વેગ પ્રચલન (velocity gradient) અને સ્નિગ્ધતા ગુણાંક (coefficient of viscosity) સમજાવો અને તેમના એકમો જણાવો.

(N/A) $1$. વેગ પ્રચલન: જ્યારે કોઈ તરલ સ્થિર સપાટી પર વહેતું હોય,ત્યારે સપાટીથી અંતર વધવાની સાથે તરલના સ્તરોનો વેગ વધે છે. સ્થિર સપાટીથી લંબ અંતર $(z)$ ની સાપેક્ષમાં વેગ $(v)$ માં થતા ફેરફારના દરને વેગ પ્રચલન કહેવામાં આવે છે. તે $\frac{dv}{dz}$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. તેનો $SI$ એકમ $s^{-1}$ છે.
$2$. સ્નિગ્ધતા ગુણાંક: ન્યૂટનના સ્નિગ્ધતાના નિયમ મુજબ,તરલના બે સ્તરો વચ્ચે લાગતું સ્નિગ્ધતા બળ $(F)$ એ સંપર્ક ક્ષેત્રફળ $(A)$ અને વેગ પ્રચલન $(\frac{dv}{dz})$ ના ગુણાકારના સમપ્રમાણમાં હોય છે. તેથી,$F = \eta A \frac{dv}{dz}$,જ્યાં $\eta$ એ સ્નિગ્ધતા ગુણાંક છે. તેને તરલના બે સમાંતર સ્તરો વચ્ચે એકમ વેગ પ્રચલન જાળવી રાખવા માટે જરૂરી એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ સ્પર્શક બળ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. તેનો $SI$ એકમ $Pa \cdot s$ અથવા $N \cdot s/m^2$ છે (જેને Poiseuille તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે).