Mix Examples - Acids, Bases and Salts Questions in Gujarati

(N/A) સળગતી મીણબત્તીને ઓલવતો વાયુ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ છે. કારણ કે પ્રક્રિયામાં ધાતુના સંયોજન $A$ અને હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી $CO_2$ અને કેલ્શિયમ ક્લોરાઇડ $(CaCl_2)$ બને છે,તેથી ધાતુનું સંયોજન $A$ કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ હોવું જોઈએ.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$CaCO_{3(s)} + 2HCl_{(aq)} \rightarrow CaCl_{2(aq)} + CO_{2(g)} + H_2O_{(l)}$

(A) સ્ટોઇકિયોમેટ્રીના નિયમ મુજબ,$NaOH$ અને $HCl$ વચ્ચેની તટસ્થીકરણની પ્રક્રિયા નિશ્ચિત પ્રમાણમાં થાય છે.
આપેલ છે કે $NaOH$ ના $10 \,mL$ ને સંપૂર્ણ તટસ્થ કરવા માટે $HCl$ ના $8 \,mL$ ની જરૂર પડે છે.
જો $NaOH$ નું કદ બમણું કરીને $20 \,mL$ કરવામાં આવે,તો જરૂરી $HCl$ નું પ્રમાણ પણ પ્રમાણસર બમણું થશે.
ગણતરી: $(20 \,mL \,NaOH / 10 \,mL \,NaOH) \times 8 \,mL \,HCl = 2 \times 8 \,mL = 16 \,mL$.
તેથી,$16 \,mL$ $HCl$ દ્રાવણની જરૂર પડશે.

(C) પગલું $1$: નિસ્યંદિત પાણી એ પાણીનું શુદ્ધ સ્વરૂપ છે અને તેમાં કોઈપણ ઓગળેલા આયનીય ઘટકો હોતા નથી. વિદ્યુત વહન માટે મુક્ત આયનોની ગતિ જરૂરી હોવાથી, નિસ્યંદિત પાણી વિદ્યુતનું વહન કરતું નથી.
પગલું $2$: વરસાદનું પાણી જ્યારે વાતાવરણમાંથી નીચે પડે છે, ત્યારે તે $CO_2$ અને $SO_2$ જેવા વાયુઓને ઓગાળીને કાર્બોનિક એસિડ અને સલ્ફ્યુરિક એસિડ જેવા એસિડ બનાવે છે.
પગલું $3$: આ એસિડ પાણીમાં આયનોમાં વિભાજિત થાય છે. આ મુક્ત આયનોની હાજરી વરસાદના પાણીને વિદ્યુતનું વહન કરવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) દૂધવાળો તાજા દૂધની $pH$ ને $6$ થી થોડી આલ્કલાઇન તરફ બદલે છે જેથી દૂધ જલ્દી ખાટું ન થાય. આલ્કલાઇન સ્થિતિમાં,લેક્ટિક એસિડ ઉત્પન્ન કરતા બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિ અટકે છે,જે દૂધને બગડતું અટકાવે છે.
$(b)$ કારણ કે આ દૂધ સામાન્ય દૂધ કરતા થોડું બેઝિક હોય છે,તેથી આથવણની પ્રક્રિયા દરમિયાન બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થતો લેક્ટિક એસિડ ઉમેરેલા ખાવાના સોડા દ્વારા તટસ્થ થઈ જાય છે. તેથી,દૂધને દહીં બનવા માટે જરૂરી એસિડિટીના સ્તર સુધી પહોંચવામાં વધુ સમય લાગે છે.

(N/A) $1$. દરેક દ્રાવણનું એક ટીપું લાલ લિટમસ પેપર પર મૂકો. જે દ્રાવણ લાલ લિટમસ પેપરને ભૂરું બનાવે છે તે બેઝિક દ્રાવણ છે.
$2$. હવે,આપણી પાસે બે કસનળીઓ બાકી રહી છે: એકમાં નિસ્યંદિત પાણી (તટસ્થ) છે અને બીજીમાં એસિડિક દ્રાવણ છે.
$3$. ઓળખાયેલા બેઝિક દ્રાવણનું એક ટીપું લો અને તેને બાકી રહેલા બે અજ્ઞાત દ્રાવણોના એક-એક ટીપા સાથે અલગ-અલગ મિશ્ર કરો.
$4$. આ મિશ્રણોને લાલ લિટમસ પેપર વડે તપાસો. જે મિશ્રણ લાલ લિટમસ પેપરને ભૂરું બનાવે છે તે સૂચવે છે કે ઉમેરવામાં આવેલું દ્રાવણ તટસ્થ (નિસ્યંદિત પાણી) હતું,કારણ કે બેઝિક ગુણધર્મ જળવાઈ રહે છે.
$5$. જે મિશ્રણ લાલ લિટમસ પેપરનો રંગ બદલતું નથી તે સૂચવે છે કે ઉમેરવામાં આવેલું દ્રાવણ એસિડિક હતું,કારણ કે એસિડે બેઝને તટસ્થ કરી દીધો છે.

(A) $1$. જ્યારે $NaOH$ અને નિર્જળ $CuSO_4$ ને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે દ્રાવણનું તાપમાન વધે છે. આ સૂચવે છે કે ઓગળવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉષ્મા મુક્ત થાય છે,જે ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયાની લાક્ષણિકતા છે.
$2$. જ્યારે $NaCl$ ને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે દ્રાવણનું તાપમાન ઘટે છે. આ સૂચવે છે કે આસપાસમાંથી ઉષ્માનું શોષણ થાય છે,જે ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયાની લાક્ષણિકતા છે.
$3$. તેથી,વિધાન $(i)$ સાચું છે કારણ કે બીકર $A$ અને $B$ માં ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયાઓ થાય છે.
$4$. વિધાન $(iv)$ સાચું છે કારણ કે બીકર $C$ માં ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા થાય છે.
$5$. આમ,સાચું સંયોજન $(i)$ અને $(iv)$ છે.

(A) જ્યારે એસિડ બેઝ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તટસ્થીકરણની પ્રક્રિયા થાય છે.
આ પ્રક્રિયા ઉષ્માક્ષેપક પ્રકારની હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તે આસપાસમાં ઉષ્મા ઉર્જા મુક્ત કરે છે,જેના કારણે દ્રાવણનું તાપમાન વધે છે.
તટસ્થીકરણની પ્રક્રિયાના પરિણામે ક્ષાર અને પાણી ઉત્પન્ન થાય છે $(Acid + Base \rightarrow Salt + Water)$.
તેથી,વિધાન $(i)$ (તાપમાન વધે છે) અને વિધાન $(iv)$ (ક્ષારનું નિર્માણ થાય છે) બંને સાચા છે.

(B) જે દ્રાવણ લાલ લિટમસને ભૂરું બનાવે છે તે સ્વભાવે બેઝિક હોય છે.
આ ફેરફારને ઉલટાવવા માટે, આપણે એસિડ ઉમેરીને બેઝને તટસ્થ કરવાની જરૂર છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $Hydrochloric acid$ $(HCl)$ એક પ્રબળ એસિડ છે.
વધારે પડતું $HCl$ ઉમેરવાથી બેઝિક દ્રાવણ તટસ્થ થઈ જશે અને ભૂરું લિટમસ ફરીથી લાલ થઈ જશે.

(C) pH પેપરનું પીળાશ પડતા નારંગી રંગમાં પરિવર્તન સૂચવે છે કે માટીનું દ્રાવણ એસિડિક (pH < $7$) છે.
pH પેપરનો રંગ લીલાશ પડતા વાદળી રંગમાં બદલવા માટે,આપણે એવા પદાર્થને ઉમેરવાની જરૂર છે જે પ્રકૃતિમાં બેઝિક (આલ્કલાઇન) હોય (pH > $7$).
$A$. લીંબુનો રસ એસિડિક છે.
$B$. વિનેગર એસિડિક છે.
$C$. એન્ટાસિડ બેઝિક (આલ્કલાઇન) છે અને તે એસિડને તટસ્થ કરે છે,જેનાથી pH બેઝિક શ્રેણી (લીલાશ પડતા વાદળી) તરફ જાય છે.
$D$. સામાન્ય મીઠું તટસ્થ છે.

(A) જ્યારે સાંદ્ર એસિડ ત્વચા પર પડે છે,ત્યારે સૌથી પહેલી પ્રાથમિકતા એસિડને મંદ કરીને દૂર કરવાની છે જેથી પેશીઓને વધુ નુકસાન ન થાય.
$1$. એસિડને મંદ કરવા માટે અસરગ્રસ્ત ભાગને તરત જ પુષ્કળ વહેતા પાણીથી ધોઈ નાખવો.
$2$. ધોયા પછી,સોડિયમ હાઇડ્રોજનકાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$ જેવો હળવો બેઝ (પેસ્ટ) લગાવવો. આ ત્વચા પર બાકી રહેલા એસિડના અંશોને તટસ્થ કરવામાં મદદ કરે છે.
$3$. પ્રબળ બેઝ (જેમ કે $NaOH$) નો ઉપયોગ કરવો જોખમી છે કારણ કે તે પોતે પણ ગંભીર રાસાયણિક દાઝવાની સમસ્યા સર્જી શકે છે.
તેથી,યોગ્ય પગલું એ છે કે પાણીથી ધોવું અને સોડિયમ હાઇડ્રોજનકાર્બોનેટ જેવો હળવો બેઝ લગાવવો.

(B) જ્યારે સોડિયમ હાઇડ્રોજનકાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$ એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,ત્યારે તે સોડિયમ એસિટેટ,પાણી અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે.
રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા છે: $CH_3COOH + NaHCO_3 \rightarrow CH_3COONa + H_2O + CO_2$.
$CO_2$ વાયુના ગુણધર્મો:
$(i)$ તે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ ના નિર્માણને કારણે ચૂનાના પાણીને દૂધિયું બનાવે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(ii)$ તે દહનને ટેકો આપતું નથી,તેથી તે સળગતી દિવાસળીને ઓલવી નાખે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(iii)$ તે એક એસિડિક ઓક્સાઇડ છે અને સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને સોડિયમ કાર્બોનેટ અને પાણી બનાવે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(iv)$ $CO_2$ એ ગંધહીન વાયુ છે,તેથી તેની ગંધ તીવ્ર હોતી નથી. આ વિધાન ખોટું છે.
તેથી,વિધાનો $(i)$,$(ii)$ અને $(iii)$ સાચા છે.

(D) જ્યારે પાણીમાં થોડા પ્રમાણમાં એસિડ ઉમેરવામાં આવે છે, ત્યારે નીચેની પ્રક્રિયાઓ થાય છે:
$1$. આયનીકરણ: એસિડના અણુઓ તેમના આયનોમાં વિભાજિત થાય છે (દા.ત., $HCl + H_2O \rightarrow H_3O^+ + Cl^-$). આ પ્રક્રિયાને આયનીકરણ કહેવામાં આવે છે.
$2$. મંદન: પાણીના મોટા જથ્થામાં થોડો એસિડ ઉમેરવાથી એકમ કદ દીઠ $H_3O^+$ આયનોની સાંદ્રતા ઘટે છે, જેને મંદન કહેવામાં આવે છે.
તેથી, આયનીકરણ અને મંદન બંને પ્રક્રિયાઓ થાય છે. સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(B) આરસપહાણ $(CaCO_3)$,ખાવાનો સોડા $(NaHCO_3)$ અને ચૂનાનો પથ્થર $(CaCO_3)$ એ કાર્બોનેટ અથવા બાયકાર્બોનેટ છે. જ્યારે આ પદાર્થો મંદ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તેઓ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: $CaCO_3 + 2HCl \rightarrow CaCl_2 + H_2O + CO_2 \uparrow$.
ચૂનો $(CaO)$,જેને ક્વિક લાઈમ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ધાતુનો ઓક્સાઇડ છે. જ્યારે તે મંદ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે તટસ્થીકરણ પ્રક્રિયા દ્વારા ક્ષાર અને પાણી બનાવે છે,પરંતુ તે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ વાયુ મુક્ત કરતું નથી.
પ્રક્રિયા: $CaO + 2HCl \rightarrow CaCl_2 + H_2O$.

(D) $1$. ધાતુ કાર્બોનેટ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર,પાણી અને $CO_2$ વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$2$. અધાતુ ઓક્સાઇડ (જેમ કે $SO_2$,$CO_2$) સ્વભાવે એસિડિક હોય છે અને પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસિડ (જેમ કે $H_2SO_3$,$H_2CO_3$) બનાવે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$3$. ઘણી સક્રિય ધાતુઓ (જેમ કે $Zn$,$Fe$) મંદ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર અને હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$4$. ધાતુ ઓક્સાઇડ સામાન્ય રીતે સ્વભાવે બેઝિક હોય છે. જોકે કેટલાક (જેમ કે આલ્કલી ધાતુ ઓક્સાઇડ) પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેઝ (આલ્કલી) બનાવે છે,પરંતુ તેઓ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર અને એસિડ બનાવતા નથી. તેથી,આ વિધાન ખોટું છે.

$(A)$ સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. બ્લીચિંગ પાવડર $(CaOCl_2)$ નો ઉપયોગ કાપડ અને કાગળ ઉદ્યોગમાં વિરંજન (રંગ દૂર કરવા) માટે થાય છે. તેથી, $(A)-(iii)$.
$2$. ખાવાનો સોડા $(NaHCO_3)$ નો ઉપયોગ પેટમાં વધારાના એસિડને તટસ્થ કરવા માટે એન્ટાસિડ તરીકે થાય છે. તેથી, $(B)-(iv)$.
$3$. ધોવાનો સોડા $(Na_2CO_3 \cdot 10H_2O)$ નો ઉપયોગ કાચ, સાબુ અને કાગળ ઉદ્યોગમાં થાય છે. તેથી, $(C)-(i)$.
$4$. સોડિયમ ક્લોરાઇડ $(NaCl)$ નો ઉપયોગ ક્લોર-આલ્કલી પ્રક્રિયા દ્વારા $H_2$ અને $Cl_2$ વાયુના ઉત્પાદન માટે થાય છે. તેથી, $(D)-(ii)$.
આમ, સાચો ક્રમ $A-(iii), B-(iv), C-(i), D-(ii)$ છે.

(N/A) આ પદાર્થોની લિટમસ પેપર પરની અસર તેમના એસિડિક અથવા બેઝિક સ્વભાવ પર આધાર રાખે છે. એસિડ ભૂરા લિટમસને લાલ બનાવે છે,જ્યારે બેઝ લાલ લિટમસને ભૂરું બનાવે છે. સૂકો $HCl$ વાયુ એસિડિક ગુણધર્મ દર્શાવતો નથી કારણ કે પાણીની ગેરહાજરીમાં તેમાં $H^+$ આયનો હોતા નથી. ભેજવાળો $NH_3$ વાયુ બેઝ $(NH_4OH)$ તરીકે વર્તે છે. લીંબુનો રસ,કાર્બોનેટેડ સોફ્ટ ડ્રિંક અને દહીં એસિડિક છે. સાબુનું દ્રાવણ બેઝિક છે.

પદાર્થ	લિટમસ પેપર પર અસર
સૂકો $HCl$ વાયુ	કોઈ ફેરફાર નહીં
ભેજવાળો $NH_3$ વાયુ	લાલમાંથી ભૂરું
લીંબુનો રસ	ભૂરામાંથી લાલ
કાર્બોનેટેડ સોફ્ટ ડ્રિંક	ભૂરામાંથી લાલ
દહીં	ભૂરામાંથી લાલ
સાબુનું દ્રાવણ	લાલમાંથી ભૂરું

(B) ઈંડાના કવચ મુખ્યત્વે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ ના બનેલા હોય છે.
જ્યારે ઈંડાના કવચમાં નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે એસિડ અને કાર્બોનેટ વચ્ચે રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા થાય છે.
આ પ્રતિક્રિયાના પરિણામે કાર્બન ડાયોક્સાઈડ $(CO_2)$ વાયુ મુક્ત થાય છે,સાથે કેલ્શિયમ નાઈટ્રેટ અને પાણી બને છે.
આ પ્રતિક્રિયા માટેનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$CaCO_3 + 2HNO_3 \rightarrow Ca(NO_3)_2 + H_2O + CO_2 \uparrow$

(B) બંને દ્રાવણો રંગહીન હોવાથી અને લિટમસ પેપર ઉપલબ્ધ ન હોવાથી,વિદ્યાર્થી અન્ય સૂચકોનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
$1$. ફિનોલ્ફથેલીન: તે બેઝિક દ્રાવણમાં ગુલાબી રંગનું બને છે અને એસિડિક દ્રાવણમાં રંગહીન રહે છે.
$2$. કુદરતી સૂચકો: હળદર બેઝમાં લાલ-કથ્થઈ રંગની બને છે અને એસિડમાં પીળી રહે છે. જાસૂદના ફૂલનું દ્રાવણ એસિડમાં ઘેરા ગુલાબી (મેજેન્ટા) રંગનું અને બેઝમાં લીલા રંગનું બને છે.

(N/A) બેકિંગ પાવડરનું રાસાયણિક સૂત્ર સોડિયમ હાઇડ્રોજનકાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$ છે,જ્યારે વોશિંગ સોડાનું રાસાયણિક સૂત્ર સોડિયમ કાર્બોનેટ ડેકાહાઇડ્રેટ $(Na_2CO_3 \cdot 10H_2O)$ છે.
જ્યારે બેકિંગ પાવડર $(NaHCO_3)$ ને ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું ઉષ્મીય વિઘટન થાય છે અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ વાયુ મુક્ત થાય છે. આ વાયુ ચૂનાના પાણીને દૂધિયું બનાવે છે.
$2NaHCO_3 \xrightarrow{\text{Heat}} Na_2CO_3 + H_2O + CO_2 \uparrow$
તેની સામે,વોશિંગ સોડા $(Na_2CO_3 \cdot 10H_2O)$ ને ગરમ કરવાથી તેના સ્ફટિકીકરણના પાણીના અણુઓ દૂર થાય છે પરંતુ તે $CO_2$ વાયુ મુક્ત કરતું નથી. તેથી,તે ચૂનાના પાણીને દૂધિયું બનાવતું નથી.
$Na_2CO_3 \cdot 10H_2O \xrightarrow{\text{Heat}} Na_2CO_3 + 10H_2O$

(N/A) હાઇડ્રોજન વાયુ વધુ ઝડપથી ઉત્પન્ન થશે કારણ કે ઝિંકના ભૂકાનું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઝિંકના ટુકડાઓ કરતા વધારે હોય છે,જે પ્રક્રિયાનો દર વધારે છે.
$(b)$ લગભગ સમાન પ્રમાણમાં હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન થશે કારણ કે બંને પ્રબળ ખનિજ એસિડ છે.
$(c)$ હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન થશે નહીં કારણ કે તાંબુ હાઇડ્રોજન કરતા ઓછું સક્રિય છે અને તે એસિડમાંથી હાઇડ્રોજનનું વિસ્થાપન કરી શકતું નથી.
$(d)$ જો સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ લેવામાં આવે,તો ગરમ કરવા પર હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન થશે:
$Zn + 2NaOH \to Na_2ZnO_2 + H_2$ (સોડિયમ ઝિંકેટ અને હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે).

(X=CACO3, Y=CA(OH)2, G=CL2, Z=CAOCL2) $1$. બ્રાઈન ($NaCl$ નું દ્રાવણ) ના વિદ્યુતવિભાજન દરમિયાન એનોડ પર મુક્ત થતો વાયુ ક્લોરિન $(G = Cl_2)$ છે.
$2$. જ્યારે ક્લોરિન વાયુને સૂકા ફોડેલા ચૂના $(Y = Ca(OH)_2)$ પરથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે બ્લીચિંગ પાવડર $(Z = CaOCl_2)$ બનાવે છે,જેનો ઉપયોગ પીવાના પાણીના શુદ્ધિકરણ માટે થાય છે.
$3$. પ્રક્રિયા: $Ca(OH)_2 + Cl_2 \rightarrow CaOCl_2 + H_2O$.
$4$. $Y$ એ કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ હોવાથી,ધાતુ કાર્બોનેટ $X$ એ કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ છે.
$5$. જ્યારે $CaCO_3$ એસિડ (દા.ત. $HCl$) સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે $CO_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે: $CaCO_3 + 2HCl \rightarrow CaCl_2 + H_2O + CO_2$.
$6$. જ્યારે આ $CO_2$ ને ચૂનાના પાણી $(Ca(OH)_2)$ માંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે $CaCO_3$ બનવાને કારણે તે દૂધિયું બને છે: $Ca(OH)_2 + CO_2 \rightarrow CaCO_3 + H_2O$.

(N/A) સામાન્ય બેઇઝ $B$ એ સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ છે. તે ભેજગ્રાહી પદાર્થ છે,જેનો અર્થ છે કે તે વાતાવરણમાંથી ભેજ શોષી લે છે અને ચીકણું બની જાય છે.
બેઇઝ અને એસિડિક ઓક્સાઇડ વચ્ચેની પ્રક્રિયા એ તટસ્થીકરણ પ્રક્રિયા છે,જે ક્ષાર અને પાણી ઉત્પન્ન કરે છે.
જ્યારે $NaOH$ ની પ્રક્રિયા કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ સાથે થાય છે,જે એક એસિડિક ઓક્સાઇડ છે,ત્યારે તેનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2NaOH + CO_2 \rightarrow Na_2CO_3 + H_2O$

(N/A) આપેલી પ્રતિક્રિયાઓના આધારે:
$1$. $X + Zn \rightarrow A + H_2(g)$: બેઝ ઝીંક સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી,$X$ એ બેઝ $NaOH$ છે.
$2$. $X + HCl \rightarrow B + H_2O$: બેઝ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર અને પાણી બનાવે છે (તટસ્થીકરણ). તેથી,$B$ એ $NaCl$ છે.
$3$. $X + CH_3COOH \rightarrow C + H_2O$: બેઝ એસિટિક એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર અને પાણી બનાવે છે. તેથી,$C$ એ $CH_3COONa$ છે.
અંતિમ ઓળખ:
$X = NaOH$ (સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ)
$A = Na_2ZnO_2$ (સોડિયમ ઝિંકેટ)
$B = NaCl$ (સોડિયમ ક્લોરાઇડ)
$C = CH_3COONa$ (સોડિયમ એસિટેટ)

(B) એસિડ વર્ષા મુખ્યત્વે વાતાવરણમાં સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$,નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ $(NO_x)$ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ જેવા એસિડિક ઓક્સાઇડના ઉત્સર્જનને કારણે થાય છે.
આ વાયુઓ મુખ્યત્વે અશ્મિભૂત ઇંધણના દહન,ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયાઓ અને વાહનોના ઉત્સર્જન દ્વારા મુક્ત થાય છે.
જ્યારે આ વાયુઓ વાતાવરણમાં રહેલી પાણીની વરાળ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,ત્યારે તેઓ સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$,નાઇટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ અને કાર્બોનિક એસિડ $(H_2CO_3)$ જેવા એસિડ બનાવે છે.
ત્યારબાદ આ એસિડ વરસાદના પાણીમાં ઓગળી જાય છે,જેનાથી તેનું $pH$ ઘટે છે અને એસિડ વર્ષા થાય છે.

(N/A) જ્યારે મંદ $HCl$ સોડિયમ હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $NaHCO_3 + HCl \rightarrow NaCl + H_2O + CO_2 \uparrow$.
આ વાયુને ચૂનાના નીતર્યા પાણી $(Ca(OH)_2)$ માંથી પસાર કરીને ઓળખવામાં આવે છે. તે અદ્રાવ્ય કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ ના નિર્માણને કારણે ચૂનાના પાણીને દૂધિયું બનાવે છે.

(D) $HCl$ એક પ્રબળ એસિડ છે કારણ કે તે જલીય દ્રાવણમાં સંપૂર્ણ આયનીકરણ પામે છે,જે $H^+$ આયનોની ઊંચી સાંદ્રતા મુક્ત કરે છે.
તેની સરખામણીમાં,એસિટિક એસિડ એક નિર્બળ એસિડ છે જે પાણીમાં માત્ર આંશિક આયનીકરણ પામે છે,જેના પરિણામે સમાન મોલર સાંદ્રતા માટે $H^+$ આયનોની સાંદ્રતા ઓછી હોય છે.
તેથી,આયનીકરણના ઉચ્ચ દરને કારણે,$HCl$ વધુ પ્રબળ એસિડિક ગુણધર્મો દર્શાવે છે.

(N/A) કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કેલ્શિયમ ક્લોરાઇડ,પાણી અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ બનાવે છે:
$CaCO_{3} + 2HCl \rightarrow CaCl_{2} + H_{2}O + CO_{2}$
$(b)$ કેલ્શિયમ ઓક્સિક્લોરાઇડ (બ્લીચિંગ પાવડર) હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કેલ્શિયમ ક્લોરાઇડ,પાણી અને ક્લોરિન વાયુ બનાવે છે:
$CaOCl_{2} + 2HCl \rightarrow CaCl_{2} + H_{2}O + Cl_{2}$
$(c)$ સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ ઝિંક સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ ઝિંકેટ અને હાઇડ્રોજન વાયુ બનાવે છે:
$2NaOH + Zn \rightarrow Na_{2}ZnO_{2} + H_{2}$

(N/A) આપેલ પ્રતિક્રિયાઓ તટસ્થીકરણ પ્રતિક્રિયાઓ છે જેમાં એસિડ બેઇઝ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર અને પાણી બનાવે છે.
$(i)$ $HNO_{3} + NaOH \rightarrow NaNO_{3} + H_{2}O$. અહીં,$A$ એ $NaNO_{3}$ (સોડિયમ નાઇટ્રેટ) છે.
$(ii)$ $H_{2}SO_{4} + Ca(OH)_{2} \rightarrow CaSO_{4} + 2H_{2}O$. અહીં,$B$ એ $H_{2}SO_{4}$ (સલ્ફ્યુરિક એસિડ) છે.
$(iii)$ $HCl + KOH \rightarrow KCl + H_{2}O$. અહીં,$C$ એ $KOH$ (પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ) છે.

(D) $(i)$ સમાન સાંદ્રતા ધરાવતા હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ અને એસિટિક એસિડમાંથી,એસિટિક એસિડ $H^{+}$ આયનોની ઓછી સાંદ્રતા ઉત્પન્ન કરશે કારણ કે તે એક નિર્બળ એસિડ છે જે પાણીમાં સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામતું નથી.
$(ii)$ એસિટિક એસિડ એ નિર્બળ એસિડ છે.
$(b)$ જો કોઈ વ્યક્તિ એસિડિટીથી પીડાતી હોય,તો હું તેને મટાડવા માટે બેકિંગ સોડાના દ્રાવણની સલાહ આપીશ. બેકિંગ સોડા એ એક મંદ બેઇઝ (સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ) છે જે જઠરમાં ઉત્પન્ન થયેલા વધારાના હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડને તટસ્થ કરે છે,જેનાથી રાહત મળે છે.

(N/A) $(i)$ એન્ટાસિડ્સ (Antacids) એસિડિટીની સારવાર માટે તટસ્થીકરણ પ્રક્રિયાના સિદ્ધાંત પર આધારિત છે.
$(ii)$ ટૂથપેસ્ટ સ્વભાવે બેઝિક હોય છે,જે મોઢામાં ઉત્પન્ન થતા વધારાના એસિડને તટસ્થ કરવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી દાંતનો સડો અટકાવી શકાય છે.
$(iii)$ દૂધવાળા દૂધમાં બેકિંગ સોડાનો થોડો જથ્થો ઉમેરે છે જેથી તેમાં ઉત્પન્ન થતા લેક્ટિક એસિડને તટસ્થ કરી શકાય,જે દૂધને જલ્દી ખાટું થતું અટકાવવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) કાર્બોનિક એસિડ $(H_{2}CO_{3})$ અને સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ ની પ્રક્રિયાથી બનતું ક્ષાર સોડિયમ કાર્બોનેટ છે,જેનું સૂત્ર $Na_{2}CO_{3}$ છે.
$(b)$ ક્લોર-આલ્કલી પ્રક્રિયામાં બ્રાઇન $(NaCl$ નું દ્રાવણ$)$ નું વિદ્યુત વિભાજન કરવામાં આવે છે,જેનાથી સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$,ક્લોરિન વાયુ અને હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં બનતો બેઝિક પદાર્થ સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ છે.
$(c)$ કેકમાં સોડિયમ હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ $(NaHCO_{3})$,જેને બેકિંગ સોડા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ઉમેરવામાં આવે છે. ગરમ કરવા પર તે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ વાયુ મુક્ત કરે છે,જે કેકને ફૂલેલી બનાવે છે.

(N/A) $(i)$ ઝિંક ધાતુની મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ સાથેની પ્રક્રિયાથી ઝિંક ક્લોરાઇડ અને હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે: $Zn(s) + 2HCl(aq) \rightarrow ZnCl_{2}(aq) + H_{2}(g)$.
$(ii)$ સોડિયમ કાર્બોનેટની મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ સાથેની પ્રક્રિયાથી સોડિયમ ક્લોરાઇડ,પાણી અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે: $Na_{2}CO_{3}(s) + 2HCl(aq) \rightarrow 2NaCl(aq) + H_{2}O(l) + CO_{2}(g)$.
$(iii)$ સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ (બેઇઝ) ની મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ (એસિડ) સાથેની પ્રક્રિયા એ તટસ્થીકરણ પ્રક્રિયા છે,જે સોડિયમ ક્લોરાઇડ અને પાણી બનાવે છે: $NaOH(aq) + HCl(aq) \rightarrow NaCl(aq) + H_{2}O(l)$.

(N/A) $Ca(OH)_{2} + Cl_{2} \longrightarrow CaOCl_{2} + H_{2}O$ (બ્લીચિંગ પાવડર બને છે).
$(b)$ $CaSO_{4} \cdot 1/2 H_{2}O + 1 \frac{1}{2} H_{2}O \longrightarrow CaSO_{4} \cdot 2H_{2}O$ (જીપ્સમ બને છે).
$(c)$ $Na_{2}CO_{3} \cdot 10H_{2}O \xrightarrow{\text{air}} Na_{2}CO_{3} \cdot H_{2}O + 9H_{2}O$ (સ્ફટિકજળ ગુમાવવાની પ્રક્રિયા થાય છે,જેનાથી સોડિયમ કાર્બોનેટ મોનોહાઇડ્રેટ બને છે).

(N/A) કોપર સલ્ફેટ પેન્ટાહાઇડ્રેટ $(CuSO_4 \cdot 5H_2O)$ ના સ્ફટિકો સ્ફટિકીકરણના $5$ પાણીના અણુઓની હાજરીને કારણે વાદળી રંગના હોય છે। ગરમ કરવાથી, તેઓ આ પાણીના અણુઓ ગુમાવે છે અને નિર્જળ કોપર સલ્ફેટ $(CuSO_4)$ બને છે, જે સફેદ રંગનું હોય છે।
$(b)$ બેકિંગ સોડા $(NaHCO_3)$ સ્વભાવે મંદ બેઝિક (આલ્કલાઇન) છે। જ્યારે તેને લેવામાં આવે છે, ત્યારે તે જઠરમાં ઉત્પન્ન થતા વધારાના હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે, તેને તટસ્થ કરે છે અને એસિડિટીમાંથી રાહત આપે છે।
$(c)$ સાંદ્ર એસિડને મંદ કરવાની પ્રક્રિયા અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક છે। જો સાંદ્ર એસિડમાં પાણી ઉમેરવામાં આવે, તો ઉત્પન્ન થતી મોટી માત્રામાં ઉષ્માને કારણે મિશ્રણ ઉછળી શકે છે, જે ગંભીર એસિડના દાઝવાની ઘટના સર્જી શકે છે। તેથી, હંમેશા એસિડને ધીમે ધીમે સતત હલાવતા રહીને પાણીમાં ઉમેરવામાં આવે છે।

(N/A) દ્રાવણનો રંગ વાદળી-લીલો થઈ જાય છે અને કોપર ઓક્સાઇડ ઓગળી જાય છે. રાસાયણિક પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $CuO + 2HCl \rightarrow CuCl_2 + H_2O$.
$(b)$ $HCl$ નું જલીય દ્રાવણ $H^+$ આયનો ઉત્પન્ન કરવા માટે વિયોજન પામે છે,જે તેના એસિડિક ગુણધર્મ માટે જવાબદાર છે. જોકે,ગ્લુકોઝ $(C_6H_{12}O_6)$ એક સહસંયોજક સંયોજન છે જે પાણીમાં આયનોમાં વિયોજન પામતું નથી; તેથી,તે $H^+$ આયનો ઉત્પન્ન કરતું નથી અને એસિડિક ગુણધર્મ દર્શાવતું નથી.

(N/A) જ્યારે ક્લોરિનને સૂકા ફોડેલા ચૂના $(Ca(OH)_2)$ પરથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે બ્લીચિંગ પાવડર $(CaOCl_2)$ અને પાણી $(H_2O)$ બને છે. તેનું સંતુલિત સમીકરણ: $Ca(OH)_2 + Cl_2 \rightarrow CaOCl_2 + H_2O$
$(b)$ જ્યારે સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$ મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,ત્યારે સોડિયમ ક્લોરાઇડ $(NaCl)$,પાણી $(H_2O)$ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ ઉત્પન્ન થાય છે. તેનું સંતુલિત સમીકરણ: $NaHCO_3 + HCl \rightarrow NaCl + H_2O + CO_2$
$(c)$ જ્યારે સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$ ને ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું ઉષ્મીય વિઘટન થઈને સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_2CO_3)$,પાણી $(H_2O)$ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ મળે છે. તેનું સંતુલિત સમીકરણ: $2NaHCO_3 \xrightarrow{\Delta} Na_2CO_3 + H_2O + CO_2$

(N/A) સાર્વત્રિક સૂચક એ ઘણા બધા સૂચકોનું મિશ્રણ છે,જે દ્રાવણમાં હાઇડ્રોજન આયનોની વિવિધ સાંદ્રતાએ અલગ-અલગ રંગો દર્શાવે છે,જેના દ્વારા $pH$ મૂલ્ય નક્કી કરી શકાય છે.
$(b)$ આ પ્રક્રિયાને ક્લોર-આલ્કલી પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે. તેનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે: $2NaCl(aq) + 2H_2O(l) \rightarrow 2NaOH(aq) + Cl_2(g) + H_2(g)$.

(A) ટેસ્ટ ટ્યુબ $A$ માં વધુ ઝડપી પ્રતિક્રિયા જોવા મળશે.
$(b)$ આનું કારણ એ છે કે $H_{2}SO_{4}$ એ પ્રબળ એસિડ છે,જ્યારે $H_{2}CO_{3}$ એ નિર્બળ એસિડ છે.
$(c)$ $(i)$ બંને ટેસ્ટ ટ્યુબમાં હાઈડ્રોજન વાયુ $(H_{2})$ મુક્ત થાય છે.
$(ii)$ જ્યારે આપણે ઉત્પન્ન થતા વાયુની નજીક સળગતી મીણબત્તી લાવીએ છીએ,ત્યારે તે 'પૉપ' અવાજ સાથે સળગે છે. આ સાબિત કરે છે કે ઉત્પન્ન થયેલ વાયુ હાઈડ્રોજન છે.

(B) પ્રતિક્રિયાઓ માટેના રાસાયણિક સમીકરણો નીચે મુજબ છે:
$Mg(s) + H_{2}SO_{4}(aq) \rightarrow MgSO_{4}(aq) + H_{2}(g)$
$Mg(s) + H_{2}CO_{3}(aq) \rightarrow MgCO_{3}(s) + H_{2}(g)$
$(b)$ $H_{2}SO_{4}$ એ પ્રબળ એસિડ છે,જ્યારે $H_{2}CO_{3}$ એ નિર્બળ એસિડ છે.
તેથી,$H_{2}SO_{4}$ નું $pH$ મૂલ્ય ઓછું હશે કારણ કે તે સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામીને $H^{+}$ આયનોની વધુ સાંદ્રતા આપે છે.
તેનાથી વિપરીત,$H_{2}CO_{3}$ ની $H^{+}$ સાંદ્રતા ઓછી હશે કારણ કે તે નિર્બળ એસિડ છે અને તેનું આંશિક આયનીકરણ થાય છે.

(N/A) ખોરાકમાં વપરાતો સામાન્ય ક્ષાર સોડિયમ ક્લોરાઇડ $(NaCl)$ છે. તે હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ અને સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ ના સંયોજનથી બને છે. સામાન્ય ક્ષારનો મુખ્ય સ્ત્રોત દરિયાનું પાણી છે.
$(b)$ ખડક ક્ષાર એટલે વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાં જોવા મળતા ઘન ક્ષારના મોટા જથ્થા. અશુદ્ધિઓની હાજરીને કારણે તેનો રંગ સામાન્ય રીતે કથ્થઈ હોય છે.
$(c)$ જ્યારે સોડિયમ ક્લોરાઇડના જલીય દ્રાવણ (બ્રાઈન) માંથી વિદ્યુત પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું વિઘટન થઈને સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ,ક્લોરિન વાયુ અને હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે. આ પ્રક્રિયાને ક્લોર-આલ્કલી પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે. તેનું રાસાયણિક સમીકરણ: $2NaCl(aq) + 2H_2O(l) \xrightarrow{\text{Electricity}} 2NaOH(aq) + Cl_2(g) + H_2(g)$ છે.

(N/A) જ્યારે મોઢાની $pH$ $5.5$ થી નીચે જાય ત્યારે દાંતનો સડો શરૂ થાય છે. આ ત્યારે થાય છે જ્યારે મોઢામાં રહેલા બેક્ટેરિયા ખાધા પછી મોઢામાં રહી ગયેલા ખાંડ અને ખોરાકના કણોનું વિઘટન કરીને એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે. ટૂથપેસ્ટનો ઉપયોગ કરીને,જે સામાન્ય રીતે બેઝિક હોય છે,મોઢાને સાફ કરવાથી વધારાના એસિડનું તટસ્થીકરણ થાય છે અને દાંતનો સડો અટકે છે.
$(b)$ જો ક્ષારના દ્રાવણની $pH$ $7$ કરતા વધારે હોય,તો તે ક્ષાર બેઝિક પ્રકૃતિનો હોય છે.
$(i)$ પોટેશિયમ સલ્ફેટ $(K_2SO_4)$ માટે: બેઝ - $KOH$ (પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ) અને એસિડ - $H_2SO_4$ (સલ્ફ્યુરિક એસિડ).
$(ii)$ એમોનિયમ ક્લોરાઇડ $(NH_4Cl)$ માટે: બેઝ - $NH_4OH$ (એમોનિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ) અને એસિડ - $HCl$ (હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ).

(N/A) સોડિયમ ક્લોરાઇડ $(NaCl)$ નું જલીય દ્રાવણ તટસ્થ છે કારણ કે તે પ્રબળ એસિડ $(HCl)$ અને પ્રબળ બેઝ $(NaOH)$ વચ્ચેની તટસ્થીકરણ પ્રક્રિયાથી બનેલું ક્ષાર છે. બંને ઘટકો પ્રબળ હોવાથી,પરિણામી ક્ષારનું દ્રાવણ પાણીના $pH$ માં ફેરફાર કરવા માટે જળવિભાજન પામતું નથી,તેથી તેનું $pH = 7$ રહે છે.
સોડિયમ $(Na)$ નું જલીય દ્રાવણ બેઝિક છે કારણ કે સોડિયમ એ અત્યંત સક્રિય આલ્કલી ધાતુ છે. જ્યારે તે પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ બનાવે છે,જે એક પ્રબળ બેઝ છે,અને હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ મુક્ત કરે છે. દ્રાવણમાં $NaOH$ ની હાજરી હાઇડ્રોક્સાઇડ આયનો $(OH^-)$ ની સાંદ્રતામાં વધારો કરે છે,જેનાથી દ્રાવણ બેઝિક બને છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $2Na(s) + 2H_2O(l) \longrightarrow 2NaOH(aq) + H_2(g)$

(N/A) પ્રબળ વિદ્યુતવિભાજ્ય એવા પદાર્થો છે જે જલીય દ્રાવણમાં સંપૂર્ણપણે આયનોમાં વિયોજિત થાય છે. આયનોની વધુ સાંદ્રતાને કારણે તેઓ વિદ્યુતનું ખૂબ સારું વહન કરે છે. ઉદાહરણો: $NaCl$ (સોડિયમ ક્લોરાઇડ) અને $HCl$ (હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ).
નિર્બળ વિદ્યુતવિભાજ્ય એવા પદાર્થો છે જે જલીય દ્રાવણમાં આંશિક રીતે જ આયનોમાં વિયોજિત થાય છે. તેઓ વિદ્યુતનું મંદ વહન કરે છે કારણ કે અણુઓનો માત્ર નાનો ભાગ જ આયનો તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. ઉદાહરણો: $CH_{3}COOH$ (એસિટિક એસિડ) અને $NH_{4}OH$ (એમોનિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ).

(N/A) મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ મેગ્નેશિયમ સાથે પ્રક્રિયા કરીને મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઇડ બનાવે છે અને હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત થાય છે.
$Mg(s) + 2HCl(aq) \longrightarrow MgCl_2(aq) + H_2(g)$
$(b)$ મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ અને સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ વચ્ચેની પ્રક્રિયા તટસ્થીકરણ પ્રક્રિયા છે,જેમાં સોડિયમ ક્લોરાઇડ ક્ષાર અને પાણી બને છે.
$NaOH(aq) + HCl(aq) \longrightarrow NaCl(aq) + H_2O(l)$
$(c)$ ઈંડાના કવચ મુખ્યત્વે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ ના બનેલા હોય છે. મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કેલ્શિયમ ક્લોરાઇડ,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ વાયુ અને પાણી ઉત્પન્ન કરે છે.
$CaCO_3(s) + 2HCl(aq) \longrightarrow CaCl_2(aq) + CO_2(g) + H_2O(l)$

(N/A) $(i)$ સાંદ્ર એસિડનું મંદન કરવાની પ્રક્રિયા અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક હોય છે. જો પાણીને સાંદ્ર એસિડમાં ઉમેરવામાં આવે,તો ઉત્પન્ન થતી પુષ્કળ ઉષ્માને કારણે મિશ્રણ બહાર ઉછળી શકે છે,જે ગંભીર એસિડના દાઝવાની ઘટના સર્જી શકે છે.
$(ii)$ આલ્કોહોલ અને ગ્લુકોઝ જેવા સંયોજનોમાં હાઇડ્રોજન હોય છે,પરંતુ જ્યારે તેમને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે ત્યારે તેઓ હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ મુક્ત કરતા નથી. એસિડિક ગુણધર્મ જલીય દ્રાવણમાં $H^+$ આયનોની હાજરી પર આધારિત હોવાથી,આ સંયોજનો એસિડિક ગુણધર્મ દર્શાવતા નથી.

(N/A) $(i)$ પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસને $CaSO_{4} \cdot 1/2 H_{2}O$ તરીકે લખવામાં આવે છે કારણ કે $CaSO_{4}$ ના બે સૂત્ર એકમો પાણીના એક અણુને વહેંચે છે. આનો અર્થ એ છે કે પાણીનો એક અણુ બે $CaSO_{4}$ એકમો સાથે જોડાયેલો હોય છે,જે અસરકારક રીતે પ્રતિ એકમ $1/2 H_{2}O$ આપે છે.
$(ii)$ સોડિયમ હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ $(NaHCO_{3})$ એ એક હળવો,બિન-ક્ષયકારી બેઝિક ક્ષાર છે. તે જઠરમાં ઉત્પન્ન થતા વધારાના હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ ને તટસ્થ કરીને એન્ટાસિડ તરીકે કાર્ય કરે છે,જેનાથી એસિડિટીમાંથી રાહત મળે છે.
$(iii)$ સોડિયમ ક્લોરાઇડના જલીય દ્રાવણ (બ્રાઇન) ના વિદ્યુતવિભાજનથી એનોડ પર ક્લોરિન વાયુ $(Cl_{2})$ અને કેથોડ પર સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ મળે છે,જે એક આલ્કલી છે. આ બે ચોક્કસ નીપજોના નિર્માણને કારણે,આ પ્રક્રિયાને ક્લોર-આલ્કલી પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે.

(A) જ્યારે એસિડ બેઝ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તટસ્થીકરણની પ્રક્રિયા થાય છે.
આ પ્રક્રિયા ઉષ્માક્ષેપક પ્રકારની છે,જેનો અર્થ છે કે ઉષ્મા મુક્ત થાય છે,જેના કારણે દ્રાવણનું તાપમાન વધે છે.
આ પ્રક્રિયામાં નીપજ તરીકે ક્ષાર અને પાણી બને છે.
તેથી,વિધાન $(i)$ (તાપમાન વધે છે) અને વિધાન $(iv)$ (ક્ષારનું નિર્માણ થાય છે) બંને સાચા છે.

(B) $pH$ ની $3.5-4.5$ ની રેન્જ સૂચવે છે કે નદીનું પાણી ખૂબ જ એસિડિક છે.
લીડ બેટરી બનાવતી ફેક્ટરીઓ સામાન્ય રીતે તેમની ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ નો ઉપયોગ કરે છે.
જો આ ફેક્ટરીઓમાંથી નીકળતો કચરો યોગ્ય સારવાર વિના નદીમાં છોડવામાં આવે,તો સલ્ફ્યુરિક એસિડ પાણીના $pH$ ને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડે છે,જેનાથી તે એસિડિક બને છે.
સાબુ અને ડિટર્જન્ટ ફેક્ટરીઓ ઘણીવાર આલ્કલાઇન પદાર્થો મુક્ત કરે છે,જ્યારે પ્લાસ્ટિક અને આલ્કોહોલ ઉદ્યોગો સામાન્ય રીતે એવા મજબૂત ખનિજ એસિડ મુક્ત કરતા નથી જે $pH$ માં આટલો મોટો ઘટાડો કરી શકે.

(D) ઇલેક્ટ્રોલાઇટ એ એક એવો પદાર્થ છે જે પાણી જેવા ધ્રુવીય દ્રાવકમાં ઓગળતી વખતે વિદ્યુતનું વહન કરતું દ્રાવણ બનાવે છે.
જ્યારે ઇલેક્ટ્રોલાઇટમાં વિદ્યુત સ્થિતિમાન લાગુ કરવામાં આવે છે,ત્યારે ઓગળેલું દ્રાવ્ય આયનો તરીકે ઓળખાતા વીજભારિત કણોમાં વિભાજિત થાય છે.
ધન આયનો (કેટાયન) કેથોડ (ઋણ ઇલેક્ટ્રોડ) તરફ ગતિ કરે છે અને ઋણ આયનો (એનાયન) એનોડ (ધન ઇલેક્ટ્રોડ) તરફ ગતિ કરે છે.
તેથી,ઇલેક્ટ્રોલાઇટમાં વિદ્યુત પ્રવાહનું વહન ધન અને ઋણ બંને આયનોની ગતિને કારણે થાય છે.

(D) મોલારિટી $(M)$ એટલે દ્રાવણના પ્રતિ લિટરમાં ઓગળેલા દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા.
સૂત્ર: $M = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલ}}{\text{દ્રાવણનું કદ (લિટર માં)}}$
આપેલ છે:
દ્રાવ્ય $(HCl)$ ના મોલ = $2 \ mol$
દ્રાવણનું કદ = $500 \ ml = 0.5 \ L$
ગણતરી:
$M = \frac{2 \ mol}{0.5 \ L} = 4 \ M$
તેથી,દ્રાવણની મોલારિટી $4 \ M$ થશે.