આકૃતિઓ બહિર્ગોળ અરીસા દ્વારા બનતા પ્રતિબિંબોના કિરણ આકૃતિઓ દર્શાવે છે.
$P$ એ અરીસાનું ધ્રુવ છે.
$C$ એ અરીસાનું વક્રતા કેન્દ્ર છે.
$F$ એ અરીસાનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે.
$AB$ એ વસ્તુ છે અને $A'B'$ એ પ્રતિબિંબ છે.
$5$. બંને આકૃતિઓ દ્વારા કયું વિધાન સમર્થિત છે? દરેક વિધાન માટે 'હા' અથવા 'ના' દર્શાવો.

શું વિધાન બંને આકૃતિઓ દ્વારા સમર્થિત છે?	હા/ના
બહિર્ગોળ અરીસા આભાસી પ્રતિબિંબ બનાવે છે	હા/ના
બહિર્ગોળ અરીસા ચત્તાં પ્રતિબિંબ બનાવે છે	હા/ના
બહિર્ગોળ અરીસાનું મુખ્ય કેન્દ્ર અરીસાની પાછળ હોય છે	હા/ના

$6$. આમાંથી કયો બહિર્ગોળ અરીસો છે?
$A$. શેવિંગ અરીસો
$B$. ડેન્ટિસ્ટનો અરીસો
$C$. બાઇકનો હેડલાઇટ અરીસો
$D$. કારનો રિયર-વ્યૂ અરીસો
$7$. એક અરીસો વસ્તુના પ્રતિબિંબને $-1.5$ ગણું મોટું કરે છે. અરીસા દ્વારા બનતા પ્રતિબિંબ વિશે નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
$A$. પ્રતિબિંબ વાસ્તવિક અને વસ્તુ કરતાં મોટું છે.
$B$. પ્રતિબિંબ વાસ્તવિક અને વસ્તુ કરતાં નાનું છે.
$C$. પ્રતિબિંબ આભાસી અને વસ્તુ કરતાં મોટું છે.
$D$. પ્રતિબિંબ આભાસી અને વસ્તુ કરતાં નાનું છે.

એક વિદ્યાર્થી અરીસાનો ઉપયોગ કરીને શાળાની પ્રયોગશાળાની દીવાલો પર મીણબત્તીની જ્યોતનું પ્રતિબિંબ મેળવવા માંગે છે.
$(a)$ તેણે કયા પ્રકારના અરીસાનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ અને શા માટે?
$(b)$ અરીસાની કેન્દ્રલંબાઈ '$f$' ના સંદર્ભમાં, તેણે મીણબત્તીની જ્યોતને કેટલા અંતરે મૂકવી જોઈએ જેથી દીવાલ પર મોટું (magnified) પ્રતિબિંબ મળે?
$(c)$ આ કિસ્સામાં પ્રતિબિંબ કેવી રીતે રચાય છે તે દર્શાવવા માટે કિરણ આકૃતિ દોરો.
$(d)$ શું તે આ જ દીવાલ પર મીણબત્તીની જ્યોતનું નાનું (diminished) પ્રતિબિંબ મેળવવા માટે આ અરીસાનો ઉપયોગ કરી શકે છે? જો તમારો જવાબ 'હા' હોય તો 'કેવી રીતે' જણાવો અને જો તમારો જવાબ 'ના' હોય તો 'શા માટે નહીં' તે જણાવો.

બહિર્ગોળ અરીસો અને બહિર્ગોળ લેન્સ હંમેશા આભાસી પ્રતિબિંબ રચે છે. [સાચું/ખોટું]

કયા લેન્સનો ઉપયોગ બિલોરી કાચ (magnifying glass) તરીકે કરી શકાય છે? વસ્તુના કયા સ્થાન માટે બહિર્ગોળ લેન્સ:
$(a)$ આભાસી અને ચત્તું પ્રતિબિંબ રચે છે?
$(b)$ વસ્તુના કદ જેવડું જ વાસ્તવિક અને ઉલટું પ્રતિબિંબ રચે છે?
ઉપરોક્ત બંને કિસ્સાઓમાં જરૂરી પ્રતિબિંબની રચના દર્શાવવા માટે નામનિર્દેશિત કિરણ આકૃતિઓ દોરો.

લેન્સ એ કાચ અથવા સ્પષ્ટ પ્લાસ્ટિક જેવી પારદર્શક સામગ્રીમાંથી બનેલી વસ્તુઓ છે જેની સપાટી વક્ર હોય છે. અપસારી લેન્સ તેમના કેન્દ્રો કરતા કિનારીઓ પર જાડા હોય છે અને તેમાંથી પસાર થતા પ્રકાશના કિરણોને ફેલાવે છે. અભિસારી લેન્સ તેમની કિનારીઓ કરતા મધ્યમાં જાડા હોય છે અને તેમાંથી પસાર થતા પ્રકાશના કિરણોને એક બિંદુ પર કેન્દ્રિત કરે છે. તેનો ઉપયોગ ચશ્મામાં કરવામાં આવે છે જેથી નબળી દ્રષ્ટિ ધરાવતા લોકોને વધુ સારી રીતે જોવામાં મદદ મળે. અભિસારી લેન્સ તેમાંથી પસાર થતા પ્રકાશના કિરણોને વાળીને તેને ફોકસ નામના બિંદુ પર ભેગા કરીને મોટું (magnify) કરે છે. અભિસારી લેન્સ તેના કેન્દ્રમાં જેટલો જાડો હોય છે, તેટલું જ તે વધુ મોટું કરે છે અને ફોકસ લેન્સની એટલી જ નજીક હોય છે.
$(i)$ રવિ સમાન કદ અને સમાન સામગ્રીના બે બહિર્ગોળ લેન્સ $A$ અને $B$ નો ઉપયોગ કરે છે જે દર્શાવ્યા મુજબ છે. $P_1$ અને $P_2$ એ $A$ અને $B$ ની પાવર છે. એક વસ્તુને વારાફરતી દરેક લેન્સના મુખ્ય અક્ષ પર $F$ અને $2F$ ની વચ્ચે સમાન અંતરે રાખવામાં આવે છે. ધારો કે $I_1$ અને $I_2$ એ બે લેન્સ દ્વારા રચાયેલા પ્રતિબિંબ છે. બંને લેન્સના પ્રતિબિંબ અંતર વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
(ii) બંને લેન્સના પાવર વચ્ચેનો સંબંધ લખો.
(iii) મીનાક્ષી ઉપરના બે લેન્સ $A$ અને $B$ સાથે અન્ય બે લેન્સ $C$ અને $D$ નો ઉપયોગ કરે છે, જે દર્શાવ્યા મુજબ છે. તે વર્ગખંડમાં આગળની હરોળમાં બેસીને બ્લેકબોર્ડ પરની વિષયવસ્તુ જોઈ શકે છે પરંતુ છેલ્લી હરોળમાં બેસીને તે જ વસ્તુ જોવામાં અસમર્થ છે. તેની દ્રષ્ટિની ખામીને સુધારવા માટે તેને ઉપરના ચાર લેન્સમાંથી કયા લેન્સની જરૂર પડશે? શા માટે?
અથવા
(iv) નતાશા ઉપર આપેલા લેન્સ $A$ ના મુખ્ય અક્ષ પર એક વસ્તુ મૂકે છે. આ વસ્તુનો એક છેડો ફોકસ $F$ સાથે અને બીજો છેડો $2F$ સાથે સુસંગત છે. બીજી બાજુ લેન્સ દ્વારા રચાયેલા પ્રતિબિંબની પ્રકૃતિ શું હશે?

એક ખાસ અરીસાની સામે ઉભેલો માણસ જુએ છે કે તેના પ્રતિબિંબનું માથું ખૂબ નાનું, શરીર જાડું અને પગ સામાન્ય કદના છે. અરીસાના નીચેના ભાગોનો આકાર શું છે: $(a)$ અરીસાનો ઉપરનો ભાગ? $(b)$ અરીસાનો મધ્ય ભાગ? $(c)$ અરીસાનો નીચેનો ભાગ? તમારા જવાબ માટે કારણો આપો.