પૃથ્વી પરના પદાર્થનું ગુરુત્વકેન્દ્ર નાના પદાર્થ માટે તેના દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર સાથે સંપાતી થાય છે,જ્યારે વિસ્તૃત પદાર્થ માટે તે ન પણ હોય. આ સંદર્ભમાં 'નાના' અને 'વિસ્તૃત' નો ગુણાત્મક અર્થ શું છે? નીચેનામાંથી કોના માટે ગુરુત્વકેન્દ્ર અને દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર સંપાતી થાય છે: ઇમારત,તળાવ,સરોવર,પર્વત?

(A) 'નાના' અને 'વિસ્તૃત' નો ગુણાત્મક અર્થ પદાર્થના પરિમાણો પર ગુરુત્વપ્રવેગ $(g)$ ના ફેરફાર પર આધાર રાખે છે.
જો પદાર્થની ઊભી ઊંચાઈ અથવા પરિમાણો પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $(R_e \approx 6400 \ km)$ ની તુલનામાં ખૂબ જ નાના હોય,તો ગુરુત્વાકર્ષણ ક્ષેત્રને સમાન ગણવામાં આવે છે અને પદાર્થને 'નાનો' કહેવામાં આવે છે. આ કિસ્સામાં,ગુરુત્વકેન્દ્ર દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર સાથે સંપાતી થાય છે.
જો પદાર્થના પરિમાણો એટલા મોટા હોય કે $g$ માં થતો ફેરફાર નોંધપાત્ર બને,તો પદાર્થને 'વિસ્તૃત' કહેવામાં આવે છે. આ કિસ્સામાં,ગુરુત્વકેન્દ્ર દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર સાથે સંપાતી ન પણ હોય.
$(1)$ ઇમારત અને તળાવને 'નાના' પદાર્થો ગણવામાં આવે છે કારણ કે તેમનો ઊભો વિસ્તાર $R_e$ ની તુલનામાં નગણ્ય છે. તેથી,આ માટે ગુરુત્વકેન્દ્ર દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર સાથે સંપાતી થાય છે.
$(2)$ ઊંડું સરોવર અને પર્વત એ 'વિસ્તૃત' પદાર્થોના ઉદાહરણો છે કારણ કે તેમનો ઊભો વિસ્તાર એટલો નોંધપાત્ર છે કે $g$ માં થતા ફેરફારને અવગણી શકાય નહીં. તેથી,આ માટે ગુરુત્વકેન્દ્ર દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર સાથે સંપાતી ન પણ હોય.