$(a)$ તે જાણીતું છે કે હવા ની ઘનતા $\rho$ ઊંચાઈ $y$ સાથે $\rho = \rho_{0} e^{-y / y_{0}}$ મુજબ ઘટે છે,જ્યાં $\rho_{0} = 1.25 \; kg \, m^{-3}$ એ સમુદ્ર સપાટી પરની ઘનતા છે અને $y_{0}$ એ અચળાંક છે. આ ઘનતાના ફેરફારને વાતાવરણનો નિયમ કહેવામાં આવે છે. વાતાવરણનું તાપમાન અચળ રહે છે (સમતાપી સ્થિતિ) તેમ ધારીને આ નિયમ મેળવો. એમ પણ ધારો કે $g$ નું મૂલ્ય અચળ રહે છે.
$(b)$ $1425 \; m^{3}$ કદનો એક મોટો $He$ ફુગ્ગો $400 \; kg$ નો ભાર ઊંચકવા માટે વપરાય છે. ધારો કે ફુગ્ગો ઉપર જાય ત્યારે તેની ત્રિજ્યા અચળ રહે છે. તે કેટલી ઊંચાઈ સુધી ઉપર જશે?
[$y_{0} = 8000 \; m$ અને $\rho_{He} = 0.18 \; kg \, m^{-3}$ લો]

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) ધારો કે $y$ ઊંચાઈએ દબાણ $P$ છે. ઊંચાઈમાં નાના ફેરફાર $dy$ માટે દબાણમાં ફેરફાર $dP = -\rho g dy$ છે.
વાતાવરણ સમતાપી હોવાથી,$PV = nRT$,જે સૂચવે છે કે $P = \frac{\rho RT}{M}$,જ્યાં $M$ એ હવાનું મોલર દળ છે.
આમ,$\rho = \frac{PM}{RT}$. આને દબાણના સમીકરણમાં મૂકતા: $dP = -\frac{PM}{RT} g dy$,અથવા $\frac{dP}{P} = -\frac{Mg}{RT} dy$.
$y=0$ (જ્યાં $P=P_{0}$) થી $y$ (જ્યાં $P=P$) સુધી સંકલન કરતા: $\ln(\frac{P}{P_{0}}) = -\frac{Mg}{RT} y$.
તેથી,$P = P_{0} e^{-y/y_{0}}$,જ્યાં $y_{0} = \frac{RT}{Mg}$. અચળ તાપમાને $\rho \propto P$ હોવાથી,$\rho = \rho_{0} e^{-y/y_{0}}$.
$(b)$ ફુગ્ગો ત્યાં સુધી ઉપર જાય છે જ્યાં સુધી તેની ઘનતા $\rho$ આસપાસની હવાની ઘનતા જેટલી ન થાય.
ફુગ્ગાની સિસ્ટમનું કુલ દળ $M_{total} = m_{payload} + m_{He} = 400 + (1425 \times 0.18) = 400 + 256.5 = 656.5 \; kg$.
ફુગ્ગાની ઘનતા $\rho = \frac{M_{total}}{V} = \frac{656.5}{1425} \approx 0.4607 \; kg \, m^{-3}$.
વાતાવરણના નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $\rho = \rho_{0} e^{-y/y_{0}} \implies 0.4607 = 1.25 e^{-y/8000}$.
$\ln(\frac{0.4607}{1.25}) = -\frac{y}{8000} \implies \ln(0.36856) = -\frac{y}{8000}$.
$-0.998 \approx -\frac{y}{8000} \implies y \approx 8000 \; m = 8 \; km$.

Explore More

Similar Questions

એક રેઝર-બ્લેડ ગ્લાસમાં ભરેલા પાણીની સપાટી પર તરે છે. જ્યારે ગ્લાસને હળવેથી હલાવવામાં આવે છે,ત્યારે રેઝર-બ્લેડ ડૂબી જાય છે. ખોટું વિધાન પસંદ કરો.

એક નળાકાર ભઠ્ઠીની ઊંચાઈ $(H)$ અને વ્યાસ $(D)$ બંને $1 \ m$ છે. તે $T=360 \ K$ તાપમાને જાળવવામાં આવે છે. ભઠ્ઠીની અંદર હવા અચળ દબાણ $P_a$ પર ગરમ થાય છે અને તેનું તાપમાન $T=360 \ K$ થાય છે. $\rho$ ઘનતા ધરાવતી ગરમ હવા ભઠ્ઠીની ઉપર $d=0.1 \ m$ વ્યાસ અને $h=9 \ m$ ઊંચાઈ ધરાવતી ઉભી ચીમનીમાં ઉપર તરફ જાય છે અને ચીમનીમાંથી બહાર નીકળે છે. પરિણામે,$\rho_a=1.2 \ kg \ m^{-3}$ ઘનતા,$P_a$ દબાણ અને $T_a=300 \ K$ તાપમાન ધરાવતી વાતાવરણીય હવા ભઠ્ઠીમાં પ્રવેશે છે. હવાને આદર્શ વાયુ તરીકે ધારો,ચીમની અને ભઠ્ઠીની અંદર $\rho$ અને $T$ માં થતા ફેરફારોને અવગણો. સ્નિગ્ધ અસરોને પણ અવગણો. [આપેલ છે: ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g=10 \ ms^{-2}$ અને $\pi=3.14$]
$(1)$ હવાનો પ્રવાહ સુરેખ છે તેમ માનતા,ચીમનીમાંથી બહાર નીકળતી હવાનો સ્થાયી દળ પ્રવાહ દર . . . . .$g \ s^{-1}$ છે.
$(2)$ જ્યારે ચીમનીને ઉપરના ભાગે કેપ વડે બંધ કરવામાં આવે છે,ત્યારે કેપની ઉપરની અને નીચેની સપાટીઓ વચ્ચે દબાણનો તફાવત $\Delta P$ ઉદભવે છે. જો હવાનો પ્રવાહ અટકી જવાને કારણે ગરમ હવાના તાપમાન અને ઘનતામાં થતા ફેરફારો નગણ્ય હોય,તો $\Delta P$ નું મૂલ્ય . . . . .$N \ m^{-2}$ છે.

વિધાન $(A)$: જ્યારે તાપમાન વધે છે ત્યારે વાયુઓની સ્નિગ્ધતા વધે છે અને પ્રવાહીઓની સ્નિગ્ધતા ઘટે છે.
વિધાન $(B)$: પાણી તેલવાળા કાચને ભીંજવતું નથી કારણ કે તેલનું સંસક્તિ બળ પાણીના સંસક્તિ બળ કરતા ઓછું હોય છે.
વિધાન $(C)$: જો સંપર્કકોણ $90^{\circ}$ કરતા વધારે હોય તો પ્રવાહી ઘન સપાટીને ભીંજવશે.

$Q$ ઘનતા ધરાવતું પ્રવાહીનું ટીપું $d$ ઘનતા ધરાવતા પ્રવાહીમાં અડધું ડૂબેલું તરે છે। પ્રવાહીના ટીપાનો વ્યાસ કેટલો હશે? ($Q$ > $d$, $g = $ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ, $T = $ પૃષ્ઠતાણ)

ડાયનેમિક લિફ્ટ (Dynamic lift) એટલે શું?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo