લેન્સ એ કાચ અથવા સ્પષ્ટ પ્લાસ્ટિક જેવી પારદર્શક સામગ્રીમાંથી બનેલી વસ્તુઓ છે જેની સપાટી વક્ર હોય છે. અપસારી લેન્સ તેમના કેન્દ્રો કરતા કિનારીઓ પર જાડા હોય છે અને તેમાંથી પસાર થતા પ્રકાશના કિરણોને ફેલાવે છે. અભિસારી લેન્સ તેમની કિનારીઓ કરતા મધ્યમાં જાડા હોય છે અને તેમાંથી પસાર થતા પ્રકાશના કિરણોને એક બિંદુ પર કેન્દ્રિત કરે છે. તેનો ઉપયોગ ચશ્મામાં કરવામાં આવે છે જેથી નબળી દ્રષ્ટિ ધરાવતા લોકોને વધુ સારી રીતે જોવામાં મદદ મળે. અભિસારી લેન્સ તેમાંથી પસાર થતા પ્રકાશના કિરણોને વાળીને તેને ફોકસ નામના બિંદુ પર ભેગા કરીને મોટું (magnify) કરે છે. અભિસારી લેન્સ તેના કેન્દ્રમાં જેટલો જાડો હોય છે, તેટલું જ તે વધુ મોટું કરે છે અને ફોકસ લેન્સની એટલી જ નજીક હોય છે.
$(i)$ રવિ સમાન કદ અને સમાન સામગ્રીના બે બહિર્ગોળ લેન્સ $A$ અને $B$ નો ઉપયોગ કરે છે જે દર્શાવ્યા મુજબ છે. $P_1$ અને $P_2$ એ $A$ અને $B$ ની પાવર છે. એક વસ્તુને વારાફરતી દરેક લેન્સના મુખ્ય અક્ષ પર $F$ અને $2F$ ની વચ્ચે સમાન અંતરે રાખવામાં આવે છે. ધારો કે $I_1$ અને $I_2$ એ બે લેન્સ દ્વારા રચાયેલા પ્રતિબિંબ છે. બંને લેન્સના પ્રતિબિંબ અંતર વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
(ii) બંને લેન્સના પાવર વચ્ચેનો સંબંધ લખો.
(iii) મીનાક્ષી ઉપરના બે લેન્સ $A$ અને $B$ સાથે અન્ય બે લેન્સ $C$ અને $D$ નો ઉપયોગ કરે છે, જે દર્શાવ્યા મુજબ છે. તે વર્ગખંડમાં આગળની હરોળમાં બેસીને બ્લેકબોર્ડ પરની વિષયવસ્તુ જોઈ શકે છે પરંતુ છેલ્લી હરોળમાં બેસીને તે જ વસ્તુ જોવામાં અસમર્થ છે. તેની દ્રષ્ટિની ખામીને સુધારવા માટે તેને ઉપરના ચાર લેન્સમાંથી કયા લેન્સની જરૂર પડશે? શા માટે?
અથવા
(iv) નતાશા ઉપર આપેલા લેન્સ $A$ ના મુખ્ય અક્ષ પર એક વસ્તુ મૂકે છે. આ વસ્તુનો એક છેડો ફોકસ $F$ સાથે અને બીજો છેડો $2F$ સાથે સુસંગત છે. બીજી બાજુ લેન્સ દ્વારા રચાયેલા પ્રતિબિંબની પ્રકૃતિ શું હશે?