પેરેલેક્સ (Parallax) એટલે શું? પૃથ્વી અને ગ્રહ વચ્ચેનું અંતર માપવા માટેની પેરેલેક્સ પદ્ધતિ સમજાવો.

(N/A) જ્યારે કોઈ વસ્તુને બે અલગ-અલગ સ્થાનોથી જોવામાં આવે ત્યારે પૃષ્ઠભૂમિની સાપેક્ષમાં વસ્તુના સ્થાનમાં થતા દેખીતા ફેરફારને પેરેલેક્સ કહે છે.
આ સમજવા માટે,તમારી સામે એક પેન્સિલ પકડો અને તેની પાછળ કોઈ નિશ્ચિત બિંદુ (જેમ કે દીવાલ) નક્કી કરો. પહેલા તમારી ડાબી આંખ $(A)$ વડે પેન્સિલ જુઓ (જમણી આંખ બંધ રાખીને) અને પછી તમારી જમણી આંખ $(B)$ વડે જુઓ (ડાબી આંખ બંધ રાખીને). તમે જોશો કે પૃષ્ઠભૂમિની સાપેક્ષમાં પેન્સિલનું સ્થાન બદલાતું જણાય છે. આ ઘટનાને પેરેલેક્સ કહે છે.
વસ્તુના સ્થાન પર બે આંખો દ્વારા બનતા ખૂણાને પેરેલેક્સ કોણ $(\theta)$ કહેવાય છે. અવલોકનના બે બિંદુઓ વચ્ચેના અંતરને બેઝીસ (basis) કહે છે.
પૃથ્વીથી ગ્રહ $S$ નું અંતર $D$ માપવા માટે,આપણે પૃથ્વી પરના બે અલગ-અલગ સ્થાનો $A$ અને $B$ પરથી ગ્રહનું અવલોકન કરીએ છીએ. આ બે બિંદુઓ વચ્ચેનું અંતર $b = AB$ છે.
ખૂણો $\theta = \angle ASB$ એ પેરેલેક્સ કોણ છે. ગ્રહ પૃથ્વીથી ખૂબ દૂર હોવાથી,ગુણોત્તર $\frac{b}{D} \ll 1$ થાય છે,તેથી $\theta$ ખૂબ જ નાનો હોય છે.
આ સ્થિતિમાં,$AB$ ને $S$ કેન્દ્ર અને $D$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળના ચાપ તરીકે ગણી શકાય. તેથી,$AS = BS = D$.
રેડિયનમાં ખૂણાની વ્યાખ્યાનો ઉપયોગ કરતા:
$\theta = \frac{\text{ચાપ}}{\text{ત્રિજ્યા}} = \frac{AB}{AS} = \frac{b}{D}$
તેથી,અંતર $D$ નીચે મુજબ મળે છે:
$D = \frac{b}{\theta}$
આમ,બેઝીસ $b$ અને પેરેલેક્સ કોણ $\theta$ માપીને,પૃથ્વી અને ગ્રહ વચ્ચેનું અંતર $D$ નક્કી કરી શકાય છે.