Gametogenesis Questions in Gujarati

(D) માનવ શુક્રકોષોની જીવનક્ષમતા સામાન્ય રીતે સ્ત્રીના પ્રજનન માર્ગમાં $24$ થી $48$ કલાકની હોય છે. શુક્રકોષો પર્યાવરણના $pH$ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે; તેઓ એસિડિક માધ્યમમાં નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે અને બેઝિક માધ્યમમાં વધુ પ્રચલન શક્તિ દર્શાવે છે. શુક્રકોષોની જીવનક્ષમતા ખરેખર તેમની પ્રચલન શક્તિ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે,કારણ કે અચલિત શુક્રકોષો સામાન્ય રીતે મૃત માનવામાં આવે છે. શુક્રકોષો ઘટ્ટ પ્રવાહીમાં સંકેન્દ્રિત હોવા જોઈએ તે વિધાન ખોટું છે,કારણ કે શુક્રકોષો સામાન્ય રીતે પ્રવાહી માધ્યમ (વીર્ય) માં વહન પામે છે અને જીવનક્ષમતા જાળવવા માટે તેમને 'ઘટ્ટ પ્રવાહી' ની જરૂર હોતી નથી.

(D) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા નીચે મુજબના ક્રમમાં થાય છે:
$1$. $\text{આદિશુક્રકોષ}$ $(2n)$ સમભાજન પામીને $\text{પ્રાથમિક \text{ } પૂર્વ \text{ } શુક્રકોષ}$ $(2n)$ બનાવે છે.
$2$. $\text{પ્રાથમિક \text{ } પૂર્વ \text{ } શુક્રકોષ}$ અર્ધીકરણ-$I$ પામીને $\text{દ્વિતીય \text{ } પૂર્વ \text{ } શુક્રકોષ}$ $(n)$ બનાવે છે.
$3$. $\text{દ્વિતીય \text{ } પૂર્વ \text{ } શુક્રકોષ}$ અર્ધીકરણ-$II$ પામીને $\text{પ્રશુક્રકોષ}$ $(n)$ બનાવે છે.
$4$. $\text{પ્રશુક્રકોષ}$ શુક્રકાયાંતરણ દ્વારા $\text{શુક્રકોષ}$ $(n)$ માં રૂપાંતરિત થાય છે.
આમ, સાચો ક્રમ: $\text{આદિશુક્રકોષ} \rightarrow \text{પ્રાથમિક \text{ } પૂર્વ \text{ } શુક્રકોષ} \rightarrow \text{દ્વિતીય \text{ } પૂર્વ \text{ } શુક્રકોષ} \rightarrow \text{પ્રશુક્રકોષ} \rightarrow \text{શુક્રકોષ}$ છે.

(A) અંડકોષપાત એ ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી દ્વિતીય પૂર્વઅંડકોષ મુક્ત થવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ના સ્તરમાં થતા તીવ્ર વધારા દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે,જેને $LH$ સર્જ ($LH$ surge) કહેવામાં આવે છે.
પુટિકા અવસ્થા દરમિયાન,વિકાસ પામતી ગ્રાફિયન પુટિકા ઇસ્ટ્રોજન (ઓઇસ્ટ્રાડીઓલ) નું પ્રમાણ વધારે છે.
જેમ જેમ પુટિકા પરિપક્વતા પ્રાપ્ત કરે છે,તેમ ઓઇસ્ટ્રાડીઓલનું ઉચ્ચ સ્તર અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ પર સકારાત્મક પ્રતિપોષણ (positive feedback) આપે છે,જે $LH$ સર્જ તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,ઓઇસ્ટ્રાડીઓલના પ્રમાણમાં ઘટાડો એ અંડકોષપાત સાથે સંકળાયેલ નથી; તેના બદલે,$LH$ સર્જને ઉત્તેજિત કરવા માટે ઓઇસ્ટ્રાડીઓલના સ્તરમાં વધારો જરૂરી છે.

(B) માનવ સ્ત્રીઓમાં,પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$I$ પૂર્ણ કરીને દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ અને પ્રથમ ધ્રુવકાય બનાવે છે. ત્યારબાદ દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$II$ શરૂ કરે છે પરંતુ તે મેટાફેઝ-$II$ તબક્કે અટકી જાય છે. આ અર્ધીકરણ-$II$ ત્યારે જ પૂર્ણ થાય છે જો ફલનની પ્રક્રિયા દરમિયાન શુક્રકોષ દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષમાં પ્રવેશ કરે. તેથી,અર્ધીકરણ-$II$ ની પૂર્ણતા શુક્રકોષના પ્રવેશ દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.

(D) $Zona$ $\text{pellucida}$ (ઝોના પેલ્યુસીડા) એ ગ્લાયકોપ્રોટીનનું બનેલું એક સ્તર છે જે અંડકોષના કોષરસ પટલને ઘેરે છે। તે અંડકોષ અને તેની આસપાસના ફોલિક્યુલર કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થતું અકોષીય સ્તર છે। તેની સરખામણીમાં, ગ્રેન્યુલોસા કોષો અને થીકા સ્તરો જીવંત કોષોના બનેલા હોય છે।

(A) $Inhibin$ એ એક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે પ્રજનન તંત્રના નકારાત્મક પ્રતિપોષી નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
માદાઓમાં,તે અંડપિંડના પુટિકાઓના ગ્રેન્યુલોસા કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને તે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) ના સ્રાવને વિશિષ્ટ રીતે અવરોધે છે.
નરોમાં,તે શુક્રપિંડના સર્ટુલી કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને તે પણ $FSH$ ના સ્રાવને અવરોધે છે.
તેથી,તે અંડપિંડના ગ્રેન્યુલોસા કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને $FSH$ ના સ્રાવને અવરોધે છે તે વિધાન સાચું છે.

(C) $Spermiogenesis$ એ અચલિત શુક્રકોષો (spermatids) નું પરિપક્વ,ચલિત શુક્રકોષોમાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયા છે.
$Spermiation$ એ પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા પરિપક્વ શુક્રકોષો $Sertoli$ કોષોમાંથી શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની ગુહા (lumen) માં મુક્ત થાય છે.
તેથી,$Spermiogenesis$ માં શુક્રકોષોનું નિર્માણ થાય છે અને $Spermiation$ માં આ શુક્રકોષો મુક્ત થાય છે.

(A) દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ (secondary oocyte) અર્ધીકરણ-$II$ (meiosis-$II$) ના મેટાફેઝ-$II$ તબક્કે અટકેલો રહે છે જ્યાં સુધી શુક્રકોષ અંડકોષના ઝોના પેલ્યુસિડાના સંપર્કમાં ન આવે.
જ્યારે શુક્રકોષ દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષના કોષરસમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે અર્ધીકરણ-$II$ પૂર્ણ થાય છે.
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે એક મોટો એકકીય અંડકોષ અને એક નાનો બીજો ધ્રુવીયકાય બને છે.
તેથી,બીજા ધ્રુવીયકાયનું ઉત્સર્જન શુક્રકોષના પ્રવેશ પછી પરંતુ નર અને માદા પ્રકોષકેન્દ્રના જોડાણ (ફલન) પહેલા થાય છે.

(B) શુક્રકોષ એ નર જનનકોષ છે જે માદા જનનકોષ સાથે જોડાઈને ફલિતાંડ $(zygote)$ નામનો દ્વિતીય $(diploid)$ કોષ બનાવે છે.
ફલન દરમિયાન,શુક્રકોષનું એક્રોઝોમ કેટલાક ઉત્સેચકો મુક્ત કરે છે,ખાસ કરીને હાયલ્યુરોનિડેઝ $(hyaluronidase)$,જે શુક્રકોષને અંડકોષમાં પ્રવેશવામાં મદદ કરે છે.
હાયલ્યુરોનિડેઝ કોરોના રેડિએટાના હાયલ્યુરોનિક એસિડ પર કાર્ય કરે છે,જેનાથી શુક્રકોષ ઝોના પેલ્યુસિડા સુધી પહોંચી શકે છે.
એક્રોસિન એ પ્રોટીએઝ ઉત્સેચક છે જે ઝોના પેલ્યુસિડાના પાચનમાં મદદ કરે છે,કોરોના રેડિએટામાં નહીં.
કેપેસિટિશન એ શુક્રકોષની શારીરિક પરિપક્વતાની પ્રક્રિયા છે જે માદાના પ્રજનન માર્ગમાં થાય છે,શિશ્નમાં નહીં.

(B) નરમાં,એક પ્રાથમિક શુક્રકોષકોષ અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા દ્વારા $4$ સક્રિય અને કાર્યક્ષમ શુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
માદામાં,એક પ્રાથમિક અંડકોષકોષ અર્ધીકરણ પામે છે,પરંતુ કોષરસના અસમાન વિભાજનને કારણે,તે માત્ર $1$ સક્રિય અને કાર્યક્ષમ અંડકોષ ઉત્પન્ન કરે છે,જ્યારે $2$ કે $3$ ધ્રુવીયકાય (polar bodies) ઉત્પન્ન થાય છે જે અંતે નાશ પામે છે.
તેથી,એક નર પ્રાથમિક જાતીય કોષ અને એક માદા પ્રાથમિક જાતીય કોષમાંથી ઉત્પન્ન થતા જનનકોષોનો ગુણોત્તર $4:1$ છે.

(C) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા નીચેના ક્રમમાં થાય છે:
$1$. શુક્રમાતૃકોષ $(2n)$: આ અપરિપક્વ જનન કોષો છે જે સમભાજન પામે છે.
$2$. પ્રાથમિક શુક્રકોષજનક કોષ $(2n)$: શુક્રમાતૃકોષમાંથી બને છે,જે અર્ધીકરણ-$I$ દ્વારા દ્વિતીયક શુક્રકોષજનક કોષ $(n)$ બનાવે છે.
$3$. શુક્રકોષ પૂર્વક $(n)$: અર્ધીકરણ-$II$ પછી દ્વિતીયક શુક્રકોષજનક કોષમાંથી બને છે.
$4$. શુક્રકોષો: શુક્રકોષ કાયાંતરણ (spermiogenesis) ની પ્રક્રિયા દ્વારા શુક્રકોષ પૂર્વકમાંથી બને છે.
તેથી,સાચો ક્રમ છે: શુક્રમાતૃકોષ $\rightarrow$ શુક્રકોષજનક કોષ $\rightarrow$ શુક્રકોષ પૂર્વક $\rightarrow$ શુક્રકોષ.

(C) સંવનન (coitus) દરમિયાન,શિશ્ન દ્વારા યોનિમાર્ગમાં વીર્ય મુક્ત થાય છે (વીર્યદાન).
માનવ નર એક વખતના સંવનન દરમિયાન આશરે $200 - 300$ મિલિયન શુક્રકોષો મુક્ત કરે છે.
સામાન્ય પ્રજનનક્ષમતા માટે,તે આવશ્યક છે કે કુલ શુક્રકોષોમાંથી ઓછામાં ઓછા $60\%$ શુક્રકોષો સામાન્ય આકાર અને કદના હોવા જોઈએ.
વધુમાં,શુક્રકોષો અંડકોષ સુધી પહોંચે અને તેનું ફલન કરે તે માટે,તેમાંથી ઓછામાં ઓછા $40\%$ શુક્રકોષોએ જોરદાર (શક્તિશાળી) પ્રચલન દર્શાવવું જોઈએ.

(C) શુક્રકોષના શીર્ષમાં એક્રોસોમ અને કોષકેન્દ્ર હોય છે,કણાભસૂત્ર હોતા નથી.
કણાભસૂત્રની સર્પાકાર હારમાળા શુક્રકોષના મધ્યભાગમાં આવેલી હોય છે,જે પ્રચલન માટે ઉર્જા પૂરી પાડે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.

(N/A) શુક્રકોષજનન એ નરમાં અપરિપક્વ જનન કોષોમાંથી શુક્રકોષો ઉત્પન્ન થવાની પ્રક્રિયા છે. તે વૃષણમાં આવેલા શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં થાય છે.
શુક્રકોષજનન દરમિયાન,એક દ્વિકીય $(2n)$ આદિશુક્રકોષ (નર જનન કોષ) કદમાં વધારો કરીને દ્વિકીય પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષ બનાવે છે.
આ દ્વિકીય પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષ પ્રથમ અર્ધીકરણ (Meiosis $I$) માંથી પસાર થાય છે,જે એક ન્યૂનકારી વિભાજન છે,જેના પરિણામે બે સમાન એકકીય $(n)$ દ્વિતીય પૂર્વ શુક્રકોષો બને છે.
દરેક દ્વિતીય પૂર્વ શુક્રકોષ ત્યારબાદ બીજા અર્ધીકરણ (Meiosis $II$) માંથી પસાર થઈને બે સમાન એકકીય $(n)$ પ્રશુક્રકોષો (spermatids) બનાવે છે.
આમ,એક દ્વિકીય આદિશુક્રકોષ ચાર એકકીય પ્રશુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ પ્રશુક્રકોષો શુક્રકાયાંતરણ (spermiogenesis) નામની પ્રક્રિયા દ્વારા શુક્રકોષોમાં રૂપાંતરિત થાય છે.

(A) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા હાયપોથેલેમસ અને અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$1$. હાયપોથેલેમસમાંથી મુક્ત થતું ગોનાડોટ્રોપિન રિલીઝિંગ હોર્મોન $(GnRH)$ અગ્ર પિટ્યુટરીને બે ગોનાડોટ્રોપિન સ્ત્રવિત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે: ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ અને લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$.
$2$. $LH$ એ વૃષણના લેડિગ કોષો (આંતરાલીય કોષો) પર કાર્ય કરે છે અને તેમને એન્ડ્રોજન્સ (મુખ્યત્વે ટેસ્ટોસ્ટેરોન) નું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
$3$. $FSH$ એ સર્ટોલી કોષો પર કાર્ય કરે છે અને કેટલાક એવા પરિબળોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે જે શુક્રકાયાંતરણ (spermiogenesis - શુક્રકોષોમાં શુક્રકોષીય કોષોનું રૂપાંતરણ) ની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.

(N/A) શુક્રકાયાંતરણ (Spermiogenesis): આ પ્રક્રિયામાં અચલિત શુક્રકોષ પૂર્વકો (spermatids) નું રૂપાંતરણ પરિપક્વ અને ચલિત શુક્રકોષો (spermatozoa) માં થાય છે.
શુક્રકોષ મુક્તિ (Spermiation): આ પ્રક્રિયામાં પરિપક્વ શુક્રકોષો સર્ટોલી કોષોમાંથી મુક્ત થઈને શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓના પોલાણમાં દાખલ થાય છે.

(N/A) માનવ શુક્રકોષ એક સૂક્ષ્મ રચના છે જે શીર્ષ,ગ્રીવા,મધ્ય ભાગ અને પૂંછડી ધરાવે છે.
$1$. શીર્ષ: તેમાં લંબાયેલું એકકીય કોષકેન્દ્ર હોય છે અને તે શુક્રાગ્ર (acrosome) નામની ટોપી જેવી રચના દ્વારા આવરિત હોય છે,જેમાં અંડકોષના ફલનમાં મદદ કરતા ઉત્સેચકો હોય છે.
$2$. ગ્રીવા: તેમાં બે તારાકેન્દ્રો હોય છે,સમીપસ્થ તારાકેન્દ્ર (જે યુગ્મનજના પ્રથમ વિભાજનમાં મદદ કરે છે) અને દૂરસ્થ તારાકેન્દ્ર (જે અક્ષીય તંતુનું નિર્માણ કરે છે).
$3$. મધ્ય ભાગ: તેમાં અસંખ્ય કણાભસૂત્રો હોય છે જે પૂંછડીની હલનચલન માટે ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે,જે શુક્રકોષની ગતિશીલતામાં મદદ કરે છે.
$4$. પૂંછડી: એક લાંબી,કશા જેવી રચના જે શુક્રકોષને ગતિશીલતા પ્રદાન કરે છે,જેનાથી તે અંડકોષ તરફ તરી શકે છે.

અંડકોષજનન એ માદામાં અંડમાતૃકોષ (oogonia) માંથી પરિપક્વ અંડકોષ બનવાની પ્રક્રિયા છે. તે અંડપિંડમાં થાય છે.
અંડકોષજનન દરમિયાન,એક દ્વિકીય અંડમાતૃકોષ (oogonium) કદમાં વધે છે અને દ્વિકીય પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
આ દ્વિકીય પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ પ્રથમ અર્ધીકરણ,એટલે કે અર્ધીકરણ-$I$ અથવા ન્યૂનકારી વિભાજનમાંથી પસાર થઈને બે અસમાન એકકીય કોષો બનાવે છે.
નાના કોષને પ્રથમ ધ્રુવકાય (polar body) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જ્યારે મોટા કોષને દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ (secondary oocyte) કહેવામાં આવે છે.
આ દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ બીજા અર્ધીકરણ,એટલે કે અર્ધીકરણ-$II$ અથવા સમવિભાજનમાંથી પસાર થાય છે અને એક દ્વિતીય ધ્રુવકાય અને એક અંડકોષ ઉત્પન્ન કરે છે.
આમ,અંડકોષજનનની પ્રક્રિયામાં,એક દ્વિકીય અંડમાતૃકોષ એક એકકીય અંડકોષ ઉત્પન્ન કરે છે,જ્યારે બે કે ત્રણ ધ્રુવકાયો ઉત્પન્ન થાય છે.

(N/A) ગ્રાફિયન ફોલિકલ એ પરિપક્વ અંડપુટિકા છે જેમાં દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ (secondary oocyte) હોય છે. તેના મુખ્ય ભાગો નીચે મુજબ છે:
$1$. $Antrum$ (ગુહા): પ્રવાહીથી ભરેલી પોલાણ.
$2$. $Granulosa$ $cells$ (ગ્રેન્યુલોસા કોષો): પુટિકાની અંદરની તરફ આવેલા કોષો જે ઇસ્ટ્રોજન ઉત્પન્ન કરે છે.
$3$. $Corona$ $radiata$ (કોરોના રેડિએટા): અંડકોષની આસપાસ આવેલું કોષોનું સ્તર.
$4$. $Cumulus$ $oophorus$ (ક્યુમ્યુલસ ઊફોરસ): કોષોનો સમૂહ જે અંડકોષને પુટિકાની દીવાલ સાથે જોડી રાખે છે.
$5$. $Basal$ $lamina$ (આધારક પટલ): પુટિકાની આસપાસ આવેલું આધારક પટલ.
આ ઘટકોની રચના સમજવા માટે આપેલી આકૃતિ જુઓ.

(B) કૂતરા અને ઉંદર જેવા પ્રાણીઓ 'પોલીઓવ્યુલેટરી' (polyovulatory) પ્રજાતિઓ છે.
આ પ્રજાતિઓમાં અંડપાત (ovulation) સમયે અંડાશયમાંથી એક કરતાં વધુ અંડકોષો મુક્ત થાય છે.
દરેક ગલુડિયું એક અલગ અંડકોષના શુક્રકોષ દ્વારા ફલનથી બનતા યુગ્મનજમાંથી વિકસે છે,તેથી મુક્ત થયેલા અંડકોષોની સંખ્યા ઉત્પન્ન થયેલા બચ્ચાઓની સંખ્યા જેટલી જ હોય છે.
તેથી,$6$ ગલુડિયાઓને જન્મ આપવા માટે માદા કૂતરીના અંડાશયમાંથી $6$ અંડકોષો મુક્ત થયા હશે.

(N/A) જનનકોષજનન એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા દ્વિતીય અથવા એકકીય પૂર્વગામી કોષો કોષ વિભાજન અને વિભેદન પામીને પરિપક્વ એકકીય જનનકોષો (gametes) બનાવે છે.
પ્રાણીઓમાં બે પ્રકારના કોષો હોય છે: દૈહિક કોષો અને જનન કોષો.
- દૈહિક કોષો શરીરના વિવિધ અંગો બનાવે છે અને દ્વિતીય સંખ્યા જાળવી રાખવા માટે સમભાજન (mitosis) દ્વારા વિભાજન પામે છે.
- જનન કોષો અર્ધીકરણ (meiosis) દ્વારા જનનકોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
નર જનનકોષોને શુક્રકોષો (spermatozoa) કહેવામાં આવે છે,અને તેના નિર્માણની પ્રક્રિયાને શુક્રકોષજનન (spermatogenesis) કહેવાય છે.
માદા જનનકોષોને અંડકોષો (ova) કહેવામાં આવે છે,અને તેના નિર્માણની પ્રક્રિયાને અંડકોષજનન (oogenesis) કહેવાય છે.

(N/A) શુક્રકોષજનન એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા અપરિપક્વ નર જનન કોષો (આદિશુક્રકોષો) વૃષણમાં શુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરે છે,જે તરુણાવસ્થાએ શરૂ થાય છે.
શુક્રકોષજનનમાં બે મુખ્ય તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે: $(1)$ શુક્રકોષના પૂર્વગામી કોષો (શુક્રકોષીય પ્રશુક્રકોષો) નું નિર્માણ અને $(2)$ શુક્રકાયાંતરણ.
$(1)$ પ્રશુક્રકોષોનું નિર્માણ: આ પ્રક્રિયા ત્રણ તબક્કામાં થાય છે:
$(i)$ ગુણન તબક્કો: શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની અંદરની દીવાલ પર આવેલા આદિશુક્રકોષો સમવિભાજન દ્વારા ગુણન પામે છે. દરેક આદિશુક્રકોષ દ્વિતીય $(2n)$ હોય છે અને તેમાં $46$ રંગસૂત્રો હોય છે.
(ii) વૃદ્ધિ તબક્કો: દરેક આદિશુક્રકોષ પોષક દ્રવ્યોનો સંગ્રહ કરીને કદમાં વધારો કરે છે અને હવે તેને પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષ કહેવામાં આવે છે. તે સરટોલી કોષોમાંથી પોષણ મેળવે છે.
(iii) પરિપક્વન તબક્કો: પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષો અર્ધીકરણ પામે છે. પ્રથમ અર્ધીકરણ (અર્ધીકરણ-$I$) ના પરિણામે બે સમાન,એકકીય $(n)$ કોષો બને છે જેને દ્વિતીય પૂર્વ શુક્રકોષો કહેવાય છે,જેમાં દરેકના $23$ રંગસૂત્રો હોય છે. ત્યારબાદ તેઓ બીજા અર્ધીકરણ (અર્ધીકરણ-$II$) માંથી પસાર થઈને ચાર સમાન,એકકીય પ્રશુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
$(2)$ શુક્રકાયાંતરણ: અચલિત પ્રશુક્રકોષોનું પરિપક્વ,ચલિત શુક્રકોષોમાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયાને શુક્રકાયાંતરણ કહે છે.
શુક્રકાયાંતરણ પછી,શુક્રકોષોના શીર્ષ સરટોલી કોષોમાં ખૂંપેલા રહે છે અને અંતે શુક્રકોષમુક્તિ (spermiation) નામની પ્રક્રિયા દ્વારા શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાંથી મુક્ત થાય છે.

(N/A) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા તરુણાવસ્થાએ ગોનાડોટ્રોપિન રિલીઝિંગ હોર્મોન $(GnRH)$ ના સ્ત્રાવમાં નોંધપાત્ર વધારાને કારણે શરૂ થાય છે. આ એક હાયપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવ છે.
$GnRH$ નું વધેલું સ્તર અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ પર કાર્ય કરે છે અને બે ગોનાડોટ્રોપિનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે - લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ અને ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$.
$LH$ લેડિગના કોષો પર કાર્ય કરે છે અને એન્ડ્રોજનના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે. એન્ડ્રોજન,બદલામાં,શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે.
$FSH$ સર્ટિલી કોષો પર કાર્ય કરે છે અને કેટલાક એવા પરિબળોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે જે શુક્રકાયાંતરણ (spermiogenesis) ની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.

(N/A) શુક્રકોષ એક સૂક્ષ્મદર્શકીય રચના છે જે શીર્ષ,ગ્રીવા,મધ્ય ભાગ અને પૂંછડીની બનેલી હોય છે.
સમગ્ર શુક્રકોષની ફરતે કોષરસસ્તરનું આવરણ આવેલું હોય છે.
શુક્રકોષના શીર્ષમાં એક લંબાયેલું એકકીય કોષકેન્દ્ર આવેલું હોય છે,જેનો અગ્ર ભાગ એક ટોપી જેવી રચના દ્વારા આવરિત હોય છે,જેને શુક્રાગ્ર (acrosome) કહે છે.
શુક્રાગ્ર ઉત્સેચકો (જેમ કે હાયલ્યુરોનિડેઝ) થી ભરેલું હોય છે જે અંડકોષના ફલનમાં મદદ કરે છે.
શુક્રકોષના મધ્ય ભાગમાં અસંખ્ય કણાભસૂત્રો આવેલા હોય છે,જે પૂંછડીની હલનચલન માટે ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે,જે શુક્રકોષની ગતિશીલતાને સરળ બનાવે છે,જે ફલન માટે આવશ્યક છે.
માનવ નર મૈથુન દરમિયાન આશરે $200$ થી $300$ મિલિયન શુક્રકોષો મુક્ત કરે છે,જેમાંથી સામાન્ય પ્રજનન ક્ષમતા માટે ઓછામાં ઓછા $60 \%$ શુક્રકોષો સામાન્ય આકાર અને કદના હોવા જોઈએ અને તેમાંથી ઓછામાં ઓછા $40 \%$ શુક્રકોષો તીવ્ર ગતિશીલતા દર્શાવતા હોવા જોઈએ.

(N/A) પરિપક્વ માદા જનનકોષોના નિર્માણની પ્રક્રિયાને અંડકોષજનન કહેવામાં આવે છે.
અંડકોષજનનની શરૂઆત ગર્ભીય વિકાસના તબક્કા દરમિયાન થાય છે,જ્યારે દરેક ગર્ભીય અંડપિંડમાં લાખોની સંખ્યામાં જનન માતૃકોષો (અંડમાતૃકોષો) બને છે.
જન્મ પછી કોઈ નવા અંડમાતૃકોષો ઉમેરાતા નથી.
પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષો: આ કોષો વિભાજન શરૂ કરે છે અને અર્ધીકરણ-$I$ ના પૂર્વાવસ્થા-$I$ માં પ્રવેશે છે અને તે તબક્કે કામચલાઉ અટકી જાય છે; આને પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષો કહેવામાં આવે છે.
પ્રાથમિક પુટિકા: દરેક પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ પછી ગ્રાન્યુલોસા કોષોના સ્તરથી ઘેરાય છે અને તેને પ્રાથમિક પુટિકા કહેવામાં આવે છે.
જન્મથી તરુણાવસ્થા સુધીના તબક્કા દરમિયાન આમાંની ઘણી પુટિકાઓ નાશ પામે છે.
ગૌણ પુટિકા: પ્રાથમિક પુટિકા ગ્રાન્યુલોસા કોષોના વધુ સ્તરો અને નવા થીકા (theca) સ્તરથી ઘેરાય છે અને તેને ગૌણ પુટિકા કહેવામાં આવે છે.
તૃતીયક પુટિકા: ગૌણ પુટિકા ટૂંક સમયમાં તૃતીયક પુટિકામાં પરિવર્તિત થાય છે,જે પ્રવાહીથી ભરેલી ગુહા દ્વારા લાક્ષણિક છે,જેને એન્ટ્રમ કહેવામાં આવે છે. થીકા સ્તર અંદરના થીકા ઇન્ટરના અને બહારના થીકા એક્સટર્નામાં સંગઠિત થાય છે.
હવે,તૃતીયક પુટિકાની અંદરનો પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ કદમાં વધે છે અને તેનું પ્રથમ અર્ધીકરણ પૂર્ણ કરે છે. આ એક અસમાન વિભાજન છે જેના પરિણામે એક મોટો એકકીય ગૌણ પૂર્વ અંડકોષ અને એક નાનો પ્રથમ ધ્રુવકાય બને છે.
ગૌણ પૂર્વ અંડકોષ પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષના પોષક તત્વોથી ભરપૂર કોષરસનો મોટો ભાગ જાળવી રાખે છે.
તૃતીયક પુટિકા આગળ જતાં પરિપક્વ પુટિકા અથવા ગ્રાફિયન પુટિકામાં ફેરવાય છે.
ગૌણ પૂર્વ અંડકોષ તેની આસપાસ ઝોના પેલ્યુસિડા નામનું નવું પટલ બનાવે છે.

(N/A) ડિપ્લોટીન અવસ્થામાં અટકેલો કોષ માદા સસ્તન પ્રાણીઓમાં જોવા મળતો પ્રાથમિક અંડકોષ (Primary Oocyte) છે。
પ્રાથમિક અંડકોષમાં, અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા ગર્ભ વિકાસ દરમિયાન શરૂ થાય છે પરંતુ પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની ડિપ્લોટીન અવસ્થામાં અટકી જાય છે, જેને ડિક્ટિએટ (Dictyate) અવસ્થા કહેવામાં આવે છે। આ સ્થગિતતા તરુણાવસ્થા સુધી જળવાઈ રહે છે, જ્યારે હોર્મોનલ સંકેતો (ખાસ કરીને $LH$ સર્જ) અર્ધીકરણને ફરીથી શરૂ કરવા માટે પ્રેરે છે, જેનાથી કોષ અર્ધીકરણ-$I$ પૂર્ણ કરી અર્ધીકરણ-$II$ તરફ આગળ વધે છે。

(B) પુરુષોમાં $(♂)$,$LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) લેડિગ કોષો પર કાર્ય કરીને એન્ડ્રોજન (ટેસ્ટોસ્ટેરોન) ના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવને પ્રેરે છે. $FSH$ ની સાથે,તે શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયાનું પણ નિયમન કરે છે.
સ્ત્રીઓમાં $(♀)$,$LH$ પરિપક્વ અંડપુટિકાઓ (ગ્રાફિયન પુટિકા) માંથી અંડપાત (ovulation) પ્રેરે છે. અંડપાત પછી,તે કોર્પસ લ્યુટિયમને જાળવી રાખે છે,જે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે.

(B) પુરુષોમાં,$LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) વૃષણના લેડિગ કોષો (Leydig cells) પર કાર્ય કરે છે.
તે એન્ડ્રોજન્સ તરીકે ઓળખાતા હોર્મોન્સ,મુખ્યત્વે ટેસ્ટોસ્ટેરોનના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$FSH$ ની સાથે મળીને,$LH$ શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયાને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) ના,પિતૃ સજીવમાંથી બનતા જન્યુઓ સમાન આનુવંશિક બંધારણ ધરાવતા નથી કારણ કે તેઓ $DNA$ ની આબેહૂબ નકલો ધરાવતા નથી.
અર્ધીકરણ-$I$ (meiosis-$I$) ના પેકીટીન અને ડીપ્લોટીન તબક્કાઓ દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો વચ્ચે વ્યતિકરણ (crossing over) અને કાયઝ્માનું નિર્માણ થાય છે.
સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે $DNA$ ના ખંડોની આપ-લે યાદચ્છિક રીતે થાય છે,જેના પરિણામે $DNA$ ક્રમમાં નવા સંયોજનો રચાય છે.
વધુમાં,અર્ધીકરણ-$I$ દરમિયાન રંગસૂત્રોનું સ્વતંત્ર વિશ્લેષણ (independent assortment) એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે દરેક જન્યુને માતૃ અને પિતૃ રંગસૂત્રોનું અનન્ય સંયોજન પ્રાપ્ત થાય.
પરિણામે,અર્ધીકરણ પૂર્ણ થયા પછી,ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓ આનુવંશિક ભિન્નતા ધરાવતું $DNA$ ધરાવે છે.

(N/A) શુક્રકોષો (spermatids) અચલિત હોય છે અને માદા પ્રજનન માર્ગ સુધી પહોંચવા માટે રચનાત્મક રીતે અપૂર્ણ હોય છે.
શુક્રકાયાંતરણની પ્રક્રિયા દરમિયાન,શુક્રકોષો કાર્યક્ષમ શુક્રકોષો (spermatozoa) બનવા માટે નોંધપાત્ર મોર્ફોલોજિકલ ફેરફારોમાંથી પસાર થાય છે.
આ ફેરફારોમાં ગતિશીલતા માટે પૂંછડી (કશા) નું નિર્માણ,કોષકેન્દ્રનું સંઘનન,ગોલ્ગી પ્રસાધનમાંથી એક્રોઝોમનું નિર્માણ અને હલનચલન માટે ઊર્જા પૂરી પાડવા માટે મધ્ય ભાગમાં કણાભસૂત્રોની ગોઠવણીનો સમાવેશ થાય છે.

(N/A) $(1)$ શુક્રકાયાંતરણ (Spermiogenesis): જે પ્રક્રિયા દ્વારા શુક્રકોષ પૂર્વકો (spermatids) નું રૂપાંતરણ પરિપક્વ શુક્રકોષો (spermatozoa) માં થાય છે,તેને શુક્રકાયાંતરણ કહેવામાં આવે છે.
$(2)$ ઝોના પેલ્યુસિડા (Zona pellucida): તે એક જાડું,પારદર્શક,કોષવિહીન ગ્લાયકોપ્રોટીનનું આવરણ છે જે દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ (secondary oocyte) ના કોષરસ પટલને ઘેરે છે.

(B) $1$. શુક્રકોષપ્રસૂ (Spermatid):
- સ્થાન: શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન વૃષણની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં નિર્માણ પામે છે.
- કાર્ય: તે શુક્રકાયાંતરણ (Spermiogenesis) દ્વારા પરિપક્વ અને પ્રચલનશીલ શુક્રકોષમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$2$. હાયલ્યુરોનિડેઝ (Hyaluronidase):
- સ્થાન: તે શુક્રકોષના શીર્ષના એક્રોસોમમાં રહેલો એક જલવિભાજક ઉત્સેચક છે.
- કાર્ય: તે અંડકોષના કોરોના રેડિએટા અને ઝોના પેલ્યુસિડામાં રહેલા હાયલ્યુરોનિક એસિડનું પાચન કરે છે,જેનાથી શુક્રકોષ અંડકોષમાં પ્રવેશ કરી ફલન કરી શકે છે.

(N/A) $(1)$ શુક્રકોષપ્રસૂ (Spermatid): આ અર્ધીકરણ-$II$ ના અંતે શુક્રકોષજનનની પરિપક્વન અવસ્થા દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા એકકીય કોષો છે.
શુક્રકોષ (Spermatozoa): શુક્રકોષપ્રસૂમાંથી શુક્રકાયાંતરણ (spermiogenesis) ની પ્રક્રિયા દ્વારા બનતા ચલિત અને પરિપક્વ નર જનનકોષોને શુક્રકોષ કહે છે.
$(2)$ પ્રથમ ધ્રુવકાય (First polar body): અંડકોષજનનની પરિપક્વન અવસ્થા દરમિયાન,પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષમાં અસમાન પ્રથમ અર્ધીકરણ વિભાજન થાય છે,જેના પરિણામે એક મોટો દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ અને એક નાનો પ્રથમ ધ્રુવકાય બને છે.
દ્વિતીય ધ્રુવકાય (Second polar body): અંડકોષજનનની પરિપક્વન અવસ્થા દરમિયાન,દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષમાં અર્ધીકરણ-$2$ પૂર્ણ થવાથી એક પરિપક્વ અંડકોષ અને એક નાનો દ્વિતીય ધ્રુવકાય ઉત્પન્ન થાય છે.

(N/A) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા તરુણાવસ્થામાં ગોનાડોટ્રોપિન રિલીઝિંગ હોર્મોન $(GnRH)$ ના સ્ત્રાવમાં નોંધપાત્ર વધારાને કારણે શરૂ થાય છે.
$GnRH$ એ હાયપોથેલેમસમાંથી મુક્ત થતો હાયપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવ છે.
$GnRH$ નું વધેલું સ્તર અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ પર કાર્ય કરે છે અને બે ગોનાડોટ્રોપિનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે: લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ અને ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$.
$LH$ લેડિગ કોષો (આંતરાલીય કોષો) પર કાર્ય કરે છે અને એન્ડ્રોજન (ટેસ્ટોસ્ટેરોન) ના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે. એન્ડ્રોજન,બદલામાં,શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે.
$FSH$ સર્ટિલી કોષો પર કાર્ય કરે છે અને કેટલાક એવા પરિબળોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે જે શુક્રકાયાંતરણ (spermiogenesis - શુક્રકોષોમાં શુક્રકોષોનું રૂપાંતરણ) ની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.

(N/A) અંડાશયમાં પુટિકાના વિકાસની પ્રક્રિયા નીચે મુજબના ક્રમમાં થાય છે:
$1$. $\text{અંડજનન કોષ}$ (માતૃ જનન કોષો) વિભેદન પામે છે.
$2$. $A = \text{પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ}$ (જે ગ્રાન્યુલોસા કોષોના સ્તરથી ઘેરાયેલ હોય છે,જે પ્રાથમિક પુટિકા બનાવે છે).
$3$. $\text{પ્રાથમિક પુટિકા}$ વધુ વિકાસ પામે છે.
$4$. $B = \text{દ્વિતીયક પુટિકા}$ (જે ગ્રાન્યુલોસા કોષોના વધુ સ્તરો અને નવા થીકા સ્તરના ઉમેરા દ્વારા બને છે).
$5$. $C = \text{તૃતીયક પુટિકા}$ (જે એન્ટ્રમ તરીકે ઓળખાતી પ્રવાહીથી ભરેલી ગુહા દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે).
$6$. અંતે,તે $\text{ગ્રાફિયન પુટિકા}$ માં પરિપક્વ થાય છે.

(D) પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ એ દ્વિતીય $(2n)$ કોષ છે જે ગર્ભ વિકાસ દરમિયાન બને છે અને અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ (prophase-$I$) માં અટકી જાય છે.
તરુણાવસ્થાએ પહોંચ્યા પછી,પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$I$ પૂર્ણ કરીને બે અસમાન એકકીય કોષો બનાવે છે: એક મોટો દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ $(n)$ અને એક નાનું પ્રથમ ધ્રુવકાય (polar body).
ત્યારબાદ દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણ-$II$ માં પ્રવેશે છે પરંતુ ફલન ન થાય ત્યાં સુધી તે ભાજનાવસ્થા-$II$ (metaphase-$II$) માં અટકી જાય છે.
આમ,પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ દ્વિતીય $(2n)$ છે અને દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ એકકીય $(n)$ છે.

(C) શુક્રકોષજનન પ્રક્રિયામાં પ્રાથમિક શુક્રકોષકોષો $Meiosis-I$ દ્વારા દ્વિતીયક શુક્રકોષકોષોમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
ત્યારબાદ,દ્વિતીયક શુક્રકોષકોષો $Meiosis-II$ (સમીકરણ વિભાજન) માંથી પસાર થઈને એકકીય શુક્રકોષીય પૂર્વકોષો (spermatids) ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,દ્વિતીયક શુક્રકોષકોષોમાંથી શુક્રકોષીય પૂર્વકોષો બનાવવા માટે જવાબદાર વિભાજન $Meiosis-II$ છે.

(B) પ્રાથમિક શુક્રકોષકોષ પ્રથમ અર્ધીકરણ (meiosis-$I$) પૂર્ણ કરે છે,જેના પરિણામે બે સમાન એકકીય કોષો બને છે જેને દ્વિતીય શુક્રકોષકોષ કહેવાય છે.
દરેક દ્વિતીય શુક્રકોષકોષ ત્યારબાદ બીજા અર્ધીકરણ (meiosis-$II$) માંથી પસાર થાય છે,જેના દ્વારા બે એકકીય શુક્રકોષીય કોષો (spermatids) ઉત્પન્ન થાય છે.
આ શુક્રકોષીય કોષો અંતે શુક્રકોષો (spermatozoa) માં રૂપાંતરિત થાય છે.
આમ,એક દ્વિતીય શુક્રકોષકોષમાંથી બે શુક્રકોષો ઉત્પન્ન થાય છે.

(N/A) અંડકોષજનનની પ્રક્રિયા નીચેના તબક્કાઓ ધરાવે છે:
$1$. ગર્ભકાળ દરમિયાન અંડમાતૃકોષો ($46$ રંગસૂત્રો) સમવિભાજન અને વિભેદન પામીને પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ ($46$ રંગસૂત્રો) બનાવે છે.
$2$. પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ અંડપાત પહેલાં પ્રથમ અર્ધીકરણ પૂર્ણ કરીને દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ ($23$ રંગસૂત્રો) અને પ્રથમ ધ્રુવકાય ($23$ રંગસૂત્રો) બનાવે છે.
$3$. દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ દ્વિતીય અર્ધીકરણ પૂર્ણ કરીને અંડકોષ ($23$ રંગસૂત્રો) અને દ્વિતીય ધ્રુવકાય ($23$ રંગસૂત્રો) બનાવે છે.

(N/A) આ પ્રક્રિયા પ્રાથમિક પુટિકામાં રહેલા પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષથી શરૂ થાય છે. જેમ જેમ પુટિકા દ્વિતીયક પુટિકા અને ત્યારબાદ તૃતીયક પુટિકામાં વિકસે છે,તેમ પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ કદમાં વધે છે.
તૃતીયક પુટિકાની અંદર,પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ તેનું પ્રથમ અર્ધીકરણ પૂર્ણ કરે છે. આ એક અસમાન વિભાજન છે જેના પરિણામે એક મોટો એકકીય દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ અને એક નાનું પ્રથમ ધ્રુવકાય (polar body) બને છે.
ત્યારબાદ તૃતીયક પુટિકા પરિપક્વ થઈને ગ્રાફિયન પુટિકામાં ફેરવાય છે. દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ અંડપાત સુધી ગ્રાફિયન પુટિકાની અંદર રહે છે,જે સમયે ગ્રાફિયન પુટિકા તૂટે છે અને અંડાશયમાંથી દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ મુક્ત થાય છે.

(N/A)

શુક્રકોષજનન	અંડકોષજનન
$1$. શુક્રકોષ નિર્માણની પ્રક્રિયા પુખ્તાવસ્થા પછી થાય છે.	$1$. અંડમાતૃકોષોનું નિર્માણ જન્મ પહેલાં જ શરૂ થઈ જાય છે.
$2$. એક સમયે લાખો શુક્રકોષો ઉત્પન્ન થાય છે.	$2$. દર મહિને માત્ર એક જ અંડકોષ મુક્ત થાય છે.
$3$. અર્ધીકરણ દ્વારા ચાર સમાન કદના સક્રિય શુક્રકોષો બને છે.	$3$. અર્ધીકરણ અસમાન હોય છે,પરિણામે એક મોટો અંડકોષ અને ત્રણ નાના ધ્રુવીયકાય (polar bodies) બને છે.
$4$. શુક્રકોષો કશાધારી અને પ્રચલનશીલ હોય છે.	$4$. પરિપક્વ અંડકોષ અકશાધારી અને અપ્રચલનશીલ હોય છે.

અંડકોષજનનમાં અર્ધીકરણ અસમાન હોય છે,જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે અંડકોષમાં પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષમાંથી લગભગ તમામ કોષરસ અને અંગિકાઓ જળવાઈ રહે. આ ફલન પછી ગર્ભના પ્રારંભિક વિકાસ માટે જરૂરી પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે. તેનાથી વિપરીત,શુક્રકોષજનનમાં સમાન વિભાજન થાય છે જેથી ઘણા નાના અને પ્રચલનશીલ શુક્રકોષો બને છે,જે અંડકોષ સુધી પહોંચવા માટે અનુકૂળ છે. વધુમાં,અંડકોષજનનમાં બીજું અર્ધીકરણ મેટાફેઝ-$II$ તબક્કે અટકી જાય છે અને તે માત્ર શુક્રકોષના પ્રવેશ પછી જ પૂર્ણ થાય છે.

(B) વૃષણો ઉદરીય ગુહાની બહાર વૃષણકોથળી નામની કોથળીમાં આવેલા હોય છે.
આનું કારણ એ છે કે વૃષણકોથળી શરીરના સામાન્ય આંતરિક તાપમાન કરતા $2-2.5^{\circ}C$ નીચું તાપમાન જાળવી રાખે છે.
આ નીચું તાપમાન શુક્રકોષજનન (શુક્રકોષોના ઉત્પાદન) ની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે.
જો વૃષણો વૃષણકોથળીમાં ઉતરી ન શકે,તો શરીરનું ઊંચું તાપમાન શુક્રકોષોના ઉત્પાદનને અટકાવે છે,જેના પરિણામે વંધ્યત્વ આવે છે.

(B) અંડપાતની પ્રક્રિયા લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ના સ્તરમાં અચાનક વધારા દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે,જેને $LH$ સર્જ કહેવામાં આવે છે. આ વધારો રુધિરમાં એસ્ટ્રોજનની ઊંચી સાંદ્રતા દ્વારા પ્રેરિત થાય છે,જે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ પર સકારાત્મક પ્રતિસાદ (positive feedback) આપે છે. તેથી,એસ્ટ્રોજનની ઊંચી સાંદ્રતા એ પ્રાથમિક અંતઃસ્ત્રાવી સંકેત છે જે ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી અંડકોષના મુક્ત થવા તરફ દોરી જાય છે.

(A) દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ અર્ધીકરણની $Metaphase-II$ (ભાજનાવસ્થા-$II$) અવસ્થામાં અટકેલો હોય છે. દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષનું અર્ધીકરણ ત્યારે જ પૂર્ણ થાય છે જ્યારે ફલન દરમિયાન શુક્રકોષ અંડકોષમાં પ્રવેશ કરે છે. આ પ્રક્રિયાના પરિણામે એક એકકીય અંડકોષ અને એક દ્વિતીય ધ્રુવીયકાયનું નિર્માણ થાય છે.

(D) પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ અંડપાત પહેલાં તેનું પ્રથમ અર્ધસૂત્રી ભાજન પૂર્ણ કરીને દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ અને પ્રથમ ધ્રુવકાય બનાવે છે. દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ ત્યારબાદ બીજા અર્ધસૂત્રી ભાજનમાં પ્રવેશે છે પરંતુ તે ભાજન અવસ્થા-$II$ (metaphase-$II$) માં અટકી જાય છે. આ બીજું અર્ધસૂત્રી ભાજન ત્યારે જ પૂર્ણ થાય છે જ્યારે ફલન દરમિયાન શુક્રકોષ દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષમાં પ્રવેશે છે. તેથી,શુક્રકોષ અને અંડકોષનું મિલન બીજા અર્ધસૂત્રી ભાજનને પૂર્ણ કરવા માટે પ્રેરે છે.

(A) અંડકોષજનનની પ્રક્રિયા વિવિધ તબક્કાઓમાં થાય છે:
$1$. ગુણન તબક્કો: જનન અધિચ્છદ કોષો સમવિભાજન પામીને અંડમાતૃકોષો (oogonia) ઉત્પન્ન કરે છે $(4)$.
$2$. વૃદ્ધિ તબક્કો: અંડમાતૃકોષો વૃદ્ધિ પામીને પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષોમાં ફેરવાય છે,જે શરૂઆતમાં અલ્પવિકસિત હોય છે $(1)$.
$3$. પરિપક્વન $1$: પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ પ્રથમ અર્ધીકરણ પૂર્ણ કરીને દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ બનાવે છે,જેમાં પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ વિકસિત કોષરસથી ભરેલો હોય છે $(2)$.
$4$. પરિપક્વન $2$: દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ બીજા અર્ધીકરણમાંથી પસાર થઈને અંડકોષ અને દ્વિતીય ધ્રુવકાય બનાવે છે $(3)$.
તેથી,સાચી જોડ $(a - 4), (b - 1), (c - 2), (d - 3)$ છે.

(D) જન્યુજનન એ જન્યુઓના નિર્માણની પ્રક્રિયા છે.
એકકીય (haploid) વનસ્પતિ દેહ ધરાવતા સજીવોમાં,જન્યુઓ સમભાજન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
દ્વિકીય (diploid) વનસ્પતિ દેહ ધરાવતા સજીવોમાં,જન્યુઓ અર્ધીકરણ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,પિતૃ સજીવની રંગસૂત્ર સંખ્યા (ploidy) ના આધારે જન્યુજનનમાં અર્ધીકરણ અથવા સમભાજન બંનેમાંથી કોઈ પણ પ્રક્રિયા થઈ શકે છે.

(C) સર્ટોલી કોષો,જેને 'નર્સ કોષો' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે શુક્રપિંડની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં જોવા મળે છે.
આ કોષો શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન વિકાસ પામતા શુક્રકોષોને બંધારણીય અને ચયાપચયિક આધાર પૂરો પાડે છે.
તેઓ જનન કોષોને પોષણ આપે છે અને રુધિર-શુક્રપિંડ અવરોધ (blood-testis barrier) પણ બનાવે છે.

(C) શુક્રકોષોનું નિર્માણ શુક્રપિંડમાં આવેલી $\text{શુકોત્પાદક } \text{નલિકાઓ}$ (Seminiferous tubules) માં થાય છે।
આ નલિકાઓની અંદર શુક્રકોષજનન (spermatogenesis) ની પ્રક્રિયા થાય છે, જેમાં શુક્રકોષમાતૃકોષોનું રૂપાંતર પરિપક્વ શુક્રકોષોમાં થાય છે।
$\text{શુક્રવાહિની}$ એ શુક્રકોષોના વહન માટેની નલિકા છે, $\text{પ્રોસ્ટેટ } \text{ગ્રંથિ}$ વીર્યના પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરે છે, અને $\text{લેડિંગના } \text{કોષો}$ એન્ડ્રોજન અંતઃસ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરે છે।