Gametogenesis Questions in Gujarati

(A) આપેલ આકૃતિ શુક્રઉત્પાદક નલિકાનો આડછેદ દર્શાવે છે.
આ આકૃતિમાં:
- $a$ એ આદિ શુક્રકોષો $(Spermatogonia)$ દર્શાવે છે (જે નલિકાની પરિઘીય સપાટી પર આવેલા અપરિપક્વ જનન કોષો છે).
- $b$ એ પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષો $(Primary spermatocytes)$ દર્શાવે છે.
- $c$ એ શુક્રકોષો $(Spermatozoa)$ દર્શાવે છે (જે નલિકાના પોલાણની નજીક આવેલા પરિપક્વ શુક્રકોષો છે).
- $d$ એ સર્ટોલી કોષો $(Sertoli cells)$ દર્શાવે છે (જે નલિકાની અંદર આવેલા આધાર આપતા કોષો છે).
તેથી, $a$ એ આદિ શુક્રકોષો $(Spermatogonia)$ છે.

(C) આપેલ આકૃતિ શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.
આ આકૃતિમાં,કોષો પરિઘથી લ્યુમેન (પોલાણ) તરફ ગોઠવાયેલા છે.
- પાયાના ભાગે આવેલા કોષો શુક્રકોષમાતૃકોષો (spermatogonia) છે.
- અર્ધીકરણ પામતા મોટા કોષો પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષો છે.
- પ્રથમ અર્ધીકરણના અંતે બનતા નાના કોષો દ્વિતીય પૂર્વ શુક્રકોષો છે.
- લેબલ $c$ એ દ્વિતીય પૂર્વ શુક્રકોષોને નિર્દેશિત કરે છે,જે પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષોના પ્રથમ અર્ધીકરણ પછી બનતા એકકીય કોષો છે.

(B) આપેલ માનવ શુક્રકોષની આકૃતિમાં,$Q$ તરીકે દર્શાવેલ ભાગ એ એક્રોઝોમ (acrosome) છે.
એક્રોઝોમ એ શુક્રકોષના શીર્ષના અગ્ર ભાગે આવેલી ટોપી જેવી રચના છે.
તેમાં જળવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે,જેને સામૂહિક રીતે શુક્રકોષ લાયસિન (દા.ત. હાયલ્યુરોનિડેઝ) કહેવામાં આવે છે,જે ફલન દરમિયાન અંડકોષના રક્ષણાત્મક સ્તરોને ભેદવા માટે જરૂરી છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $Q$ છે.

(B) આપેલ અંડપિંડની આકૃતિમાં પૂટીકાના વિકાસના વિવિધ તબક્કાઓ દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
$S$ એ પ્રાથમિક પૂટીકા દર્શાવે છે.
$R$ એ દ્વિતીયક પૂટીકા દર્શાવે છે.
$Q$ એ તૃતીયક પૂટીકા દર્શાવે છે, જે એન્ટ્રમ તરીકે ઓળખાતી પ્રવાહીથી ભરેલી ગુહાની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
$P$ એ કોર્પસ લ્યુટિયમ (corpus luteum) દર્શાવે છે.
તેથી, એન્ટ્રમની હાજરી દર્શાવતી પૂટીકા $Q$ છે.

(D) આપેલ આકૃતિ માનવ માદામાં અંડકોષજનન (oogenesis) ની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.
$1$. આ પ્રક્રિયા અંડમાતૃકોષો (oogonia) થી શરૂ થાય છે,જે સમભાજન દ્વારા પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષો બનાવે છે.
$2$. પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$I$ પૂર્ણ કરીને એક મોટો દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ અને એક નાનો પ્રથમ ધ્રુવકાય બનાવે છે.
$3$. આકૃતિમાં,$c$ તરીકે દર્શાવેલ કોષ એ દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ છે,જે અર્ધીકરણ-$I$ પૂર્ણ થયા પછી બને છે અને અર્ધીકરણ-$II$ માં પ્રવેશવા માટે તૈયાર હોય છે (જે માત્ર ફલન સમયે જ પૂર્ણ થાય છે).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) કેપેસીટેશન એ શુક્રકોષોની શારીરિક પરિપક્વતાની પ્રક્રિયા છે જે માદા પ્રજનન માર્ગમાં થાય છે.
$1$. તેમાં શુક્રકોષના કોષરસ પટલમાંથી કોલેસ્ટેરોલ અને ગ્લાયકોપ્રોટીન દૂર થાય છે,જે પટલની તરલતા અને $Ca^{2+}$ માટેની પારગમ્યતામાં વધારો કરે છે.
$2$. $Ca^{2+}$ નો આ પ્રવેશ હાયપરએક્ટિવેશન તરફ દોરી જાય છે,જેના પરિણામે શુક્રકોષની ચલિતતામાં વધારો થાય છે.
$3$. આ ફેરફારો એક્રોઝોમ પ્રતિક્રિયાને પણ સરળ બનાવે છે,જે શુક્રકોષ માટે અંડકોષમાં પ્રવેશવા અને ફલન કરવા માટે આવશ્યક છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(D) કેપેસીટેશન એ શારીરિક પરિપક્વતાની પ્રક્રિયા છે જેમાંથી $Sperm$ (શુક્રકોષ) એ માદા પ્રજનન માર્ગમાં પસાર થવું પડે છે,જેથી તે $Ovum$ (અંડકોષ) ને ફલિત કરવા માટે સક્ષમ બને. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,$Sperm$ ના એક્રોસોમની સપાટી પરથી ગ્લાયકોપ્રોટીનનું આવરણ અને સેમિનલ પ્લાઝ્માના પ્રોટીન દૂર થાય છે,જે $Sperm$ ની ગતિશીલતામાં વધારો કરે છે અને તેને એક્રોસોમ પ્રતિક્રિયા માટે તૈયાર કરે છે.

(B) માનવ શુક્રકોષનું સૌપ્રથમ અવલોકન અને વર્ણન એન્ટોની વાન લ્યુવેનહોક દ્વારા $1677$ માં કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે વીર્યના નમૂનાઓનું અવલોકન કરવા માટે તેમના દ્વારા ડિઝાઇન કરેલા માઇક્રોસ્કોપનો ઉપયોગ કર્યો હતો અને ગતિશીલ કોષોને ઓળખ્યા હતા,જેને તેમણે 'એનિમેલક્યુલ્સ' (animalcules) તરીકે ઓળખાવ્યા હતા.

(C) ઈંડામાં રહેલી જરદીના પ્રમાણના આધારે તેનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. અજરદીય (Alecithal) / સૂક્ષ્મ જરદીય (Microlecithal) ઈંડા: આમાં જરદી ખૂબ જ ઓછી અથવા હોતી નથી. સસ્તન પ્રાણીઓના ઈંડા (દા.ત.,મનુષ્યના ઈંડા) સામાન્ય રીતે અજરદીય અથવા સૂક્ષ્મ જરદીય હોય છે.
$2$. મધ્યજરદીય (Mesolecithal) ઈંડા: આમાં મધ્યમ પ્રમાણમાં જરદી હોય છે (દા.ત.,ઉભયજીવીઓ).
$3$. મહાજરદીય (Macrolecithal/Polylecithal) ઈંડા: આમાં ખૂબ મોટી માત્રામાં જરદી હોય છે (દા.ત.,પક્ષીઓ અને સરીસૃપ).
તેથી,સાચી જોડ $Alecithal/Microlecithal$ ઈંડા $-$ સસ્તન છે.

(C) શુક્રકોષજનન એ શુક્રપિંડની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં શુક્રકોષમાતૃકોષોમાંથી શુક્રકોષો બનવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં સમભાજન,અર્ધીકરણ અને શુક્રકાયાંતરણ જેવા વિવિધ તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે.
મનુષ્યમાં,શુક્રકોષજનનની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા,શુક્રકોષમાતૃકોષોથી લઈને પરિપક્વ શુક્રકોષોના મુક્ત થવા (શુક્રકોષ મુક્તિ) સુધી,પૂર્ણ થવા માટે આશરે $65$ થી $74$ દિવસનો સમય લાગે છે.

(D) ઈન્હીબીન એ શુક્રપિંડમાં આવેલા $Sertoli$ (સરટોલી) કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિને નકારાત્મક પ્રતિપોષણ (negative feedback) આપીને $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) ના સ્ત્રાવને અવરોધવાનું છે. $FSH$ ના સ્તરને ઘટાડીને,ઈન્હીબીન પરોક્ષ રીતે શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયાને નિયંત્રિત કરે છે અને જ્યારે શુક્રકોષોનું ઉત્પાદન પૂરતું હોય ત્યારે તેને અવરોધે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. પ્રાથમિક શુક્રકોષકોષ અને પ્રાથમિક અંડકોષ દ્વિતીય $(2n)$ કોષો છે.
$2$. શુક્રમાતૃકોષ પણ દ્વિતીય $(2n)$ કોષો છે.
$3$. દ્વિતીયક શુક્રકોષકોષ,દ્વિતીયક અંડકોષ,શુક્રકોષીય,અંડકોષ અને ધ્રુવકાય એકકીય $(n)$ કોષો છે.
$4$. વિકલ્પ $C$ માં,દ્વિતીયક શુક્રકોષકોષ $(n)$,પ્રથમ ધ્રુવકાય $(n)$ અને અંડકોષ $(n)$ એ તમામ એકકીય રચનાઓ છે.

(A) ડિક્ટિઓટીન અવસ્થા એ માદા સસ્તન પ્રાણીઓના પ્રાથમિક અંડકોષોમાં અર્ધીકરણ-$I$ ની લંબાયેલી ડિક્ટિઓટીન (ડિપ્લોટીન) અવસ્થા છે.
અંડકોષજનન દરમિયાન,પ્રાથમિક અંડકોષો અર્ધીકરણ-$I$ માં પ્રવેશ કરે છે પરંતુ તરુણાવસ્થા સુધી ડિપ્લોટીન અવસ્થામાં અટકી જાય છે.
આ અટકેલી અવસ્થાને ખાસ કરીને ડિક્ટિઓટીન અવસ્થા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા માદા જનનકોષો (અંડકોષો) ના વિકાસ માટે વિશિષ્ટ હોવાથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ સમજાવે છે કે ડિક્ટિઓટીન અવસ્થા શા માટે થાય છે.

(B) ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ એ એડેનોહાઈપોફિસિસ (અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ) ના બેસોફિલિક કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
સ્ત્રીઓમાં,આ હોર્મોન અંડપુટિકાઓના વિકાસ અને અંડપાત માટે જવાબદાર છે.
પુરુષોમાં,તેના મુખ્ય કાર્યો શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓનો વિકાસ અને શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયાને જાળવી રાખવાનું છે.

(C) પુરુષોમાં શુક્રકોષજનન હાયપોથેલેમિક-પિટ્યુટરી-ગોનાડલ અક્ષના અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$1$. $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) સર્ટિલી કોષો પર કાર્ય કરે છે અને કેટલાક પરિબળોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે જે શુક્રકાયાંતરણ (spermiogenesis) ની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
$2$. એન્ડ્રોજન્સ (મુખ્યત્વે ટેસ્ટોસ્ટેરોન) $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) ની અસર હેઠળ લેડિગ કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને તે શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે.
તેથી,$FSH$ અને એન્ડ્રોજન્સ બંને શુક્રકોષજનનને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) અંડપાત પછી,તૂટેલી ગ્રાફિયન પુટિકા પીળા રંગની અંતઃસ્ત્રાવી રચનામાં ફેરવાય છે જેને કોર્પસ લ્યુટિયમ કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ના વધારા (surge) દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.

(C) સ્ત્રીઓમાં,લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ અંડપાત (ovulation) પ્રેરે છે,જે ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી પરિપક્વ અંડકોષનું મુક્ત થવું છે.
અંડપાત પછી,ગ્રાફિયન પુટિકાના બાકીના ભાગો $(LH)$ ની અસર હેઠળ કોર્પસ લ્યુટિયમમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
ત્યારબાદ કોર્પસ લ્યુટિયમ પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.

(C) જનનકોષજનન એ જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા દ્વિકીય અથવા એકકીય પૂર્વગામી કોષો કોષવિભાજન અને વિભેદન પામીને પરિપક્વ એકકીય જનનકોષો બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં નર જનનકોષો (શુક્રકોષ) અને માદા જનનકોષો (અંડકોષ) બંનેનું નિર્માણ થાય છે.
તેથી,જનનકોષજનન બંને પ્રકારના જનનકોષોના ઉત્પાદનનો સમાવેશ કરે છે.

(C) જૈવિક પરિભાષામાં,માદા જન્યુને અંડકોષ (Egg) અથવા અંડકોષ (Ovum) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
મોટાભાગના સંદર્ભોમાં આ શબ્દોનો ઉપયોગ એકબીજાના પર્યાય તરીકે એકકીય માદા પ્રજનન કોષનું વર્ણન કરવા માટે થાય છે.
તેથી,માદા જન્યુઓ માટે $ (a) $ અને $ (b) $ બંને સાચા શબ્દો છે.

(B) અંડપિંડમાંથી પરિપક્વ અંડકોષ મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને $Ovulation$ (અંડપાત) કહેવામાં આવે છે.
મનુષ્યોમાં,આ સામાન્ય રીતે માસિક ચક્રના $14$ માં દિવસે થાય છે.
$Reproduction$ (પ્રજનન) એ સંતતિ ઉત્પન્ન કરવાની જૈવિક પ્રક્રિયા છે.
$Menstruation$ (ઋતુસ્ત્રાવ) એ ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરનું તૂટવું છે.
$Insemination$ (વીર્યસેચન) એ સ્ત્રીના પ્રજનન માર્ગમાં વીર્ય દાખલ કરવાની પ્રક્રિયા છે.

(D) ફૂગ અને લીલ જેવા નિમ્ન કક્ષાના સજીવોમાં નર જન્યુઓને એન્થેરોઝોઇડ કહેવામાં આવે છે. સસ્તન પ્રાણીઓ અને સરીસૃપ જેવા ઉચ્ચ કક્ષાના સજીવોમાં તેને શુક્રકોષ (Sperm) કહેવામાં આવે છે.

(D) અંડકોષજનન એ માદા જનનકોષોના નિર્માણની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,એક દ્વિકીય પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$I$ માંથી પસાર થઈને એક મોટો એકકીય દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ અને એક નાનો પ્રથમ ધ્રુવીયકાય બનાવે છે.
ત્યારબાદ દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$II$ માંથી પસાર થઈને એક મોટો એકકીય અંડકોષ અને એક નાનો દ્વિતીય ધ્રુવીયકાય બનાવે છે.
પ્રથમ ધ્રુવીયકાય પણ વિભાજન પામીને બે વધારાના ધ્રુવીયકાય બનાવી શકે છે.
આમ,એક દ્વિકીય પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષમાંથી એક સક્રિય અંડકોષ અને ત્રણ ધ્રુવીયકાય ઉત્પન્ન થાય છે.

(A) મોટાભાગના લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોમાં,માદા જન્યુઓની તુલનામાં નર જન્યુઓ ઘણી મોટી સંખ્યામાં ઉત્પન્ન થાય છે.
આનું કારણ એ છે કે નર જન્યુઓ ઘણીવાર ચલિત હોય છે અને માદા જન્યુ સુધી પહોંચવા માટે તેમને લાંબુ અંતર કાપવું પડે છે.
આ મુસાફરી દરમિયાન,ઘણા નર જન્યુઓ નાશ પામે છે અથવા લક્ષ્ય સુધી પહોંચવામાં નિષ્ફળ જાય છે.
તેથી,મોટી સંખ્યામાં નર જન્યુઓનું ઉત્પાદન એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે ઓછામાં ઓછો એક નર જન્યુ સફળતાપૂર્વક માદા જન્યુનું ફલન કરે,આમ વહન દરમિયાન થતા વ્યયને સરભર કરે છે.

(C) સર્ટોલીના કોષો એ વૃષણની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ કોષો છે.
તેઓ શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન વિકાસ પામતા જનન કોષો (શુક્રકોષો) ને બંધારણીય અને પોષણક્ષમ આધાર પૂરો પાડે છે.

(C) માનવ માદામાં લિંગી રંગસૂત્રોની જોડી $XX$ હોય છે।
અંડકોષજનન દરમિયાન, અર્ધીકરણ (ન્યૂનતમ વિભાજન) ની પ્રક્રિયા થાય છે, જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરી દે છે।
પરિણામે, ઉત્પન્ન થતા દરેક પરિપક્વ અંડકોષમાં માત્ર એક $X$-રંગસૂત્ર હોય છે।
શુક્રકોષ દ્વારા ફલન થયા પછી, યુગ્મનજમાં રંગસૂત્રોની દ્વિકીય સંખ્યા પુનઃસ્થાપિત થાય છે।

(D) એક્રોસોમ એ માનવ શુક્રકોષના શીર્ષના અગ્ર ભાગે આવેલી ટોપી જેવી રચના છે. તે ગોલ્ગી પ્રસાધનમાંથી ઉદ્ભવે છે અને તેમાં જળવિભાજક ઉત્સેચકો (જેમ કે હાયલ્યુરોનિડેઝ અને એક્રોસિન) હોય છે,જે ફલન દરમિયાન શુક્રકોષને અંડકોષના ઝોના પેલ્યુસિડા સ્તરમાં પ્રવેશ કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) અંડપાત સમયે,અંડકોષ અંડપિંડના પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ (Secondary oocyte) સ્વરૂપે મુક્ત થાય છે. જ્યાં સુધી ફલન ન થાય ત્યાં સુધી આ દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$II$ ની ભાજનાવસ્થા (Metaphase-$II$) માં અટકેલો રહે છે.

(D) અંડપાત પછી,ફાટેલી ગ્રાફિયન પુટિકા એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચનામાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને $Corpus \ luteum$ (પીતપિંડ) કહેવામાં આવે છે.
આ રચના પ્રોજેસ્ટેરોન હોર્મોનનો મોટો જથ્થો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરની જાળવણી અને ગર્ભાવસ્થા ટકાવી રાખવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

(B) શુક્રકોષોનું શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓના પોલાણમાં મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને શુક્રકોષ મુક્તિ (Spermiation) કહે છે.
શુક્રકાયાંતરણ (Spermiogenesis) એ અચલિત શુક્રકોષીય પૂર્વગ (spermatids) નું સક્રિય શુક્રકોષોમાં રૂપાંતરણ છે.
શુક્રકોષજનન (Spermatogenesis) એ અપરિપક્વ જનન કોષોમાંથી શુક્રકોષો બનવાની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા છે.
તેથી,શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાંથી શુક્રકોષો મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને શુક્રકોષ મુક્તિ (Spermiation) કહેવામાં આવે છે.

(A) $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન),જે પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અગ્ર ખંડ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે,તે પુરુષોમાં શુક્રકોષોના નિર્માણ (શુક્રકોષજનન) ને અને સ્ત્રીઓમાં અંડપુટિકાઓની વૃદ્ધિને ઉત્તેજિત કરે છે.

(C) કોર્પસ લ્યુટિયમ (પીળી ગ્રંથિ) એ અંડપાત પછી ફાટેલી ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી બનતી કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે. તે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે, જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.

(A) શુક્રકોષના શીર્ષ પ્રદેશમાં કોષકેન્દ્ર અને એક્રોસોમ હોય છે.
$1$. શુક્રકોષની રચના: તે ચાર ભાગોનું બનેલું છે,એટલે કે શીર્ષ,ગ્રીવા,મધ્યભાગ અને પૂંછડી,જે કોષરસસ્તર દ્વારા આવરિત હોય છે.
$2$. શીર્ષ: તે શુક્રકોષનો ફૂલેલો અગ્ર ભાગ છે,જેમાં મોટું એકકીય કોષકેન્દ્ર (ઘનીભૂત રંગસૂત્રદ્રવ્ય) હોય છે અને તે એક્રોસોમ દ્વારા ટોપી જેવી રચનાથી ઢંકાયેલું હોય છે.
$3$. એક્રોસોમ: તેમાં જલવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે જે ફલન દરમિયાન અંડકોષના પટલને ઓગાળવામાં મદદ કરે છે.
$4$. ગ્રીવા: તેમાં સમીપસ્થ તારાકેન્દ્ર હોય છે જે યુગ્મનજના પ્રથમ વિભાજન માટે જરૂરી છે,અને દૂરસ્થ તારાકેન્દ્ર જે પૂંછડીના તંતુ સાથે જોડાયેલું હોય છે.
$5$. મધ્યભાગ: તેમાં અસંખ્ય કણાભસૂત્રો હોય છે જે પૂંછડીની હલનચલન માટે ઉર્જા પૂરી પાડે છે,જે શુક્રકોષની ગતિશીલતા માટે જરૂરી છે.
$6$. પૂંછડી: તે કોષરસસ્તરથી ઘેરાયેલા અક્ષીય તંતુઓની બનેલી હોય છે,જે શુક્રકોષને પ્રવાહી માધ્યમમાં તરવામાં મદદ કરે છે.

(C) એક્રોઝોમ,જે શુક્રકોષના શીર્ષના અગ્ર ભાગ પર આવેલી ટોપી જેવી રચના છે,તેમાં હાયલ્યુરોનિડેઝ અને વિવિધ પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચકો જેવા જળવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે.
આ ઉત્સેચકોને સામૂહિક રીતે 'સ્પર્મ લાયસિન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ ફલન દરમિયાન શુક્રકોષને અંડકોષના રક્ષણાત્મક સ્તરોમાં પ્રવેશ કરવામાં મદદ કરીને મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા $Spermatogonia$ $(2n)$ થી શરૂ થાય છે, જે સંખ્યામાં વધારો કરવા માટે સમભાજન પામે છે.
આમાંથી કેટલાક $Spermatogonia$ પોષકતત્વોનો સંગ્રહ કરીને કદમાં વધે છે અને $Primary \text{ } Spermatocytes$ $(2n)$ બને છે.
આ $Primary \text{ } Spermatocytes$ અર્ધીકરણ-$I$ $(Meiosis-I)$ માંથી પસાર થઈને બે એકકીય $Secondary \text{ } Spermatocytes$ $(n)$ બનાવે છે.
ત્યારબાદ આ $Secondary \text{ } Spermatocytes$ અર્ધીકરણ-$II$ $(Meiosis-II)$ માંથી પસાર થઈને ચાર એકકીય $Spermatids$ $(n)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
અંતે, આ $Spermatids$ $Spermiogenesis$ નામની પ્રક્રિયા દ્વારા પરિપક્વ, પ્રચલનશીલ $Sperms$ $(n)$ માં રૂપાંતરિત થાય છે.

(C) જનન અધિચ્છદના ઘનાકાર કોષો સમવિભાજન (mitosis) પામીને શુક્રકોષજનક કોષો (spermatogonia) ઉત્પન્ન કરે છે,જે વૃદ્ધિ પામીને પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષોમાં ફેરવાય છે.
આ પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષો અર્ધીકરણ (meiosis) પામીને એકકીય કોષો બનાવે છે,જેમાં પહેલા દ્વિતીય પૂર્વ શુક્રકોષો અને ત્યારબાદ શુક્રકોષીય કોષો (spermatids) બને છે.
અંતે,આ શુક્રકોષીય કોષો શુક્રકોષો (spermatozoa) માં રૂપાંતરિત થાય છે.
સર્ટોલી કોષો શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં આવેલા હોય છે અને વિકાસ પામતા શુક્રકોષોને પોષણ પૂરું પાડે છે,પરંતુ તેઓ જનન કોષોની જેમ જનન અધિચ્છદમાંથી ઉત્પન્ન થતા નથી.

(A) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયામાં,$Primary$ $spermatocytes$ (પ્રાથમિક શુક્રકોષકોષો) એ દ્વિતીય $(2n)$ કોષો છે જે પ્રથમ અર્ધીકરણ વિભાજન $(Meiosis-I)$ માંથી પસાર થઈને બે એકકીય $(n)$ દ્વિતીયક શુક્રકોષકોષો બનાવે છે.
ત્યારબાદ દ્વિતીયક શુક્રકોષકોષો $Meiosis-II$ (અર્ધીકરણ-$II$) માંથી પસાર થઈને શુક્રકોષો (spermatids) બનાવે છે.
$Sertoli$ કોષો એ આધાર આપતા દૈહિક કોષો છે અને $Leydig$ કોષો એ આંતરાલીય કોષો છે જે ટેસ્ટોસ્ટેરોન ઉત્પન્ન કરવા માટે જવાબદાર છે; આ બંનેમાંથી કોઈ પણ અર્ધીકરણમાંથી પસાર થતા નથી.

(A) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,એક દ્વિકીય આદિ શુક્રકોષ અર્ધીકરણ વિભાજન પામીને ચાર એકકીય શુક્રકોષ પ્રસુ (spermatids) ઉત્પન્ન કરે છે.
આ શુક્રકોષ પ્રસુ અચલિત અને રચનાત્મક રીતે અપરિપક્વ હોય છે; તેઓ સીધા જ જનનકોષો તરીકે કાર્ય કરી શકતા નથી.
તેથી,દરેક શુક્રકોષ પ્રસુ 'શુક્રકાયાંતરણ' (spermiogenesis) તરીકે ઓળખાતી રૂપાંતરણ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે,જેથી તે કાર્યક્ષમ અને ચલિત શુક્રકોષ (spermatozoon) માં ફેરવાય છે.

(A) જનનકોષજનન એ જનનકોષોના નિર્માણની પ્રક્રિયા છે. મનુષ્યમાં મુખ્ય પ્રજનન ઘટનાઓ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ જનનકોષજનન: આ જનનકોષોનું નિર્માણ છે. તેમાં શુક્રકોષજનન (શુક્રકોષોનું નિર્માણ) અને અંડકોષજનન (અંડકોષોનું નિર્માણ) નો સમાવેશ થાય છે.
$(ii)$ વીર્યસેચન: આ પુરુષ દ્વારા સ્ત્રીના પ્રજનન માર્ગમાં શુક્રકોષોનું સ્થળાંતર છે.
$(iii)$ ફલન: નર અને માદા જનનકોષોના જોડાણથી યુગ્મનજ બનવાની પ્રક્રિયાને ફલન કહેવાય છે.
$(iv)$ ગર્ભસ્થાપન: આ ગર્ભકોષ્ઠી (blastocyst) નું ગર્ભાશયની દીવાલ સાથે જોડાણ છે.
$(v)$ જરાયુ નિર્માણ: તેમાં જરાયુનું નિર્માણ થાય છે,જે માતાના ગર્ભાશયની દીવાલ અને ગર્ભ વચ્ચે પદાર્થોની આપ-લે માટેનો ગાઢ સંબંધ છે.
$(vi)$ ગેસ્ટ્રુલેશન: આ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા ગર્ભકોષ્ઠી ત્રણ પ્રાથમિક જનનસ્તરો ધરાવતા ગેસ્ટ્રુલામાં ફેરવાય છે.
$(vii)$ અંગજનન: આ ત્રણ પ્રાથમિક જનનસ્તરોમાંથી ચોક્કસ પેશીઓ,અંગો અને અંગતંત્રોનું નિર્માણ છે.
$(viii)$ પ્રસૂતિ: તેમાં માતાના ગર્ભાશયમાંથી બાળકનો જન્મ (બહાર નીકળવાની પ્રક્રિયા) થાય છે.

(D) શુક્રકોષજનન (Spermatogenesis) ની પ્રક્રિયા એક ચોક્કસ ક્રમમાં થાય છે:
$1$. આદિ શુક્રકોષો (Spermatogonia) (દ્વિતીય જનન કોષો) સમભાજન પામે છે.
$2$. પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષો (Primary spermatocytes) (દ્વિતીય) અર્ધીકરણ-$I$ માંથી પસાર થાય છે.
$3$. દ્વિતીય પૂર્વ શુક્રકોષો (Secondary spermatocytes) (એકકીય) અર્ધીકરણ-$II$ માંથી પસાર થાય છે.
$4$. શુક્રકોષીય (Spermatids) (એકકીય) બને છે.
$5$. શુક્રકોષીય કોષો શુક્રકોષો (Spermatozoa) માં રૂપાંતરિત થાય છે.
તેથી,આ ક્રમમાં આદિ શુક્રકોષ (Spermatogonia) સૌથી પહેલા આવતા કોષો છે.

(A) માદા જનનમાતૃકોષોને અંડમાતૃકોષ (Oogonia) કહેવામાં આવે છે.
અંડકોષજનન એ પરિપક્વ અંડકોષ બનવાની પ્રક્રિયા છે.
તેના ત્રણ તબક્કા છે:
$(a)$ ગુણન તબક્કો: અંડકોષજનન ગર્ભીય અવસ્થામાં થાય છે. દરેક ગર્ભીય અંડાશયમાં લાખોની સંખ્યામાં જનનમાતૃકોષો (અંડમાતૃકોષો) બને છે. જન્મ પછી નવા અંડમાતૃકોષો બનતા નથી. આ કોષો અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થામાં પ્રવેશે છે અને પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ તરીકે અટકી જાય છે.
$(b)$ વૃદ્ધિ તબક્કો: દરેક પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ ગ્રાન્યુલોસા કોષોના સ્તરથી ઘેરાય છે,જેને પ્રાથમિક પુટિકા કહે છે. જન્મથી તરુણાવસ્થા સુધીમાં આમાંથી ઘણી પુટિકાઓ નાશ પામે છે. તરુણાવસ્થાએ દરેક અંડાશયમાં માત્ર $60,000$ થી $80,000$ પ્રાથમિક પુટિકાઓ બાકી રહે છે. પ્રાથમિક પુટિકાઓ ગ્રાન્યુલોસા કોષોના વધુ સ્તરો અને નવા થીકા સ્તરથી ઘેરાઈને દ્વિતીયક પુટિકા બનાવે છે.
$(c)$ પરિપક્વન તબક્કો: દ્વિતીયક પુટિકા તૃતીયક પુટિકામાં રૂપાંતરિત થાય છે. તૃતીયક પુટિકામાં રહેલો પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ તેનું પ્રથમ અર્ધીકરણ પૂર્ણ કરીને એક મોટો એકકીય દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ અને એક નાનું પ્રથમ ધ્રુવકાય બનાવે છે. તૃતીયક પુટિકા પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકામાં ફેરવાય છે,જે અંડપાતની પ્રક્રિયા દ્વારા દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ (અંડકોષ) ને મુક્ત કરે છે. બીજું અર્ધીકરણ ફલન પછી થાય છે,જેના પરિણામે બીજું ધ્રુવકાય અને એકકીય અંડકોષ (Ootid) બને છે.

(B) સાચો જવાબ $FSH$ અને $LH$ છે.
$1$. શુક્રકોષજનન પ્રક્રિયા હાયપોથેલેમસ દ્વારા ગોનાડોટ્રોપિન રિલીઝિંગ હોર્મોન $(GnRH)$ ના સ્ત્રાવમાં વધારાને કારણે શરૂ થાય છે.
$2$. $GnRH$ પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અગ્ર ભાગ પર કાર્ય કરે છે અને બે ગોનાડોટ્રોપિનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે: લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ અને ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$.
$3$. $LH$ શુક્રપિંડના લેડિગ કોષો પર કાર્ય કરે છે અને એન્ડ્રોજન (મુખ્યત્વે ટેસ્ટોસ્ટેરોન) ના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$4$. $FSH$ શુક્રપિંડની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓના સર્ટિલી કોષો પર કાર્ય કરે છે અને કેટલાક પરિબળોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે જે શુક્રકાયાંતરણની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.

(A) શુક્રકાયાંતરણ (spermiogenesis) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,શુક્રકોષોમાં રૂપાંતરિત થતી વખતે મોટાભાગના કોષરસ અને ઘણી અંગિકાઓ દૂર થાય છે. પરિપક્વ માનવ શુક્રકોષમાં વજન ઘટાડવા અને તેની ગતિશીલતા માટે રચનાને સુવ્યવસ્થિત કરવા માટે અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$,ગોલ્ગી પ્રસાધન અને રીબોઝોમ્સ મોટાભાગે દૂર કરવામાં આવે છે. તેથી,પરિપક્વ માનવ શુક્રકોષમાં $ER$ ગેરહાજર હોય છે.

(B) શુક્રકોષમાતૃકોષો (Spermatogonia) એ અવિભેદિત આદિ જનન કોષો છે જે સમભાજન દ્વારા વિભાજન પામે છે.
દરેક શુક્રકોષમાતૃકોષ પોષક તત્વો મેળવીને અને તેના કોષરસના કદમાં વધારો કરીને એક મોટા પ્રાથમિક શુક્રકોષમાં વિકસે છે.
શુક્રકોષમાતૃકોષ અને પ્રાથમિક શુક્રકોષ બંનેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા દ્વિકીય $(2n)$ જ રહે છે.
તેથી,પ્રાથમિક શુક્રકોષ એ શુક્રકોષમાતૃકોષથી મુખ્યત્વે તેના કદ અને કદમાનમાં અલગ પડે છે.

(D) શુક્રકોષ લાયસિન એ શુક્રકોષના એક્રોસોમમાં રહેલા હાઇડ્રોલિટીક ઉત્સેચકોનો સમૂહ છે. આ ઉત્સેચકો ફલન દરમિયાન અંડકોષના સ્તરોને ભેદીને શુક્રકોષને પ્રવેશવામાં મદદ કરે છે. એક્રોસોમમાં હાયલ્યુરોનિડેઝ (જે કોરોના રેડિએટામાં હાયલ્યુરોનિક એસિડનું પાચન કરે છે),કોરોના પેનિટ્રેટિંગ એન્ઝાઇમ અને એક્રોસિન (એક પ્રોટીએઝ જે ઝોના પેલ્યુસિડાને ભેદવામાં મદદ કરે છે) જેવા ઉત્સેચકો હોય છે. તેથી,સૂચિબદ્ધ તમામ ઉત્સેચકો શુક્રકોષ લાયસિનના ઘટકો છે.

(C) એક્રોસોમ એ શુક્રકોષના શીર્ષના અગ્ર ભાગમાં આવેલી ટોપી જેવી રચના છે.
તે ગોલ્ગીકાયનું રૂપાંતરિત સ્વરૂપ છે,જેમાં ફલન દરમિયાન અંડકોષમાં પ્રવેશવા માટે જરૂરી વિવિધ ઉત્સેચકો આવેલા હોય છે.
એક્રોસોમમાં હાયલ્યુરોનિડેઝ અને પ્રોટીએઝ જેવા જલવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે,જેને સામૂહિક રીતે 'સ્પર્મ લાયસિન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ ઉત્સેચકો શુક્રકોષને અંડકોષના રક્ષણાત્મક સ્તરોને ઓગાળવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી શુક્રકોષનું કોષકેન્દ્ર અંડકોષમાં પ્રવેશી શકે છે.

(C) અચલિત શુક્રકોષીય પૂર્વકોષો (spermatids) નું પરિપક્વ,ચલિત શુક્રકોષો (spermatozoa) માં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયાને શુક્રકાયાંતરણ (spermiogenesis) અથવા શુક્રકોષજનન (spermateliosis) કહેવામાં આવે છે.
શુક્રકોષો (spermatozoa) ને સામાન્ય રીતે શુક્રકોષો (sperms) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેથી બંને વિકલ્પો એક જ જૈવિક પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.
આ પ્રક્રિયા પછી,શુક્રકોષોના શીર્ષ પોષણ મેળવવા માટે સર્ટૉલી કોષોમાં ખૂંપેલા રહે છે અને અંતે શુક્રકોષ મુક્તિ (spermiation) નામની પ્રક્રિયા દ્વારા શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાંથી મુક્ત થાય છે.

(B) એસ્થેનોસ્પર્મિયા એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં શુક્રકોષોની ગતિશીલતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે.
ઓલિગોસ્પર્મિયા એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં વીર્યમાં શુક્રકોષોની સંખ્યા સામાન્ય કરતા ઓછી હોય છે.
એઝૂસ્પર્મિયા એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં વીર્યમાં શુક્રકોષો સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર હોય છે.
પોલિસ્પર્મી એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં એકસાથે ઘણા શુક્રકોષો અંડકોષમાં પ્રવેશ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ એસ્થેનોસ્પર્મિયા છે.

(C) એન્ડ્રોજન (મુખ્યત્વે ટેસ્ટોસ્ટેરોન) લેડિગ કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને શુક્રકોષજનન (spermatogenesis) ની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે.
$FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) એ સર્ટિલી કોષો પર કાર્ય કરે છે અને કેટલાક એવા પરિબળોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે જે શુક્રકાયાંતરણ (spermiogenesis - શુક્રકોષોમાં શુક્રકાયોનું રૂપાંતરણ) ની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
તેથી,$A$ એ શુક્રકોષજનન (spermatogenesis) સૂચવે છે અને $B$ એ સર્ટિલી કોષો સૂચવે છે.

(C) શુક્રકોષજનન (Spermatogenesis) એ જનન કોષોમાંથી શુક્રકોષો બનવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,એક પ્રાથમિક શુક્રકોષમાતૃકોષ અર્ધીકરણ પામીને ચાર એકકીય શુક્રકોષો (spermatids) ઉત્પન્ન કરે છે,જે ત્યારબાદ ચાર શુક્રકોષોમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
તેથી,ચાર પ્રાથમિક શુક્રકોષમાતૃકોષો દ્વારા $4 \times 4 = 16$ શુક્રકોષો ઉત્પન્ન થશે.

(D) એન્ટ્રમ એ પ્રવાહીથી ભરેલી ગુહા છે જે ગૌણ પુટિકાના વિકાસ દરમિયાન બનવાનું શરૂ થાય છે.
તે તૃતીયક પુટિકાની એક મુખ્ય અને લાક્ષણિક વિશેષતા બની જાય છે અને પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકામાં પણ જોવા મળે છે.
તેથી,એન્ટ્રમની હાજરી એ તૃતીયક પુટિકાની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.