસમાં વિવિધ તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે.
$1$. પ્રાથમિક પુટિકા ગ્રાન્યુલોસા કોષોના થોડા સ્તરોથી ઘેરાયેલી હોય છે.
$2$. દ્વિતીયક પુટિકા ગ્રાન્યુલોસા કોષોના વધુ સ્તરો અને નવા થીકા સ્તર દ્વારા ઓળખાય છે.
$3$. તૃતીયક પુટિકા એન્ટ્રમ તરીકે ઓળખાતી પ્રવાહીથી ભરેલી ગુહાની હાજરી દ્વારા ઓળખાય છે.
$4$. તેથી,એન્ટ્રમ એ તૃતીયક પુટિકાની લાક્ષણિકતા છે.

(C) માદામાં અંડકોષજનનની પ્રક્રિયા ગર્ભીય વિકાસ દરમિયાન શરૂ થાય છે.
પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષો અર્ધીકરણ-$I$ ના પૂર્વાવસ્થા-$I$ તબક્કે અટકી જાય છે.
જેમ જેમ પુટિકા પરિપક્વ થાય છે,તેમ તૃતીયક પુટિકામાં રહેલો પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ કદમાં વધે છે અને તેનું પ્રથમ અર્ધીકરણ (અર્ધીકરણ-$I$) પૂર્ણ કરે છે.
આ વિભાજન અસમાન હોય છે,જેના પરિણામે એક મોટો એકકીય દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ અને એક નાનું પ્રથમ ધ્રુવીયકાય બને છે.
આથી,પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષનું દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષમાં રૂપાંતર તૃતીયક પુટિકાની અંદર થાય છે.

(B) અંડકોષજનન (Oogenesis) માં સામેલ કોષોની પ્લોઈડી નીચે મુજબ છે:
$1$. આદિપૂર્વ અંડકોષ (Oogonia): $2n$ (દ્વિતીય,સમભાજન દ્વારા નિર્મિત).
$2$. પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ (Primary Oocyte): $2n$ (દ્વિતીય,અર્ધીકરણ-$I$ ના પૂર્વાવસ્થા-$I$ માં અટકેલ).
$3$. દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ (Secondary Oocyte): $n$ (એકકીય,અર્ધીકરણ-$I$ પછી નિર્મિત).
$4$. પ્રથમ ધ્રુવકાય (First Polar Body): $n$ (એકકીય,અર્ધીકરણ-$I$ પછી નિર્મિત).
$5$. અંડકોષ (Ovum): $n$ (એકકીય,અર્ધીકરણ-$II$ પછી નિર્મિત).
$6$. દ્વિતીય ધ્રુવકાય (Second Polar Body): $n$ (એકકીય,અર્ધીકરણ-$II$ પછી નિર્મિત).
તેથી,સાચો ક્રમ છે: અંડકોષ $(n)$,દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ $(n)$,પ્રથમ ધ્રુવકાય $(n)$,દ્વિતીય ધ્રુવકાય $(n)$,પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ $(2n)$,આદિપૂર્વ અંડકોષ $(2n)$.

(B) $Zona$ $pellucida$ એ એક જાડું,કોષવિહીન ગ્લાયકોપ્રોટીનનું સ્તર છે જે અંડકોષના કોષરસ પટલને ઘેરે છે.
અંડકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ વૃદ્ધિ પામે છે અને પ્રાથમિક પુટિકા બનાવવા માટે પુટિકા કોષો દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે.
જેમ જેમ પુટિકા દ્વિતીયક અને ત્યારબાદ તૃતીયક પુટિકામાં વિકસે છે,તેમ $Zona$ $pellucida$ નું સ્ત્રાવ અંડકોષ દ્વારા જ કરવામાં આવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,આ સ્તર અંડકોષની આસપાસ ત્યારે બને છે જ્યારે તે દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષના તબક્કામાં હોય છે,કારણ કે તે અંડપાત પહેલાં તૃતીયક પુટિકામાં પરિપક્વ થાય છે.

(A) અંડપાતની પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ના સ્તરમાં થતા વધારા દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે,જેને $LH$ સર્જ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ વધારો માસિક ચક્રના મધ્યમાં ($28$ દિવસના ચક્રમાં લગભગ $14$મા દિવસે) થાય છે.
$LH$ પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકા પર કાર્ય કરે છે,જેનાથી પુટિકા તૂટે છે અને દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ મુક્ત થાય છે.
તેથી,$LH$ એ અંડપાત માટે જવાબદાર અંતઃસ્ત્રાવ છે.

(D) અંડકોષજનનની પ્રક્રિયામાં,અંડમાતૃકોષો સમભાજન દ્વારા પ્રાથમિક પૂર્વઅંડકોષ $(P)$ બનાવે છે.
ત્યારબાદ પ્રાથમિક પૂર્વઅંડકોષો અર્ધીકરણ-$I$ પૂર્ણ કરીને એક દ્વિતીય પૂર્વઅંડકોષ અને પ્રથમ ધ્રુવકાય $(Q)$ બનાવે છે.
તેથી,$P$ એ પ્રાથમિક પૂર્વઅંડકોષ દર્શાવે છે અને $Q$ એ દ્વિતીય પૂર્વઅંડકોષ દર્શાવે છે.

(D) અંડકોષપાત (ovulation) બાદ,ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ મુક્ત થાય છે.
ગ્રાફિયન પુટિકાના બાકી રહેલા ભાગોમાં રચનાત્મક ફેરફારો થાય છે,જેના પરિણામે એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ બને છે જેને $Corpus \ luteum$ (કોર્પસ લ્યુટિયમ) કહેવામાં આવે છે.
આ ગ્રંથિ મોટા પ્રમાણમાં પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

(B) દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$II$ (meiosis-$II$) ના મેટાફેઝ-$II$ તબક્કે અટકેલો રહે છે. અર્ધીકરણ-$II$ ની પૂર્ણતા ત્યારે જ થાય છે જ્યારે ફલનની પ્રક્રિયા દરમિયાન શુક્રકોષ દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષમાં પ્રવેશ કરે છે. આ વિભાજનના પરિણામે એક એકકીય અંડકોષ (ovum) અને બીજો ધ્રુવીયકાય (polar body) બને છે. તેથી,દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષની પરિપક્વતા માત્ર ફલન પછી જ પૂર્ણ થાય છે.

(A) $1$. અંડકોષ એ અર્ધીકરણ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો માદા જનનકોષ છે,તેથી તે એકકીય $(n)$ હોય છે.
$2$. શુક્રકોષ એ અર્ધીકરણ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો નર જનનકોષ છે,તેથી તે એકકીય $(n)$ હોય છે.
$3$. ફલિતાંડ એ ફલન દરમિયાન એકકીય અંડકોષ $(n)$ અને એકકીય શુક્રકોષ $(n)$ ના જોડાણથી બને છે,જેના પરિણામે તે દ્વિકીય $(2n)$ કોષ બને છે.
$4$. તેથી,પ્લોઈડીનો ક્રમ $n, n, 2n$ છે.

(A) માનવ અંડકોષની રચનામાં અંડકોષની આસપાસ ઘણા સ્તરો આવેલા હોય છે.
સૌથી અંદરના સ્તરથી બહારના સ્તર તરફ જતાં,ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. કોષરસસ્તર (Oolemma): અંડકોષની સૌથી અંદરની સીમા.
$2$. ઝોના પેલ્યુસીડા: કોષરસસ્તરની આસપાસ આવેલું જાડું,પારદર્શક,અકોષીય ગ્લાયકોપ્રોટીનનું સ્તર.
$3$. કોરોના રેડીએટા: સૌથી બહારનું સ્તર જે ફોલિક્યુલર કોષોનું બનેલું હોય છે જે ઝોના પેલ્યુસીડા સાથે જોડાયેલા હોય છે.
તેથી,અંદરથી બહાર તરફનો સાચો ક્રમ છે: કોષરસસ્તર $\rightarrow$ ઝોના પેલ્યુસીડા $\rightarrow$ કોરોના રેડીએટા.

(C) મનુષ્યમાં,દરેક દૈહિક કોષમાં $46$ રંગસૂત્રો હોય છે,જેમાં $44$ દૈહિક રંગસૂત્રો (autosomes) અને $2$ લિંગી રંગસૂત્રો (sex chromosomes) હોય છે. જનનકોષોના નિર્માણ દરમિયાન (અર્ધીકરણ),રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થઈ જાય છે. તેથી,શુક્રકોષ અને અંડકોષ બંને એકકીય $(n = 23)$ હોય છે. દરેક જનનકોષમાં $22$ દૈહિક રંગસૂત્રો અને $1$ લિંગી રંગસૂત્ર હોય છે. આમ,તેમાં દૈહિક રંગસૂત્રો અને લિંગી રંગસૂત્રો બંનેનો સમાવેશ થાય છે.

(C) જનનકોષો (ગર્ભકોષો) એ અર્ધીકરણ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા એકકીય કોષો છે. મનુષ્યમાં,દૈહિક કોષમાં $46$ રંગસૂત્રો હોય છે,જેમાં $44$ દૈહિક રંગસૂત્રો (autosomes) અને $2$ લિંગી રંગસૂત્રોનો સમાવેશ થાય છે. જનનકોષોના નિર્માણ દરમિયાન,આ કોષો અર્ધીકરણ પામે છે,જેના પરિણામે જનનકોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થઈ જાય છે. તેથી,એક જનનકોષમાં $22$ દૈહિક રંગસૂત્રો અને $1$ લિંગી રંગસૂત્ર હોય છે. આમ,જનનકોષોમાં દૈહિક અને લિંગી બંને પ્રકારના રંગસૂત્રો હાજર હોય છે.

(C) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયામાં,એક પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષ અર્ધીકરણ-$I$ માંથી પસાર થઈને બે દ્વિતીયક પૂર્વ શુક્રકોષો બનાવે છે.
દરેક દ્વિતીયક પૂર્વ શુક્રકોષ ત્યારબાદ અર્ધીકરણ-$II$ માંથી પસાર થઈને બે શુક્રકોષો (spermatids) બનાવે છે.
આમ,એક દ્વિતીયક પૂર્વ શુક્રકોષ બે શુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
$400\,million$ શુક્રકોષો બનાવવા માટે જરૂરી દ્વિતીયક પૂર્વ શુક્રકોષોની સંખ્યા નીચે મુજબ ગણી શકાય:
$\text{દ્વિતીયક પૂર્વ શુક્રકોષોની સંખ્યા} = \frac{\text{કુલ શુક્રકોષો}}{2} = \frac{400\,million}{2} = 200\,million$.

(D) સાચો જવાબ વિકલ્પ $(D)$ છે.
શુક્રકોષજનનની અંતઃસ્ત્રાવી નિયંત્રણ પ્રક્રિયા મુજબ:
$(A)$ એ $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) દર્શાવે છે,જે સર્ટૉલી કોષો પર કાર્ય કરે છે.
$(B)$ એ લેડિગ કોષો દર્શાવે છે,જે $LH$ દ્વારા ઉત્તેજિત થઈને એન્ડ્રોજન્સનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$(C)$ એ સર્ટૉલી કોષો દર્શાવે છે,જે $FSH$ દ્વારા ઉત્તેજિત થઈને એવા કારકોનો સ્ત્રાવ કરે છે જે શુક્રકાયાંતરણની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
$(D)$ એ શુક્રકાયાંતરણ (spermiogenesis) દર્શાવે છે,જે શુક્રકોષોના નિર્માણ માટે શુક્રકોષીય કોષો (spermatids) નું શુક્રકોષોમાં રૂપાંતરણ થવાની પ્રક્રિયા છે.

(A) માનવ શુક્રકોષની રચનામાં શીર્ષ,ગ્રીવા,મધ્યભાગ અને પૂંછડીનો સમાવેશ થાય છે.
$1$. શીર્ષમાં એકકીય કોષકેન્દ્ર હોય છે,જે જનીનિક દ્રવ્ય ધરાવે છે $(A-IV)$.
$2$. મધ્યભાગમાં અસંખ્ય કણાભસૂત્રો હોય છે,જે પૂંછડીની હલનચલન માટે ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે $(B-III)$.
$3$. એક્રોઝોમ એ શીર્ષ પર આવેલી ટોપી જેવી રચના છે,જેમાં ઉત્સેચકો (હાયલ્યુરોનિડેઝ) હોય છે જે અંડકોષના ફલનમાં મદદ કરે છે $(C-I)$.
$4$. પૂંછડી શુક્રકોષની ગતિશીલતામાં મદદ કરે છે $(D-II)$.
તેથી,સાચી જોડ $A-IV, B-III, C-I, D-II$ છે.

(B) અંડપાત પછી,તૂટેલી ગ્રાફિયન પુટિકા એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચનામાં ફેરવાય છે જેને $Corpus \ luteum$ (પીતપિંડ) કહેવામાં આવે છે.
આ રચના મોટા પ્રમાણમાં $progesterone$ (પ્રોજેસ્ટેરોન)નો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભના સ્થાપન માટે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી છે.
જો ફલન ન થાય,તો $Corpus \ luteum$ ક્ષીણ થઈને $Corpus \ albicans$ નામની ડાઘ જેવી પેશીમાં ફેરવાય છે.

(D) શુક્રાણુ શીર્ષ,ગ્રીવા,મધ્ય ભાગ અને પૂંછડી ધરાવે છે.
મધ્ય ભાગમાં અસંખ્ય કણાભસૂત્રો (mitochondria) આવેલા હોય છે,જેને કોષનું શક્તિઘર કહેવામાં આવે છે.
આ કણાભસૂત્રો જારક શ્વસન દ્વારા $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) ઉત્પન્ન કરે છે.
આ $ATP$ પૂંછડીની હલનચલન માટે જરૂરી ઊર્જા પૂરી પાડે છે,જે શુક્રાણુને ફલન માટે અંડકોષ સુધી પહોંચવામાં મદદરૂપ થાય છે.

(D) આપેલી રચનાઓની રંગસૂત્ર સંખ્યા (ploidy) નક્કી કરવા માટે:
$1$. શુક્રકોષીય પૂર્વકોષ (Spermatid): એકકીય $(n)$
$2$. દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ (secondary oocyte): એકકીય $(n)$
$3$. પ્રાથમિક શુક્રકોષ (primary spermatocyte): દ્વિકીય $(2n)$
$4$. અંડકોષ (ovum): એકકીય $(n)$
$5$. શુક્રકોષ (sperm): એકકીય $(n)$
$6$. અંડમાતૃકોષ (oogonia): દ્વિકીય $(2n)$
$7$. શુક્રમાતૃકોષ (spermatogonia): દ્વિકીય $(2n)$
$8$. ધ્રુવકાય (polar body): એકકીય $(n)$
એકકીય રચનાઓ છે: શુક્રકોષીય પૂર્વકોષ,દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ,અંડકોષ,શુક્રકોષ અને ધ્રુવકાય.
આમ,કુલ $5$ એકકીય રચનાઓ છે.

(D) વિધાન-$I$ સાચું છે કારણ કે અંડાશયના વિકાસ દરમિયાન, પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષો ગ્રાન્યુલોસા કોષોના સ્તરોથી ઘેરાયેલા હોય છે અને તેને પ્રાથમિક પુટિકાઓ કહેવામાં આવે છે.
વિધાન-$II$ સાચું છે કારણ કે તે એક સ્થાપિત જૈવિક તથ્ય છે કે તરુણાવસ્થાએ, ફોલિક્યુલર એટ્રેશિયા (follicular atresia) ને કારણે દરેક અંડાશયમાં માત્ર $60,000-80,000$ પ્રાથમિક પુટિકાઓ જ બાકી રહે છે.
આમ, બંને વિધાનો તથ્યની દ્રષ્ટિએ સાચા હોવાથી, સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(D) ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન,દરેક ભ્રૂણીય અંડપિંડમાં લાખો અંડમાતૃકોષો (oogonia) બને છે. જન્મ પછી નવા અંડમાતૃકોષો બનતા નથી કે ઉમેરાતા નથી.
આ અંડમાતૃકોષો વિભાજન શરૂ કરે છે અને અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થામાં પ્રવેશે છે અને તે તબક્કે કામચલાઉ રીતે અટકી જાય છે,જેને પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષો (primary oocytes) કહેવાય છે.
દરેક પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ ગ્રાન્યુલોસા કોષોના સ્તરથી ઘેરાયેલું હોય છે અને તેને પ્રાથમિક પુટિકા (primary follicle) કહેવામાં આવે છે.
જન્મથી પ્યુબર્ટી સુધીના સમયગાળા દરમિયાન આમાંથી મોટી સંખ્યામાં પુટિકાઓ નાશ પામે છે.
તેથી,પ્યુબર્ટી સમયે,દરેક અંડપિંડમાં માત્ર $60,000 - 80,000$ પ્રાથમિક પુટિકાઓ બાકી રહે છે.

(B) ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન,દરેક ભ્રૂણીય અંડપિંડમાં લાખો અંડમાતૃકોષો (oogonia) બને છે. જન્મ પછી કોઈ નવા અંડમાતૃકોષો બનતા નથી કે ઉમેરાતા નથી. આ અંડમાતૃકોષો વિભાજન શરૂ કરે છે અને અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થામાં પ્રવેશે છે અને તે તબક્કે કામચલાઉ અટકી જાય છે,જેને પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ (primary oocytes) કહેવાય છે. દરેક પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ પછી ગ્રાન્યુલોસા કોષોના સ્તરોથી ઘેરાય છે અને તેને પ્રાથમિક પુટિકા (primary follicle) કહેવામાં આવે છે. જન્મથી પ્યુબર્ટી સુધીના સમયગાળા દરમિયાન આમાંથી મોટી સંખ્યામાં પુટિકાઓ નાશ પામે છે. તેથી,પ્યુબર્ટી સમયે,દરેક અંડપિંડમાં માત્ર $60,000-80,000$ પ્રાથમિક પુટિકાઓ બાકી રહે છે.

(A) $1$. $Spermatogenesis$ (શુક્રકોષજનન) એ શુક્રકોષમાતૃકોષોમાંથી શુક્રકોષો બનવાની પ્રક્રિયા છે.
$2$. $Spermiogenesis$ (શુક્રકાયાંતરણ) એ શુક્રકોષોના નિર્માણ માટે શુક્રકોષીય કોષોનું રૂપાંતરણ છે.
$3$. $Spermiogenesis$ પછી,શુક્રકોષના શીર્ષ પોષણ મેળવવા માટે $Sertoli$ (સર્ટિલી) કોષોમાં ખૂંપેલા રહે છે.
$4$. અંતે,શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાંથી શુક્રકોષોના મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને $spermiation$ (શુક્રકોષ મુક્તિ) કહેવામાં આવે છે.

(A) વિકસતી અંડપુટિકાઓ $Estrogen$ (એસ્ટ્રોજન) નામના અંતઃસ્ત્રાવના ઉત્પાદન અને સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
$Estrogen$ એ એક સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે માદામાં ગૌણ જાતીય લક્ષણોના વિકાસ અને જાળવણી તેમજ માસિક ચક્રના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$Progesterone$ (પ્રોજેસ્ટેરોન) મુખ્યત્વે અંડપાત પછી $Corpus$ $Luteum$ (કોર્પસ લ્યુટિયમ) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
$Androgens$ (એન્ડ્રોજન્સ) અને $Testosterone$ (ટેસ્ટોસ્ટેરોન) મુખ્યત્વે નર જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો છે,જોકે તે માદામાં પણ અલ્પ માત્રામાં જોવા મળે છે.

(D) 'એન્ટ્રમ' એ પ્રવાહીથી ભરેલી ગુહા છે જે અંડપુટિકાના વિકાસ દરમિયાન જોવા મળે છે.
પુટિકાજનન (folliculogenesis) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,પ્રાથમિક પુટિકામાંથી દ્વિતીયક પુટિકા અને ત્યારબાદ તૃતીયક પુટિકા બને છે.
તૃતીયક પુટિકાની મુખ્ય લાક્ષણિકતા તેમાં જોવા મળતી પ્રવાહીથી ભરેલી ગુહા છે,જેને 'એન્ટ્રમ' કહેવામાં આવે છે.
આ ગુહા ગ્રેન્યુલોસા કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત ફોલિક્યુલર પ્રવાહીના એકત્રીકરણથી બને છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) જનનકોષોના નિર્માણ દરમિયાન,દ્વિતીય કોષો રંગસૂત્રોના બે સેટ $(2n)$ ધરાવે છે.
$A$. દ્વિતીય ધ્રુવીય કાય એકકીય $(n)$ હોય છે કારણ કે તે અર્ધીકરણ-$II$ પૂર્ણ થયા પછી બને છે.
$B$. પ્રથમ ધ્રુવીય કાય એકકીય $(n)$ હોય છે કારણ કે તે અર્ધીકરણ-$I$ પૂર્ણ થયા પછી બને છે.
$C$. શુક્રકોષી એ એકકીય $(n)$ કોષો છે જે શુક્રકોષજનન પ્રક્રિયામાં અર્ધીકરણ-$II$ પૂર્ણ થયા પછી બને છે.
$D$. અંડમાતૃકોષ (Oogonia) એ અંડાશયમાં આવેલા પ્રાથમિક જનન કોષો છે જે સમભાજન દ્વારા ગુણન પામે છે અને તે દ્વિતીય $(2n)$ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) અંડકોષજનન અને અંડાશયના ચક્રની પ્રક્રિયામાં, ફોલિકલ્સનો વિકાસ ચોક્કસ ક્રમમાં થાય છે:
$1$. આદિ ફોલિકલ્સ પ્રાથમિક ફોલિકલ્સમાં વિકસે છે.
$2$. પ્રાથમિક ફોલિકલ્સ ગૌણ ફોલિકલ્સમાં વિકસે છે.
$3$. ગૌણ ફોલિકલ્સ તૃતીય ફોલિકલ્સમાં વિકસે છે, જે એન્ટ્રમ નામના પ્રવાહીથી ભરેલી પોલાણ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
$4$. તૃતીય ફોલિકલ વધુ પરિપક્વ થઈને ગ્રાફિયન ફોલિકલ (પરિપક્વ ફોલિકલ) બને છે.
$5$. અંડપાત પર, દ્વિતીયક અંડકોષ મુક્ત થાય છે, અને ગ્રાફિયન ફોલિકલના બાકીના ભાગો કોર્પસ લ્યુટિયમ નામના કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી બંધારણમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
તેથી, પ્રમાણભૂત આકૃતિમાં, $C$ સામાન્ય રીતે પરિપક્વ (ગ્રાફિયન) ફોલિકલનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, અને $E$ અંડપાત પછી રચાયેલ કોર્પસ લ્યુટિયમનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(D) $Zona$ $pellucida$ (ઝોના પેલ્યુસિડા) એ એક જાડું, પારદર્શક અને અકોષીય ગ્લાયકોપ્રોટીનનું સ્તર છે જે અંડકોષના કોષરસ પટલને ઘેરે છે.
તે અંડકોષ દ્વારા જ સ્ત્રવિત થાય છે અને શુક્રકોષના જોડાણ તથા બહુશુક્રકોષીય ફલન (polyspermy) ને અટકાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેની સામે, $Theca$ $Interna$, $Granulosa$ અને $Corona$ $radiata$ એ તમામ કોષીય સ્તરો છે જે પુટિકાના કોષોના બનેલા હોય છે.

(C) અપ્રચલિત શુક્રકાયોનું પરિપક્વ,પ્રચલિત શુક્રકોષોમાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયાને $Spermiogenesis$ (શુક્રકાયાંતરણ) કહેવામાં આવે છે.
$Spermatogenesis$ (શુક્રકોષજનન) એ શુક્રકોષમાતૃકોષમાંથી શુક્રકોષ બનવાની સમગ્ર પ્રક્રિયા છે.
$Oogenesis$ (અંડકોષજનન) એ પરિપક્વ માદા જનનકોષ બનવાની પ્રક્રિયા છે.
$Insemination$ (વીર્યસેચન) એ માદાના પ્રજનન માર્ગમાં શુક્રકોષોના સ્થાનાંતરણની પ્રક્રિયા છે.

(B) મનુષ્યમાં શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયામાં વિવિધ તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. શુક્રકોષમાતૃકોષ (Spermatogonia) દ્વિકીય $(2n = 46)$ કોષો છે.
$2$. પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષો પણ દ્વિકીય $(2n = 46)$ હોય છે.
$3$. પ્રથમ અર્ધીકરણ (meiosis-$I$) પછી,પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષ વિભાજન પામીને બે એકકીય $(n = 23)$ દ્વિતીય પૂર્વ શુક્રકોષો બનાવે છે.
$4$. સર્ટોલી કોષો અને લેડિગ કોષો એ વૃષણના દૈહિક કોષો છે અને તે દ્વિકીય $(2n = 46)$ હોય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી માત્ર દ્વિતીય પૂર્વ શુક્રકોષમાં જ $23$ રંગસૂત્રો હોય છે.

(D) $\text{વિધાન}-I$ ખોટું છે કારણ કે ગોનાડોટ્રોપિન રિલીઝિંગ હોર્મોન $(GnRH)$ હાયપોથેલેમસ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે, પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા નહીં.
$\text{વિધાન}-II$ સાચું છે કારણ કે $GnRH$ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ પર કાર્ય કરીને ગોનાડોટ્રોપિનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે, ખાસ કરીને ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ અને લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$, જે ત્યારબાદ જનનકોષોના નિર્માણ (gametogenesis) ને પ્રેરિત કરે છે.
તેથી, $\text{વિધાન}-I$ ખોટું છે અને $\text{વિધાન}-II$ સાચું છે.

(C) શુક્રકોષની રચનામાં,'નેબેનકર્ન' એ કણાભસૂત્રીય આવરણનો નિર્દેશ કરે છે,જે શુક્રકોષના મધ્યભાગમાં કણાભસૂત્રોના સમૂહ દ્વારા બને છે. તેથી,'$X$' = કણાભસૂત્ર (Mitochondria).
એક્રોસોમ એ શુક્રકોષના શીર્ષના અગ્ર ભાગમાં આવેલી ટોપી જેવી રચના છે. તે શુક્રકાયાંતરણ (spermiogenesis) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન ગોલ્ગી પ્રસાધન (Golgi apparatus) માંથી ઉદ્ભવે છે. તેથી,'$Y$' = ગોલ્ગીકાય (Golgi body).
આમ,સાચું સાદ્રશ્ય નેબેનકર્ન: કણાભસૂત્ર :: એક્રોસોમ: ગોલ્ગીકાય છે.

(C) ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન,દરેક અંડપિંડમાં લાખોની સંખ્યામાં અંડમાતૃકોષો (oogonia) બને છે.
જન્મ સમયે,આ અંડમાતૃકોષો પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષોમાં ફેરવાય છે અને ગ્રાન્યુલોસા કોષોના સ્તરો દ્વારા ઘેરાઈને આદિ પુટિકાઓ (primordial follicles) બનાવે છે.
બાળપણ દરમિયાન આમાંથી મોટાભાગની પુટિકાઓ નાશ પામે છે.
પરિણામે,પ્યુબર્ટીના સમયે,દરેક અંડપિંડમાં માત્ર $60,000$ થી $80,000$ પ્રાથમિક પુટિકાઓ બાકી રહે છે,જેને પ્રમાણભૂત પાઠ્યપુસ્તકોમાં આશરે $40,000$ થી $60,000$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(C) માનવ માદામાં,અંડકોષજનનની પ્રક્રિયામાં અંડકોષનો વિકાસ થાય છે. પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ (primary oocyte) તેનું પ્રથમ અર્ધીકરણ પૂર્ણ કરીને દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ (secondary oocyte) અને પ્રથમ ધ્રુવકાય બનાવે છે. દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ ત્યારબાદ બીજા અર્ધીકરણની શરૂઆત કરે છે પરંતુ તે મેટાફેઝ-$II$ તબક્કે અટકી જાય છે. આ વિભાજન ત્યારે જ પૂર્ણ થાય છે જ્યારે ફલન દરમિયાન શુક્રકોષ દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષમાં પ્રવેશ કરે છે. તેથી,અંડકોષજનનની અંતિમ પૂર્ણતા શુક્રકોષના અંડકોષરસમાં પ્રવેશ સાથે થાય છે.

(A) શુક્રકોષજનન ત્રણ અલગ તબક્કાઓમાં થાય છે: ગુણન તબક્કો,વૃદ્ધિ તબક્કો અને પરિપક્વન તબક્કો.
$1$. ગુણન તબક્કો: શુક્રકોષજનક કોષો $(2n)$ તેમની સંખ્યા વધારવા માટે વારંવાર સમભાજન પામે છે.
$2$. વૃદ્ધિ તબક્કો: શુક્રકોષજનક કોષો પોષક તત્વોનો સંગ્રહ કરે છે અને કદમાં વધારો કરીને પ્રાથમિક શુક્રકોષમાતૃકોષ $(2n)$ માં ફેરવાય છે.
$3$. પરિપક્વન તબક્કો: પ્રાથમિક શુક્રકોષમાતૃકોષ અર્ધીકરણ પામીને દ્વિતીયક શુક્રકોષમાતૃકોષ $(n)$ અને ત્યારબાદ શુક્રકોષો $(n)$ બનાવે છે.
તેથી,વૃદ્ધિ તબક્કાના પરિણામે પ્રાથમિક શુક્રકોષમાતૃકોષોનું નિર્માણ થાય છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $A$. શીર્ષમાં $Q$. એક્રોઝોમ હોય છે, જે $Z$. ફલન માટે જરૂરી પ્રવેશ કરનાર ઉત્સેચકો (હાયલ્યુરોનિડેઝ)નો સ્ત્રાવ કરે છે.
$2$. $B$. ગ્રીવામાં $P$. તારાકેન્દ્ર હોય છે, જે $X$. યુગ્મનજના પ્રથમ વિભાજન દરમિયાન સિંકેરિયન સ્પિન્ડલના નિર્માણમાં મદદ કરે છે.
$3$. $C$. મધ્યભાગમાં $R$. નેબેનકર્ન (કણાભસૂત્ર) હોય છે, જે $Y$. શુક્રકોષની ગતિ માટે ઉર્જા પૂરી પાડે છે.
$4$. $D$. પૂંછડીમાં $S$. અક્ષીય તંતુ હોય છે, જે $W$. માદા પ્રજનન માર્ગમાં ચાબુક જેવી ગતિ કરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-Q-Z, B-P-X, C-R-Y, D-S-W$ છે.

(B) અંડકોષજનનની પ્રક્રિયામાં,અંડમાતૃકોષો (oogonia) $(2n)$ સમભાજન દ્વારા પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષો $(2n)$ બનાવે છે.
ત્યારબાદ પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$I$ (ન્યૂનકારી વિભાજન) માંથી પસાર થઈને એક મોટો દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ $(n)$ અને એક નાનું પ્રથમ ધ્રુવકાય $(n)$ બનાવે છે.
આપેલ આકૃતિમાં,'$A$' તે કોષ દર્શાવે છે જે અર્ધીકરણ-$I$ માંથી પસાર થઈને દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ અને પ્રથમ ધ્રુવકાય ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,'$A$' એ પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ છે,જે દ્વિતીય $(2n)$ છે.

(D) આપેલી આકૃતિ માનવ અંડકોષ (અફલિત અંડકોષ) ની રચના દર્શાવે છે.
$1$. સૌથી બહારનું સ્તર ફોલિક્યુલર કોષોનું બનેલું હોય છે,જે 'કોરોના રેડિએટા' બનાવે છે. આકૃતિમાં,'$X$' આ કોષો તરફ નિર્દેશ કરે છે.
$2$. અંડકોષના કોષરસ પટલની તરત જ આસપાસનું સ્તર 'ઝોના પેલ્યુસિડા' છે. આકૃતિમાં,'$Y$' આ જાડા,પારદર્શક સ્તર તરફ નિર્દેશ કરે છે.
$3$. તેથી,'$X$' એ કોરોના રેડિએટા છે અને '$Y$' એ ઝોના પેલ્યુસિડા છે.

(A) માનવ માદામાં અંડકોષજનન (oogenesis) ની પ્રક્રિયા ભ્રૂણીય વિકાસના તબક્કા દરમિયાન શરૂ થાય છે.
દરેક ગર્ભસ્થ અંડાશયમાં લાખોની સંખ્યામાં જનન માતૃકોષો (oogonia) બને છે.
જન્મ પછી કોઈ પણ નવા અંડકોષમાતૃકોષો ઉમેરાતા નથી.
તેથી,અંડકોષમાતૃકોષોનું નિર્માણ ભ્રૂણીય અવસ્થા દરમિયાન જ પૂર્ણ થઈ જાય છે.

(B) ઋતુચક્રના મધ્યમાં $LH$ ના સ્તરમાં થતા ઝડપી વધારાને $LH$ સર્જ ($LH$ surge) કહેવામાં આવે છે.
આ $LH$ સર્જ ગ્રાફિયન પુટિકાના તૂટવાની પ્રક્રિયાને પ્રેરે છે,જેના પરિણામે અંડપિંડમાંથી અંડકોષ (દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ) મુક્ત થાય છે.
આ પ્રક્રિયાને અંડપાત (ovulation) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,$LH$ ના સ્તરમાં અચાનક વધારો અંડપાતને ઉત્તેજિત કરે છે.

(A) માદા પ્રજનન ચક્રમાં,અંડપાત સામાન્ય રીતે $28$ દિવસના માસિક ચક્રના લગભગ $14$મા દિવસે થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,ગ્રાફિયન પુટિકા તૂટે છે અને માદા જનનકોષ મુક્ત થાય છે.
અંડપાત સમયે,માદા જનનકોષ અર્ધીકરણ-$II$ (Meiosis-$II$) ના ભાજન-મધ્ય અવસ્થામાં અટકેલો હોય છે અને તેને તકનીકી રીતે દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ (Secondary oocyte) કહેવામાં આવે છે.
દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ ફલન દરમિયાન શુક્રકોષના પ્રવેશ પછી જ અર્ધીકરણ-$II$ પૂર્ણ કરે છે.

(C) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન, $Primary$ spermatocyte (પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષ) પ્રથમ અર્ધીકરણ (meiosis-$I$) માંથી પસાર થાય છે, જે ન્યૂનકારી વિભાજન છે。
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે બે એકકીય કોષો બને છે જેને $Secondary$ spermatocyte (દ્વિતીયક પૂર્વ શુક્રકોષ) કહેવામાં આવે છે。
આ કોષોમાં દ્વિતીયક $(2n)$ $Primary$ spermatocyte ની સરખામણીમાં માત્ર $n$ સંખ્યામાં રંગસૂત્રો હોય છે。

(C) અંડકોષજનન એ પરિપક્વ માદા જન્યુના નિર્માણની પ્રક્રિયા છે.
મનુષ્યોમાં,દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ (secondary oocyte) શુક્રકોષના પ્રવેશ પછી જ અર્ધીકરણ-$II$ ની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરે છે.
આ વિભાજન અસમાન હોય છે અને તેના પરિણામે એક મોટો એકકીય અંડકોષ (ootid) અને એક નાનું દ્વિતીય ધ્રુવકાય (second polar body) બને છે.
દ્વિતીય ધ્રુવકાયનું નિર્માણ એ અંડકોષજનનની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવાનો નિર્દેશ કરે છે.

(A) માનવ અંડાશયમાં,પુટિકાઓનો વિકાસ $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.
જેમ જેમ પુટિકાઓ પરિપક્વ થાય છે,તેમ પુટિકા કોષો (ખાસ કરીને ગ્રેન્યુલોસા કોષો) ઇસ્ટ્રોજન હોર્મોનનું ઉત્પાદન અને સ્ત્રાવ કરે છે.
$Sertoli$ કોષો શુક્રપિંડમાં જોવા મળે છે,અંડાશયમાં નહીં.
$Corona$ $radiata$ કોષો એ અંડકોષની આસપાસના રક્ષણાત્મક સ્તરો છે,અને પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ એ પોતે જનન કોષ છે,અંતઃસ્ત્રાવી પેશી નથી જે ઇસ્ટ્રોજન ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ પુટિકા કોષો છે.

(D) આદિ જનન કોષો (PGCs) એ જનનકોષોના પુરોગામી છે. મનુષ્યોમાં, આ કોષો ગર્ભીય વિકાસના પ્રારંભિક તબક્કે $yolk sac$ (પીતકોથળી) ના એન્ડોડર્મમાંથી ઉદ્ભવે છે. $yolk sac$ માંથી, આ કોષો વિકાસ પામતા જનનપિંડો (અંડપિંડ અથવા શુક્રપિંડ) માં સ્થળાંતર કરે છે અને અનુક્રમે $oogonia$ (અંડકોષમાતૃકોષ) અથવા $spermatogonia$ (શુક્રકોષમાતૃકોષ) માં વિભેદિત થાય છે.

(A) શુક્રકોષની પૂંછડી અક્ષીય તંતુની બનેલી હોય છે,જે એક સૂક્ષ્મ નલિકામય રચના છે. આ અક્ષીય તંતુ શુક્રકોષના દૂરસ્થ તારાકેન્દ્રમાંથી ઉદ્ભવે છે. સમીપસ્થ તારાકેન્દ્ર કોષકેન્દ્રની નજીક આવેલું હોય છે અને તે ફલન પછી યુગ્મનજના પ્રથમ વિભાજનમાં ભાગ લે છે,જ્યારે દૂરસ્થ તારાકેન્દ્ર શુક્રકોષના કશા અથવા પૂંછડીનું નિર્માણ કરે છે.

(B) શુક્રકાયાંતરણ એ શુક્રકોષ પૂર્વકો (spermatids) નું શુક્રકોષોમાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન નીચે મુજબના ફેરફારો થાય છે:
$1$. કોષકેન્દ્ર સંકોચાય છે અને નાનું બને છે.
$2$. ગોલ્ગી પ્રસાધન એક્રોઝોમ બનાવે છે.
$3$. કણાભસૂત્રો ગોઠવાઈને કણાભસૂત્રીય કવચ (મધ્ય ભાગ) બનાવે છે.
$4$. કોષરસમાં ઘટાડો થાય છે.
જોકે,પ્રાથમિક અને અંતસ્થ તારાકેન્દ્રનું નિર્માણ શુક્રકોષજનનની શરૂઆતની અવસ્થાઓમાં (ખાસ કરીને શુક્રકોષમાતૃકોષો અથવા શુક્રકોષ પૂર્વકોના વિભાજન દરમિયાન) થાય છે,શુક્રકાયાંતરણ દરમિયાન નહીં.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(D) અંડકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$I$ પૂર્ણ કરીને એક મોટો એકકીય દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ અને એક નાનું પ્રથમ ધ્રુવીયકાય બનાવે છે.
ત્યારબાદ આ દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$II$ માં પ્રવેશે છે,પરંતુ તે મેટાફેઝ-$II$ તબક્કે અટકી જાય છે.
અંડપાત એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં ગ્રાફિયન પુટિકા તૂટે છે અને આ દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષને અંડવાહિનીમાં મુક્ત કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ છે.