અ Gujarati

Strength of Acids and Bases (pH Scale) Questions in Gujarati

Class 10 Science · Acids, Bases and Salts · Strength of Acids and Bases (pH Scale)

85+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 35 of 85 questions in Gujarati

51
EasyMCQ
એસિડિક જલીય દ્રાવણમાં $[H_3O^+]$ નું મૂલ્ય $.......$ હોય છે.
A
$10^{-7} \ M$ કરતાં વધુ
B
$10^{-7} \ M$ કરતાં ઓછું
C
$7$ કરતાં વધુ
D
$7$ કરતાં ઓછું

Solution

(A) $25^{\circ}C$ તાપમાને શુદ્ધ પાણી અથવા તટસ્થ જલીય દ્રાવણમાં હાઇડ્રોનિયમ આયનોની સાંદ્રતા $[H_3O^+]$ એ $10^{-7} \ M$ હોય છે.
એસિડિક દ્રાવણ એટલે એવું દ્રાવણ કે જેમાં હાઇડ્રોજન આયનો (અથવા હાઇડ્રોનિયમ આયનો) ની સાંદ્રતા તટસ્થ દ્રાવણ કરતા વધારે હોય છે.
તેથી,એસિડિક દ્રાવણ માટે $[H_3O^+] > 10^{-7} \ M$ થાય.
આમ,$pH = -\log[H_3O^+]$ હોવાથી,$[H_3O^+]$ ની સાંદ્રતા વધતા $pH$ નું મૂલ્ય $7$ કરતા ઓછું થાય છે.
52
EasyMCQ
ઍસિડિક જલીય દ્રાવણમાં $[H_3O^+]$ ની મોલર સાંદ્રતાના $.........$ ને તે દ્રાવણની $pH$ કહે છે.
A
$10$ ના આધારના લઘુગણક
B
$10$ ના આધારના ઋણ લઘુગણક
C
$10$ ના આધારના ઘાતાંક
D
$10$ ના આધારના ઋણ ઘાતાંક

Solution

(B) કોઈપણ દ્રાવણની $pH$ એટલે તે દ્રાવણમાં રહેલા હાઇડ્રોજન આયનો $[H^+]$ અથવા હાઇડ્રોનિયમ આયનો $[H_3O^+]$ ની મોલર સાંદ્રતાના ઋણ લઘુગણકને તે દ્રાવણની $pH$ કહે છે.
ગાણિતિક રીતે,તેને આ રીતે દર્શાવવામાં આવે છે: $pH = -\log_{10}[H_3O^+]$.
તેથી,સાચી વ્યાખ્યા $10$ ના આધારના ઋણ લઘુગણકને સંદર્ભિત કરે છે.
53
EasyMCQ
જો જલીય દ્રાવણમાં $[H_3O^+] = 10^{-6} \ M$ હોય,તો દ્રાવણની $pH$ કેટલી હશે?
A
-$6$
B
$6$
C
$8$
D
-$8$

Solution

(B) દ્રાવણની $pH$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે: $pH = -\log_{10}[H_3O^+]$.
અહીં આપેલ છે કે $[H_3O^+] = 10^{-6} \ M$.
આ કિંમતને સૂત્રમાં મૂકતા:
$pH = -\log_{10}(10^{-6})$.
લઘુગણકના નિયમ $\log(a^b) = b \cdot \log(a)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$pH = -(-6) \cdot \log_{10}(10)$.
કારણ કે $\log_{10}(10) = 1$,તેથી:
$pH = 6$.
આમ,દ્રાવણની $pH$ $6$ છે.
54
EasyMCQ
જો જલીય દ્રાવણમાં હાઇડ્રોનિયમ આયનોની સાંદ્રતા $[H_3O^+] = 1 \; M$ હોય,તો દ્રાવણની $pH$ કેટલી હશે?
A
$1$
B
$10$
C
$0$
D
$0.1$

Solution

(C) દ્રાવણની $pH$ શોધવાનું સૂત્ર: $pH = -\log[H_3O^+]$ છે.
અહીં હાઇડ્રોનિયમ આયનોની સાંદ્રતા $[H_3O^+] = 1 \; M$ આપેલી છે.
આ કિંમત સૂત્રમાં મૂકતા: $pH = -\log(1)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\log(1) = 0$ થાય છે,તેથી દ્રાવણની $pH$ $0$ થશે.
55
EasyMCQ
જો જલીય દ્રાવણમાં હાઇડ્રોનિયમ આયનોની સાંદ્રતા $[H_3O^+] = 10^{-5} \; M$ હોય,તો દ્રાવણની $pOH$ કેટલી હશે?
A
$5$
B
$0.2$
C
$9$
D
$10$

Solution

(C) આપેલ છે: $[H_3O^+] = 10^{-5} \; M$.
સૌ પ્રથમ,$pH = -\log[H_3O^+]$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને દ્રાવણની $pH$ શોધો.
$pH = -\log(10^{-5}) = 5$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $25^{\circ}C$ તાપમાને,$pH$ અને $pOH$ વચ્ચેનો સંબંધ $pH + pOH = 14$ છે.
$pH$ ની કિંમત મૂકતા: $5 + pOH = 14$.
તેથી,$pOH = 14 - 5 = 9$.
56
EasyMCQ
જો જલીય દ્રાવણનો $pH = 6$ હોય,તો તેનો $pOH$ કેટલો થાય?
A
$6$
B
$4$
C
$8$
D
$14$

Solution

(C) $25^{\circ}C$ તાપમાને જલીય દ્રાવણ માટે $pH$ અને $pOH$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે: $pH + pOH = 14$.
અહીં આપેલ છે કે $pH = 6$,તેથી આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$6 + pOH = 14$
$pOH = 14 - 6$
$pOH = 8$.
આમ,સાચો જવાબ $8$ છે.
57
EasyMCQ
$298 \; K$ તાપમાને નિસ્યંદિત પાણીમાં $[H_3O^+]$ ની સાંદ્રતા કેટલી હોય છે?
A
$1 \times 10^{-6} \; M$
B
$1 \times 10^{-8} \; M$
C
$1 \times 10^{-7} \; M$
D
$1 \times 10^{-14} \; M$

Solution

(C) $298 \; K$ તાપમાને શુદ્ધ નિસ્યંદિત પાણીમાં,પાણીનું સ્વયં-આયનીકરણ નીચે મુજબ થાય છે: $2H_2O(l) \rightleftharpoons H_3O^+(aq) + OH^-(aq)$.
શુદ્ધ પાણી માટે,હાઇડ્રોનિયમ આયનોની સાંદ્રતા $[H_3O^+]$ એ હાઇડ્રોક્સાઇડ આયનોની સાંદ્રતા $[OH^-]$ જેટલી હોય છે.
$298 \; K$ તાપમાને પાણીનો આયનીય ગુણાકાર $(K_w)$ $1 \times 10^{-14}$ છે.
જેથી $K_w = [H_3O^+][OH^-]$ અને $[H_3O^+] = [OH^-]$ હોવાથી,આપણે લખી શકીએ કે $K_w = [H_3O^+]^2$.
તેથી,$[H_3O^+] = \sqrt{K_w} = \sqrt{1 \times 10^{-14}} = 1 \times 10^{-7} \; M$.
58
EasyMCQ
$298 \; K$ તાપમાને નિસ્યંદિત પાણીમાં $[OH^-]$ ની સાંદ્રતા કેટલી હોય છે?
A
$1 \times 10^{-5} \; M$
B
$1 \times 10^{-6} \; M$
C
$1 \times 10^{-7} \; M$
D
$1 \times 10^{-8} \; M$

Solution

(C) $298 \; K$ તાપમાને પાણીનો આયનીય ગુણાકાર $(K_w)$ $1 \times 10^{-14}$ હોય છે.
શુદ્ધ નિસ્યંદિત પાણીમાં હાઇડ્રોજન આયનોની સાંદ્રતા $[H^+]$ એ હાઇડ્રોક્સાઇડ આયનોની સાંદ્રતા $[OH^-]$ જેટલી જ હોય છે.
તેથી,$[H^+] = [OH^-]$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $K_w = [H^+][OH^-]$,તેથી $K_w = [OH^-]^2$ લખી શકાય.
$K_w$ ની કિંમત મૂકતા: $1 \times 10^{-14} = [OH^-]^2$.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા: $[OH^-] = \sqrt{1 \times 10^{-14}} = 1 \times 10^{-7} \; M$.
59
EasyMCQ
ઍસિડિક જલીય દ્રાવણ માટે $pH$નું મૂલ્ય કેટલું હોય છે?
A
$pH < 7$
B
$pH > 7$
C
$pH = 7$
D
$pH < 0$

Solution

(A) $pH$ માપક્રમ એ દ્રાવણમાં રહેલા હાઇડ્રોજન આયનોની સાંદ્રતા માપવા માટેનો એક માપદંડ છે.
ઍસિડિક દ્રાવણ માટે,હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ ની સાંદ્રતા હાઇડ્રોક્સાઇડ આયનો $(OH^-)$ ની સાંદ્રતા કરતા વધારે હોય છે.
$pH$ માપક્રમ મુજબ,જે દ્રાવણનું $pH$ મૂલ્ય $7$ કરતા ઓછું હોય તેને ઍસિડિક ગણવામાં આવે છે.
$pH$ મૂલ્ય $7$ એ તટસ્થ દ્રાવણ (જેમ કે શુદ્ધ પાણી) સૂચવે છે,અને $pH$ મૂલ્ય $7$ કરતા વધારે હોય તો તે બેઝિક (આલ્કલાઇન) દ્રાવણ સૂચવે છે.
તેથી,ઍસિડિક જલીય દ્રાવણ માટે $pH$ હંમેશા $7$ કરતા ઓછું $(pH < 7)$ હોય છે.
60
EasyMCQ
તટસ્થ જલીય દ્રાવણ માટે $pH$ નું મૂલ્ય કેટલું હોય છે?
A
$pH < 7$
B
$pH = 7$
C
$pH > 7$
D
$pH = 0$

Solution

(B) $pH$ માપક્રમ એ દ્રાવણમાં હાઇડ્રોજન આયનોની સાંદ્રતા માપવા માટેનું સાધન છે.
$25^{\circ}C$ તાપમાને તટસ્થ જલીય દ્રાવણ માટે,હાઇડ્રોજન આયનોની સાંદ્રતા $[H^+]$ એ હાઇડ્રોક્સાઇડ આયનોની સાંદ્રતા $[OH^-]$ જેટલી હોય છે,જે $10^{-7} \ M$ છે.
તેથી,$pH$ ની ગણતરી $pH = -\log[H^+] = -\log(10^{-7}) = 7$ મુજબ કરવામાં આવે છે.
આમ,$7$ નું $pH$ મૂલ્ય તટસ્થ દ્રાવણ સૂચવે છે.
61
EasyMCQ
બેઝિક જલીય દ્રાવણનું $pH$ મૂલ્ય કેટલું હોય છે?
A
$pH < 7$
B
$pH > 7$
C
$pH = 7$
D
$pH < 0$

Solution

(B) $pH$ માપક્રમનો ઉપયોગ જલીય દ્રાવણની એસિડિકતા અથવા બેઝિકતા માપવા માટે થાય છે.
- જે દ્રાવણનું $pH$ મૂલ્ય $7$ હોય તેને તટસ્થ દ્રાવણ કહેવાય છે (દા.ત.,શુદ્ધ પાણી).
- જે દ્રાવણનું $pH$ મૂલ્ય $7$ કરતા ઓછું $(pH < 7)$ હોય તે એસિડિક હોય છે.
- જે દ્રાવણનું $pH$ મૂલ્ય $7$ કરતા વધારે $(pH > 7)$ હોય તે બેઝિક અથવા આલ્કલાઇન હોય છે.
તેથી,બેઝિક જલીય દ્રાવણ માટે $pH$ નું મૂલ્ય હંમેશા $7$ કરતા વધારે હોય છે.
62
EasyMCQ
બેઝિક (આલ્કલાઇન) જલીય દ્રાવણનું $pH$ મૂલ્ય કેટલું હોય છે?
A
$pH < 7$
B
$pH > 7$
C
$pH = 7$
D
$pH < 0$

Solution

(B) $pH$ માપક્રમનો ઉપયોગ જલીય દ્રાવણની એસિડિકતા અથવા બેઝિકતા માપવા માટે થાય છે.
- જે દ્રાવણનું $pH$ મૂલ્ય $7$ હોય તેને તટસ્થ દ્રાવણ કહેવામાં આવે છે (દા.ત.,શુદ્ધ પાણી).
- જે દ્રાવણનું $pH$ મૂલ્ય $7$ કરતા ઓછું $(pH < 7)$ હોય તે એસિડિક હોય છે.
- જે દ્રાવણનું $pH$ મૂલ્ય $7$ કરતા વધારે $(pH > 7)$ હોય તે બેઝિક (આલ્કલાઇન) હોય છે.
આથી,બેઝિક જલીય દ્રાવણ માટે $pH$ નું મૂલ્ય હંમેશા $7$ કરતા વધારે હોય છે.
63
EasyMCQ
ઍસિડિક જલીય દ્રાવણમાં $[H_{3}O^{+}]$ આયનોની સાંદ્રતા વધે તેમ દ્રાવણના સ્વભાવ પર શું અસર થાય છે?
A
ઍસિડિક
B
બેઝિક
C
તટસ્થ
D
ચોક્કસ કહી શકાય નહીં

Solution

(A) હાઇડ્રોનિયમ આયનો $[H_{3}O^{+}]$ ની સાંદ્રતા દ્રાવણની ઍસિડિકતા સાથે સીધી રીતે સંબંધિત છે.
$pH$ માપક્રમ મુજબ,$pH = -log[H_{3}O^{+}]$ થાય છે.
જેમ $[H_{3}O^{+}]$ આયનોની સાંદ્રતા વધે છે,તેમ $pH$ નું મૂલ્ય ઘટે છે.
$pH$ નું નીચું મૂલ્ય વધુ ઍસિડિકતા સૂચવે છે.
તેથી,$[H_{3}O^{+}]$ ની સાંદ્રતામાં વધારો થવાથી દ્રાવણ વધુ ઍસિડિક બને છે.
64
EasyMCQ
ઍસિડિક જલીય દ્રાવણમાં $[H_{3}O^{+}]$ ની સાંદ્રતા ઘટે તેમ દ્રાવણની ઍસિડિક્તામાં શું ફેરફાર થાય છે?
A
વધે છે.
B
અચળ રહે છે.
C
ઘટે છે.
D
ચોક્કસ કહી શકાય નહીં.

Solution

(C) જલીય દ્રાવણની ઍસિડિક્તા એ હાઇડ્રોનિયમ આયનો $([H_{3}O^{+}])$ ની સાંદ્રતાના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
જેમ $[H_{3}O^{+}]$ ની સાંદ્રતા ઘટે છે,તેમ દ્રાવણ ઓછું ઍસિડિક બને છે,એટલે કે તેની ઍસિડિક્તા ઘટે છે.
આ બાબત $pH$ મૂલ્યમાં પણ જોવા મળે છે,જ્યાં $[H_{3}O^{+}]$ માં ઘટાડો થવાથી $pH$ માં વધારો થાય છે,જે દ્રાવણ તટસ્થ અથવા બેઝિક તરફ જઈ રહ્યું છે તેમ દર્શાવે છે.
65
EasyMCQ
બેઝિક જલીય દ્રાવણમાં,જેમ $[OH^-]$ ની સાંદ્રતા વધે છે તેમ દ્રાવણની બેઝિક્તામાં શું ફેરફાર થાય છે?
A
ઘટે છે.
B
વધે છે.
C
અચળ રહે છે.
D
ચોક્કસ કહી શકાય નહીં.

Solution

(B) જલીય દ્રાવણની બેઝિક્તા એ હાઈડ્રોક્સાઈડ આયનો $[OH^-]$ ની સાંદ્રતાના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
જેમ $[OH^-]$ ની સાંદ્રતા વધે છે,તેમ દ્રાવણ વધુ બેઝિક બને છે,જેનો અર્થ છે કે તેનું $pH$ મૂલ્ય વધે છે ($7$ થી દૂર $14$ તરફ જાય છે).
તેથી,દ્રાવણની બેઝિક્તા વધે છે.
66
EasyMCQ
બેઝિક જલીય દ્રાવણમાં જો $[OH^-]$ ની સાંદ્રતા વધે,તો $pOH$ માં શું ફેરફાર થાય છે?
A
તે ઘટે છે.
B
તે વધે છે.
C
તે અચળ રહે છે.
D
ચોક્કસ કહી શકાય નહીં.

Solution

(A) દ્રાવણનો $pOH$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે: $pOH = -\log_{10}[OH^-]$.
જેમ કે $pOH$ એ હાઇડ્રોક્સાઇડ આયનની સાંદ્રતાના લઘુગણક (logarithm) ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે,તેથી જેમ $[OH^-]$ ની સાંદ્રતા વધે છે,તેમ $\log_{10}[OH^-]$ નું મૂલ્ય પણ વધે છે.
સૂત્રમાં રહેલા ઋણ ચિહ્નને કારણે,$\log_{10}[OH^-]$ ના મૂલ્યમાં વધારો થવાથી $pOH$ ના મૂલ્યમાં ઘટાડો થાય છે.
તેથી,જો $[OH^-]$ ની સાંદ્રતા વધે,તો $pOH$ ઘટે છે.
67
EasyMCQ
જો બેઝિક જલીય દ્રાવણમાં $[OH^-]$ આયનોની સાંદ્રતા વધે,તો તેના $pH$ માં શું ફેરફાર થાય છે?
A
તે અચળ રહે છે.
B
તે વધે છે.
C
તે ઘટે છે.
D
ચોક્કસ કહી શકાય નહીં.

Solution

(B) $pH$ માપક્રમ $pH = -\log[H^+]$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે.
જલીય દ્રાવણમાં,હાઇડ્રોજન આયનો અને હાઇડ્રોક્સાઇડ આયનોની સાંદ્રતાનો ગુણાકાર આપેલા તાપમાને અચળ રહે છે,જેને પાણીનો આયનીય ગુણાકાર કહેવાય છે: $[H^+][OH^-] = K_w = 10^{-14}$.
જો $[OH^-]$ ની સાંદ્રતા વધે,તો $K_w$ નું મૂલ્ય જાળવી રાખવા માટે $[H^+]$ ની સાંદ્રતા ઘટવી જોઈએ.
$pH$ એ $[H^+]$ ની સાંદ્રતાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોવાથી (ચોક્કસ રીતે,$pH = 14 + \log[OH^-]$),$[H^+]$ ની સાંદ્રતામાં ઘટાડો થવાથી $pH$ નું મૂલ્ય વધે છે.
તેથી,જેમ $[OH^-]$ ની સાંદ્રતા વધવાને કારણે દ્રાવણની બેઝિકતા વધે છે,તેમ $pH$ નું મૂલ્ય વધે છે.
68
EasyMCQ
બેઝિક જલીય દ્રાવણમાં,જેમ $[OH^{-}]$ આયનોની સાંદ્રતા ઘટે છે,તેમ દ્રાવણની બેઝિક્તામાં શું ફેરફાર થાય છે?
A
તે ઘટે છે.
B
તે વધે છે.
C
તે અચળ રહે છે.
D
ચોક્કસ કહી શકાય નહીં.

Solution

(A) જલીય દ્રાવણની બેઝિક્તા એ હાઇડ્રોક્સાઇડ આયનો $[OH^{-}]$ ની સાંદ્રતાના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
જેમ $[OH^{-}]$ આયનોની સાંદ્રતા ઘટે છે,તેમ દ્રાવણની બેઝિક પ્રકૃતિ ઓછી થાય છે.
તેથી,દ્રાવણની બેઝિક્તા ઘટે છે.
69
EasyMCQ
બેઝિક જલીય દ્રાવણમાં જો $[OH^-]$ ની સાંદ્રતા ઘટે,તો $pOH$ માં શું ફેરફાર થાય છે?
A
તે ઘટે છે.
B
તે વધે છે.
C
તે અચળ રહે છે.
D
ચોક્કસ કહી શકાય નહીં.

Solution

(B) દ્રાવણની $pOH$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે: $pOH = -\log_{10}[OH^-]$.
અહીં $pOH$ એ હાઇડ્રોક્સાઇડ આયનની સાંદ્રતાના લઘુગણક સાથે વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે,તેથી જેમ $[OH^-]$ ની સાંદ્રતા ઘટે છે,તેમ $\log_{10}[OH^-]$ નું મૂલ્ય વધુ ઋણ બને છે.
પરિણામે,સૂત્રમાં રહેલા ઋણ ચિહ્નને કારણે $pOH$ નું મૂલ્ય વધે છે.
તેથી,જો $[OH^-]$ ની સાંદ્રતા ઘટે,તો $pOH$ વધે છે.
70
EasyMCQ
બેઝિક જલીય દ્રાવણમાં જો $[OH^-]$ ની સાંદ્રતા ઘટે,તો $pH$ માં શું ફેરફાર થાય છે?
A
તે ઘટે છે.
B
તે વધે છે.
C
તે અચળ રહે છે.
D
ચોક્કસ કહી શકાય નહીં.

Solution

(A) દ્રાવણની $pH$ એ $[H^+]$ આયનોની સાંદ્રતા સાથે $pH = -\log[H^+]$ સૂત્ર દ્વારા સંબંધિત છે.
જલીય દ્રાવણમાં,આપેલા તાપમાને $[H^+]$ અને $[OH^-]$ નો ગુણાકાર અચળ રહે છે,જેને પાણીનો આયનીય ગુણાકાર $K_w = [H^+][OH^-] = 10^{-14}$ કહેવાય છે.
જો $[OH^-]$ ની સાંદ્રતા ઘટે,તો $K_w$ ને અચળ રાખવા માટે $[H^+]$ ની સાંદ્રતા વધવી જોઈએ.
જેમ $[H^+]$ ની સાંદ્રતા વધે છે,તેમ $pH$ નું મૂલ્ય ઘટે છે કારણ કે $pH$ એ $[H^+]$ સાંદ્રતાના લઘુગણકના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
તેથી,$[OH^-]$ ની સાંદ્રતામાં ઘટાડો થવાથી $pH$ માં ઘટાડો થાય છે.
71
EasyMCQ
$pH$ માપક્રમ નીચેના પૈકી કોને લાગુ પડે છે?
A
જલીય દ્રાવણોને
B
બિનજલીય દ્રાવણોને
C
ધન પદાર્થોને
D
વાયુ પદાર્થોને

Solution

(A) $pH$ માપક્રમને હાઇડ્રોજન આયનની સાંદ્રતાના ઋણ લઘુગણક તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જે $pH = -\log[H^+]$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
આ વ્યાખ્યા માટે દ્રાવકમાં હાઇડ્રોજન આયનોની હાજરી હોવી આવશ્યક છે,જે જલીય દ્રાવણોની લાક્ષણિકતા છે.
તેથી,$pH$ માપક્રમ મુખ્યત્વે જલીય દ્રાવણોને લાગુ પડે છે જ્યાં પાણી દ્રાવક તરીકે કાર્ય કરે છે અને એસિડ અથવા બેઇઝના વિયોજનમાં મદદ કરે છે.
72
EasyMCQ
$pH = 4$ ધરાવતા જલીય દ્રાવણની સરખામણીમાં $pH = 2$ ધરાવતું જલીય દ્રાવણ કેવું હોય છે?
A
ઓછું ઍસિડિક
B
વધુ ઍસિડિક
C
વધુ બેઝિક
D
ઓછું બેઝિક

Solution

(B) $pH$ માપક્રમ એ દ્રાવણની ઍસિડિકતા કે બેઝિકતા માપવા માટે વપરાતો લઘુગણકીય (logarithmic) માપક્રમ છે.
$pH = -\log[H^+]$.
જેમ $pH$ નું મૂલ્ય ઘટે છે,તેમ હાઇડ્રોજન આયનોની સાંદ્રતા $[H^+]$ વધે છે,જેનાથી દ્રાવણ વધુ ઍસિડિક બને છે.
અહીં $2 < 4$ હોવાથી,$pH = 2$ ધરાવતા દ્રાવણમાં $pH = 4$ ધરાવતા દ્રાવણની સરખામણીમાં $H^+$ આયનોની સાંદ્રતા વધુ હોય છે.
તેથી,$pH = 2$ વાળું દ્રાવણ એ $pH = 4$ વાળા દ્રાવણ કરતાં વધુ ઍસિડિક હોય છે.
73
EasyMCQ
$pH$ $9$ ધરાવતા જલીય દ્રાવણની સરખામણીમાં $pH$ $12$ ધરાવતું જલીય દ્રાવણ કેવું હોય છે?
A
વધુ ઍસિડિક
B
ઓછું તટસ્થ
C
વધુ બેઝિક
D
ઓછું બેઝિક

Solution

(C) $pH$ માપક્રમ $0$ થી $14$ સુધીનો હોય છે.
$7$ થી ઓછો $pH$ ધરાવતા દ્રાવણો ઍસિડિક હોય છે,જ્યારે $7$ થી વધુ $pH$ ધરાવતા દ્રાવણો બેઝિક હોય છે.
જેમ $pH$ નું મૂલ્ય $7$ થી વધે છે,તેમ હાઈડ્રોક્સાઈડ આયનો $(OH^-)$ ની સાંદ્રતા વધે છે,જે દ્રાવણને વધુ બેઝિક બનાવે છે.
અહીં $12 > 9$ હોવાથી,$pH$ $12$ ધરાવતું દ્રાવણ $pH$ $9$ ધરાવતા દ્રાવણ કરતા વધુ $OH^-$ આયનો ધરાવે છે.
તેથી,$pH$ $12$ વાળું દ્રાવણ $pH$ $9$ વાળા દ્રાવણ કરતા વધુ બેઝિક હોય છે.
74
EasyMCQ
જો જલીય દ્રાવણમાં વાદળી લિટમસ પેપર લાલ થઈ જાય,તો $pH$ નું મૂલ્ય શું હશે?
A
$7$
B
$14$
C
$7$ થી $14$ ની વચ્ચે
D
$0$ થી $7$ ની વચ્ચે

Solution

(D) એસિડિક દ્રાવણમાં વાદળી લિટમસ પેપર લાલ થઈ જાય છે.
$pH$ માપક્રમ મુજબ,એસિડિક દ્રાવણનું $pH$ મૂલ્ય $7$ કરતા ઓછું હોય છે.
તેથી,એસિડિક દ્રાવણ માટે $pH$ ની શ્રેણી $0$ થી $7$ ની વચ્ચે હોય છે.
વિકલ્પ $D$ સાચો જવાબ છે.
75
EasyMCQ
જો $pH$ પેપરને દ્રાવણમાં ડૂબાડતા તે ગુલાબી રંગનું બને,તો તે દ્રાવણનું આશરે $pH$ મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$7$
B
$10$
C
$2$
D
$8$

Solution

(C) $pH$ માપક્રમ $0$ થી $14$ સુધીનો હોય છે.
$pH$ પેપર (સાર્વત્રિક સૂચક) દ્રાવણની એસિડિક અથવા બેઝિક પ્રકૃતિના આધારે રંગ બદલે છે.
$pH$ પેપર પર ગુલાબી અથવા લાલ રંગ એ પ્રબળ એસિડિક દ્રાવણ સૂચવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$pH = 2$ એ પ્રબળ એસિડિક દ્રાવણ દર્શાવે છે,જે $pH$ પેપરને ગુલાબી રંગમાં ફેરવશે.
$pH = 7$ તટસ્થ છે,જ્યારે $pH = 8$ અને $pH = 10$ બેઝિક છે.
76
EasyMCQ
જો કોઈ દ્રાવણનો આશરે $pH$ $7$ હોય,તો તે દ્રાવણમાં $pH$ પેપર ડૂબાડતા તેનો રંગ કેવો થશે?
A
ગુલાબી
B
આછો લીલો
C
વાદળી
D
પીળો

Solution

(B) $pH$ માપક્રમ $0$ થી $14$ સુધીનો હોય છે.
$pH$ નું મૂલ્ય $7$ સૂચવે છે કે દ્રાવણ તટસ્થ છે.
સાર્વત્રિક સૂચક અથવા $pH$ પેપર $pH$ $7$ પર લીલો અથવા આછો લીલો રંગ દર્શાવે છે.
એસિડિક દ્રાવણો ($pH$ $7$ થી નીચે) પેપરને લાલ/નારંગી/પીળા રંગમાં ફેરવે છે,જ્યારે બેઝિક દ્રાવણો ($pH$ $7$ થી ઉપર) તેને વાદળી/જાંબલી રંગમાં ફેરવે છે.
77
EasyMCQ
જ્યારે $pH$ પત્રને જલીય દ્રાવણમાં બોળવામાં આવે છે,ત્યારે તે વાદળી રંગનું બને છે. તે દ્રાવણનું અંદાજિત $pH$ મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$10$
B
$7$
C
$5$
D
$2$

Solution

(A) $pH$ પત્ર દ્રાવણની એસિડિકતા અથવા બેઝિકતાના આધારે પોતાનો રંગ બદલે છે.
$pH$ પત્ર બેઝિક (આલ્કલાઇન) દ્રાવણમાં વાદળી કે જાંબલી રંગનું બને છે,જ્યાં $pH$ નું મૂલ્ય $7$ કરતા વધારે હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$10$ એ એકમાત્ર મૂલ્ય છે જે $7$ કરતા વધારે છે,જે બેઝિક દ્રાવણ સૂચવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $10$ છે.
78
EasyMCQ
માનવ શરીરમાં થતી શારીરિક પ્રતિક્રિયાઓ $......\,pH$ ની મર્યાદામાં થાય છે.
A
$0$ થી $7$
B
$7$ થી $7.8$
C
$7$ થી $14$
D
$1$ થી $3$

Solution

(B) માનવ શરીર $pH$ માં થતા ફેરફારો પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ છે. માનવ શરીરમાં થતી મોટાભાગની શારીરિક પ્રક્રિયાઓ અને જૈવ-રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ $7.0$ થી $7.8$ ની સાંકડી $pH$ મર્યાદામાં થાય છે. જો રુધિર જેવા શરીરના પ્રવાહીઓનો $pH$ આ મર્યાદાથી નોંધપાત્ર રીતે વિચલિત થાય,તો તે ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ તરફ દોરી શકે છે.
79
EasyMCQ
ફળદ્રુપ જમીન માટે $pH$ ની કઈ શ્રેણીને ઉત્તમ માનવામાં આવે છે?
A
$0$ થી $7$
B
$6.5$ થી $7.3$
C
$7.3$ થી વધુ
D
$6.5$ થી ઓછી

Solution

(B) જમીનનો $pH$ એ છોડના વિકાસ અને ફળદ્રુપતા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ છે.
મોટાભાગના છોડ થોડી એસિડિકથી તટસ્થ જમીનમાં શ્રેષ્ઠ રીતે ઉગે છે.
મોટાભાગની ફળદ્રુપ ખેતીલાયક જમીન માટે આદર્શ $pH$ શ્રેણી સામાન્ય રીતે $6.5$ થી $7.3$ ની વચ્ચે માનવામાં આવે છે.
જો જમીન ખૂબ એસિડિક અથવા ખૂબ બેઝિક હોય,તો છોડ માટે જરૂરી પોષક તત્વો ઉપલબ્ધ થતા નથી,જે તેમના વિકાસને અવરોધે છે.
80
EasyMCQ
કઈ જમીનના $pH$ મૂલ્યને એસિડિક જમીન ગણવામાં આવે છે?
A
$6.5$ થી ઓછું
B
$6.5$ થી વધુ
C
$7.3$ થી વધુ
D
$7.8$

Solution

(A) $pH$ માપક્રમનો ઉપયોગ પદાર્થની એસિડિકતા અથવા બેઝિકતા માપવા માટે થાય છે.
- $7$ નું $pH$ મૂલ્ય તટસ્થ ગણાય છે.
- $7$ થી ઓછું $pH$ મૂલ્ય એસિડિક પ્રકૃતિ સૂચવે છે.
- $7$ થી વધુ $pH$ મૂલ્ય બેઝિક (આલ્કલાઇન) પ્રકૃતિ સૂચવે છે.
- જમીન માટે,$6.5$ થી $7.3$ ની $pH$ શ્રેણી સામાન્ય રીતે મોટાભાગના છોડ માટે તટસ્થ અથવા શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.
- તેથી,$6.5$ થી ઓછું $pH$ મૂલ્ય ધરાવતી જમીનને એસિડિક ગણવામાં આવે છે.
81
EasyMCQ
મોઢાની અંદરના ભાગમાં $pH$ ના કયા મૂલ્ય પર દાંતનો સડો થાય છે?
A
$6.5$ થી ઓછું
B
$7.3$ થી વધારે
C
$5.5$ થી ઓછું
D
$5.8$ થી વધારે

Solution

(C) જ્યારે મોઢાનું $pH$ મૂલ્ય $5.5$ થી નીચે જાય ત્યારે દાંતનો સડો શરૂ થાય છે.
આવું એટલા માટે થાય છે કારણ કે મોઢામાં રહેલા બેક્ટેરિયા ખોરાક ખાધા પછી મોઢામાં બાકી રહેલી ખાંડ અને ખોરાકના કણોનું વિઘટન કરીને એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ એસિડ દાંતના ઇનેમલને નુકસાન પહોંચાડે છે,જે કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સિએપેટાઇટ (કેલ્શિયમ ફોસ્ફેટનું સ્ફટિકીય સ્વરૂપ) નું બનેલું હોય છે,જે શરીરનો સૌથી સખત પદાર્થ છે.
82
EasyMCQ
ઍસિડને પ્રબળ અને નિર્બળ ઍસિડ તરીકે શાના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે?
A
આયનીકરણના આધારે
B
જથ્થાના આધારે
C
ગુણધર્મોના આધારે
D
સાંદ્રતાના આધારે

Solution

(A) ઍસિડને જલીય દ્રાવણમાં તેમના આયનીકરણના પ્રમાણના આધારે પ્રબળ અથવા નિર્બળ ઍસિડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
પ્રબળ ઍસિડ તે છે જે પાણીમાં સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે (દા.ત.,$HCl$,$H_2SO_4$).
નિર્બળ ઍસિડ તે છે જે પાણીમાં આંશિક રીતે જ આયનીકરણ પામે છે (દા.ત.,$CH_3COOH$,$H_2CO_3$).
તેથી,આ વર્ગીકરણનો સાચો આધાર આયનીકરણનું પ્રમાણ છે.
83
EasyMCQ
$1 \times 10^{-5} \; M$ $NaOH$ ના જલીય દ્રાવણના $pH$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$5$
B
$7$
C
$9$
D
$10$

Solution

(C) $NaOH$ એ પ્રબળ બેઇઝ છે જે પાણીમાં સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે:
$NaOH \rightarrow Na^+ + OH^-$
અહીં $NaOH$ ની સાંદ્રતા $1 \times 10^{-5} \; M$ આપેલી છે,તેથી $OH^-$ આયનોની સાંદ્રતા $[OH^-] = 1 \times 10^{-5} \; M$ થશે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $pOH = -\log[OH^-]$.
$pOH = -\log(1 \times 10^{-5}) = 5$.
$25^{\circ}C$ તાપમાને $pH + pOH = 14$ ના સંબંધનો ઉપયોગ કરતા:
$pH = 14 - pOH = 14 - 5 = 9$.
આમ,દ્રાવણનું $pH$ મૂલ્ય $9$ છે.
84
EasyMCQ
$10^{-4} \; M$ $HCl$ ના જલીય દ્રાવણ માટે $pOH$ નું મૂલ્ય કેટલું થશે?
A
$4$
B
$6$
C
$9$
D
$10$

Solution

(D) $HCl$ એ પ્રબળ એસિડ છે જે પાણીમાં સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે: $HCl \rightarrow H^+ + Cl^-$.
અહીં $HCl$ ની સાંદ્રતા $10^{-4} \; M$ આપેલી છે,તેથી $H^+$ આયનોની સાંદ્રતા $[H^+] = 10^{-4} \; M$ થશે.
દ્રાવણનો $pH$ નીચે મુજબ ગણી શકાય: $pH = -\log[H^+] = -\log(10^{-4}) = 4$.
$25^{\circ}C$ તાપમાને $pH + pOH = 14$ ના સંબંધનો ઉપયોગ કરતા,$pOH = 14 - pH$ મળે.
તેથી,$pOH = 14 - 4 = 10$.
85
EasyMCQ
નીચેના પૈકી કયો નિર્બળ ઍસિડ છે?
A
હાઈડ્રોક્લોરિક ઍસિડ
B
ઍસિટિક ઍસિડ
C
સલ્ફ્યુરિક ઍસિડ
D
નાઈટ્રિક ઍસિડ

Solution

(B) પ્રબળ ઍસિડ એ છે જે જલીય દ્રાવણમાં સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે. તેના ઉદાહરણોમાં $HCl$,$H_2SO_4$ અને $HNO_3$ નો સમાવેશ થાય છે.
નિર્બળ ઍસિડ એ છે જે જલીય દ્રાવણમાં માત્ર આંશિક રીતે જ આયનીકરણ પામે છે. ઍસિટિક ઍસિડ $(CH_3COOH)$ એ નિર્બળ ઍસિડનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે કારણ કે તે પાણીમાં સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામતું નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

Acids, Bases and Salts — Strength of Acids and Bases (pH Scale) · Frequently Asked Questions

1Are these Acids, Bases and Salts questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Acids, Bases and Salts Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.