નીચે આપેલ પરિપથમાં, $1.2 \, \Omega/m$ અવરોધ ધરાવતો $10 \, m$ લાંબો પોટેન્શિયોમીટરનો તાર, એક અવરોધ $R_1$ અને $2 \, V$ ના $emf$ ધરાવતો એક્યુમ્યુલેટર શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે. જ્યારે થર્મોકપલનું $emf$ $2.4 \, mV$ હોય, ત્યારે $5 \, m$ ની સંતુલન લંબાઈ પર ગેલ્વેનોમીટરમાં આવર્તન શૂન્ય મળે છે. એક્યુમ્યુલેટર દ્વારા પૂરો પાડવામાં આવતો પ્રવાહ કેટલો હશે?

બે વિદ્યાર્થીઓ $X$ અને $Y$ અલગ-અલગ પોટેન્શિયોમીટરનો પ્રયોગ કરે છે અને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ નલ પોઈન્ટ (તટસ્થ બિંદુ) મેળવવામાં આવે છે. પ્રયોગ દરમિયાન:
$(i)$ $X$,$R$ (અવરોધ) નું મૂલ્ય વધારે છે.
(ii) $Y$,અન્ય કોઈ ફેરફાર કર્યા વિના $S$ (અવરોધ) નું મૂલ્ય ઘટાડે છે.
વિદ્યાર્થી $X$ અને $Y$ દ્વારા મેળવેલ નલ પોઈન્ટનું સ્થાન અનુક્રમે:

આકૃતિમાં દર્શાવેલ પોટેન્શિયોમીટર સર્કિટનો ઉપયોગ કોષ $E$ ના $e.m.f.$ માપવા માટે કરવામાં આવ્યો છે. જેમ જેમ બિંદુ $P$ એ $X$ થી $Y$ તરફ ગતિ કરે છે, તેમ ગેલ્વેનોમીટર $G$ માં આવતું આવર્તન હંમેશા એક જ દિશામાં રહે છે, પરંતુ $Y$ સુધી પહોંચતા સુધીમાં તે સતત ઘટતું જાય છે. $X$ અને $Y$ ની વચ્ચે સંતુલન બિંદુ મેળવવા માટે, શું કરવું જરૂરી છે?

પોટેન્શિયોમીટરના પ્રયોગમાં,$V_B = 10 \, V$ અને ચલ અવરોધ $R = 50 \, \Omega$ પર સેટ કરેલ છે (આકૃતિ). એક વિદ્યાર્થી $8 \, V$ ની આસપાસની બેટરી $E_1$ નું વોલ્ટેજ માપવા માંગે છે,પરંતુ તેને કોઈ તટસ્થ બિંદુ (null point) મળતું નથી. ત્યારબાદ તે $R$ ઘટાડીને $10 \, \Omega$ કરે છે અને પોટેન્શિયોમીટરના છેલ્લા $(4^{th})$ વિભાગ પર તટસ્થ બિંદુ મેળવે છે. પોટેન્શિયોમીટરના તારનો અવરોધ અને એકમ લંબાઈ દીઠ પોટેન્શિયલ ડ્રોપ શોધો.

આકૃતિમાં $2.0 \; V$ અને $0.40 \; \Omega$ આંતરિક અવરોધ ધરાવતો કોષ દર્શાવેલ છે,જે અવરોધક તાર $AB$ પર વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત જાળવી રાખે છે. એક પ્રમાણિત કોષ જે $1.02 \; V$ નો અચળ $emf$ જાળવી રાખે છે (થોડા $mA$ સુધીના મધ્યમ પ્રવાહ માટે),તે તારની $67.3 \; cm$ લંબાઈ પર તટસ્થ બિંદુ આપે છે. પ્રમાણિત કોષમાંથી ખૂબ ઓછો પ્રવાહ ખેંચાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે,તેની શ્રેણીમાં $600 \; k \Omega$ નો ખૂબ ઊંચો અવરોધ મૂકવામાં આવે છે,જે તટસ્થ બિંદુની નજીક શોર્ટ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ પ્રમાણિત કોષને અજ્ઞાત $emf$ $\varepsilon$ ધરાવતા કોષ દ્વારા બદલવામાં આવે છે અને સમાન રીતે તટસ્થ બિંદુ શોધતા તે તારની $82.3 \; cm$ લંબાઈ પર મળે છે.
$(a)$ $\varepsilon$ નું મૂલ્ય શું છે?
$(b)$ $600 \; k \Omega$ ના ઊંચા અવરોધનો હેતુ શું છે?
$(c)$ શું તટસ્થ બિંદુ આ ઊંચા અવરોધથી પ્રભાવિત થાય છે?
$(d)$ જો પોટેન્શિયોમીટરના ડ્રાઈવર કોષનો $emf$ $2.0 \; V$ ને બદલે $1.0 \; V$ હોત,તો શું આ પદ્ધતિ ઉપરની પરિસ્થિતિમાં કામ કરત?
$(e)$ શું આ પરિપથ ખૂબ જ નાના $emf$ (જેમ કે થર્મોકપલનો સામાન્ય $emf$) નક્કી કરવા માટે સારી રીતે કામ કરશે? જો નહીં,તો તમે પરિપથમાં કેવી રીતે ફેરફાર કરશો?

એક કોષ માટે તટસ્થ લંબાઈ $0.60 \, m$ મળે છે. પ્રથમ કોષ કરતા $0.1 \, V$ ઓછો $emf$ ધરાવતા બીજા કોષ માટે તટસ્થ લંબાઈ $0.55 \, m$ મળે છે,તો બંને કોષોના $emf$ કેટલા હશે?