Mix Examples - Acids, Bases and Salts Questions in Gujarati

(C) મધમાખીનું ઝેર એ વિવિધ સંયોજનોનું એક જટિલ મિશ્રણ છે.
પીડા અને સોજાની પ્રતિક્રિયા માટે જવાબદાર મુખ્ય ઘટકોમાંનું એક $Melittin$ નામનું પેપ્ટાઈડ છે.
$Melittin$ એ મધમાખીના ઝેરનો મુખ્ય ઘટક છે, જે તેના શુષ્ક વજનના લગભગ $50\%$ જેટલો હોય છે.
તે એક શક્તિશાળી બળતરા પેદા કરનાર એજન્ટ તરીકે કામ કરે છે અને હિસ્ટામાઈન મુક્ત કરે છે, જેના કારણે ડંખવાળી જગ્યાએ દુખાવો અને સોજો આવે છે.

(B) મોલારિટી $(M)$ એટલે $1 \ L$ દ્રાવણમાં ઓગળેલા દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા.
તેને આ રીતે દર્શાવવામાં આવે છે: $M = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા}}{\text{દ્રાવણનું કદ (લીટરમાં)}}$.
મોલાલિટી એટલે દ્રાવકના પ્રતિ કિલોગ્રામ દીઠ દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા.
નોર્માલિટી એટલે દ્રાવણના પ્રતિ લીટર દીઠ દ્રાવ્યના ગ્રામ તુલ્યાંકની સંખ્યા.

(B) મોલારિટી $(M)$ એટલે એક લિટર દ્રાવણમાં ઓગળેલા દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા.
મોલારિટીનું સૂત્ર છે: $M = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલ}}{\text{દ્રાવણનું કદ (લિટર માં)}}$.
તેથી,મોલારિટીનો એકમ $\text{મોલ લિટર}^{-1}$ અથવા $M$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(B) મોલારિટી $(M)$ એટલે દ્રાવણના પ્રતિ લિટર દીઠ ઓગળેલા દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા.
સૂત્ર: $M = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલ}}{\text{દ્રાવણનું કદ (લિટર માં)}}$.
આપેલ છે:
દ્રાવ્યના મોલ = $1 \; mol$.
દ્રાવણનું કદ = $500 \; mL = 0.5 \; L$.
ગણતરી:
$M = \frac{1 \; mol}{0.5 \; L} = 2 \; mol/L = 2 \; M$.
તેથી,દ્રાવણની મોલારિટી $2 \; M$ છે.

(B) $NaOH$ નું આણ્વીય દળ તેના ઘટક તત્વોના પરમાણ્વીય દળનો સરવાળો કરીને ગણવામાં આવે છે:
$Na$ નું પરમાણ્વીય દળ $= 23 \text{ u}$
$O$ નું પરમાણ્વીય દળ $= 16 \text{ u}$
$H$ નું પરમાણ્વીય દળ $= 1 \text{ u}$
$NaOH$ નું આણ્વીય દળ $= 23 + 16 + 1 = 40 \text{ g mol}^{-1}$.

(D) મોલારિટી $(M)$ ગણવા માટે,આપણે આ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $M = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલ}}{\text{દ્રાવણનું કદ (લીટરમાં)}}$.
સૌ પ્રથમ,$NaOH$ નું આણ્વીય દળ શોધો: $Na = 23, O = 16, H = 1$. તેથી,$23 + 16 + 1 = 40 \ g/mol$.
ત્યારબાદ,$NaOH$ ના મોલની સંખ્યા શોધો: $\text{મોલ} = \frac{\text{આપેલ દળ}}{\text{આણ્વીય દળ}} = \frac{8 \ g}{40 \ g/mol} = 0.2 \ mol$.
કદને $mL$ માંથી $L$ માં ફેરવો: $100 \ mL = 0.1 \ L$.
છેલ્લે,મોલારિટીની ગણતરી કરો: $M = \frac{0.2 \ mol}{0.1 \ L} = 2 \ M$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) દ્રાવણની મોલારિટી $(M)$ એટલે દ્રાવણના પ્રતિ લિટરમાં ઓગળેલા દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા.
સૂત્ર: $M = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા}}{\text{દ્રાવણનું કદ (લિટર માં)}}$
આપેલ છે:
દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા = $1\;\text{મોલ}$
દ્રાવણનું કદ = $2\;\text{લિટર}$
ગણતરી:
$M = \frac{1\;\text{મોલ}}{2\;\text{લિટર}} = 0.5\;M$
તેથી,દ્રાવણની સાંદ્રતા $0.5\;M$ થાય.

(D) પ્રતિઍસિડ (antacid) એ બેઝિક પદાર્થો છે જેનો ઉપયોગ જઠરમાં વધારાના ઍસિડને તટસ્થ કરવા માટે થાય છે.
$Mg(OH)_{2}$ (મેગ્નેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ),$Al(OH)_{3}$ (એલ્યુમિનિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ) અને $NaHCO_{3}$ (સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ) એ બધા નિર્બળ બેઝ છે જે જઠરમાં રહેલા વધારાના $HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને તેને તટસ્થ કરે છે.
$HCl$ (હાઇડ્રોક્લોરિક ઍસિડ) પોતે એક ઍસિડ છે,જે જઠરમાં ઍસિડિટી થવા માટે જવાબદાર છે.
તેથી,$HCl$ નો ઉપયોગ પ્રતિઍસિડ તરીકે થઈ શકે નહીં.

(A) આપેલા પદાર્થોના $pH$ મૂલ્યો નીચે મુજબ છે:
$1$. વિનેગર એ એસિટિક એસિડનું મંદ દ્રાવણ છે,જે એસિડિક છે,તેથી તેનો $pH$ આશરે $2.5$ છે.
$2$. માનવ રુધિર (લોહી) થોડું બેઝિક હોય છે,જેનો $pH$ આશરે $7.35$ થી $7.45$ ની વચ્ચે હોય છે,તેથી તે $pH = 7.4$ સાથે બંધ બેસે છે.
$3$. વૉશિંગ સોડા $(Na_2CO_3)$ એ પ્રબળ બેઝ અને નિર્બળ એસિડનો ક્ષાર છે,જેનું જલીય દ્રાવણ બેઝિક હોય છે અને તેનો $pH$ આશરે $12$ હોય છે.
$4$. શુદ્ધ પાણી તટસ્થ હોય છે,તેથી તેનો $pH$ $7.0$ હોય છે.
તેથી,સાચી જોડ $(1-b), (2-a), (3-d), (4-c)$ છે.

(C) આપેલા એસિડના રાસાયણિક સૂત્રો નીચે મુજબ છે:
$1$. સલ્ફ્યુરસ એસિડ $H_{2}SO_{3}$ છે.
$2$. સલ્ફ્યુરિક એસિડ $H_{2}SO_{4}$ છે.
$3$. ઓલિયમ (જેને ફ્યુમિંગ સલ્ફ્યુરિક એસિડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) $H_{2}S_{2}O_{7}$ છે.
$4$. ફોસ્ફોરિક એસિડ $H_{3}PO_{4}$ છે.
આ જોડીઓને આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા:
$1-r, 2-s, 3-q, 4-p$.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) તટસ્થ ઓક્સાઇડ એવા ઓક્સાઇડ છે જે એસિડ કે બેઇઝ સાથે પ્રતિક્રિયા આપતા નથી. તટસ્થ ઓક્સાઇડના સામાન્ય ઉદાહરણોમાં $N_{2}O$,$NO$ અને $CO$ નો સમાવેશ થાય છે.
$SO_{2}$ એ એસિડિક ઓક્સાઇડ છે કારણ કે તે પાણી સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને સલ્ફ્યુરસ એસિડ $(H_{2}SO_{3})$ બનાવે છે અને બેઇઝ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને ક્ષાર બનાવે છે.
તેથી,$SO_{2}$ એ તટસ્થ ઓક્સાઇડ નથી.

(C) સંયોજન એ એક પદાર્થ છે જે ત્યારે બને છે જ્યારે બે અથવા વધુ રાસાયણિક તત્વો એકબીજા સાથે રાસાયણિક રીતે જોડાયેલા હોય છે.
પાણી એ $H_2O$ અણુસૂત્ર ધરાવતું રાસાયણિક સંયોજન છે.
તેમાં બે હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ એક ઑક્સિજન પરમાણુ સાથે સહસંયોજક બંધથી જોડાયેલા હોય છે.
એમોનિયા $(NH_3)$ માં નાઈટ્રોજન અને હાઈડ્રોજન હોય છે.
મિથેન $(CH_4)$ માં કાર્બન અને હાઈડ્રોજન હોય છે.
હાઈડ્રોક્લોરિક ઍસિડ $(HCl)$ માં હાઈડ્રોજન અને ક્લોરિન હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) ડાયહાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ એ તટસ્થ વાયુ છે.
લિટમસપત્ર એ એસિડિક અથવા બેઝિક પદાર્થોની હાજરી પારખવા માટે વપરાતું સૂચક છે.
$H_2$ વાયુ સ્વભાવે ન તો એસિડિક છે કે ન તો બેઝિક,તેથી તે લાલ કે ભૂરા લિટમસપત્રના રંગમાં કોઈ ફેરફાર કરતું નથી.
આથી,લિટમસપત્ર પર તેની કોઈ અસર થતી નથી.

(C) એમોનિયા $(NH_3)$ એક ધ્રુવીય અણુ છે જે પાણીના અણુઓ સાથે હાઇડ્રોજન બંધ બનાવી શકે છે.
પાણી સાથે પ્રબળ હાઇડ્રોજન બંધ બનાવવાની ક્ષમતાને કારણે,એમોનિયા પાણીમાં અત્યંત દ્રાવ્ય છે.
તેની સામે,$O_2$ જેવા વાયુઓ અધ્રુવીય હોય છે અને તેમની પાણીમાં દ્રાવ્યતા ખૂબ જ ઓછી હોય છે.
તેથી,$NH_3$ એ સાચો જવાબ છે.

(B) સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_{2})$ તેના રિડક્શન ગુણધર્મને કારણે નિર્બળ બ્લીચિંગ એજન્ટ તરીકે વર્તે છે.
તે ઓક્સિજન દૂર કરીને (રિડક્શન દ્વારા) રંગીન પદાર્થોને વિરંજિત (bleach) કરે છે.
આ બ્લીચિંગ અસર કામચલાઉ હોય છે કારણ કે વિરંજિત પદાર્થ હવામાં ખુલ્લો રાખવાથી વાતાવરણીય ઓક્સિડેશનને કારણે ફરીથી તેનો મૂળ રંગ પ્રાપ્ત કરે છે.

(C) જ્યારે સલ્ફર ટ્રાયોક્સાઈડ $(SO_{3})$ વાયુને સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_{2}SO_{4})$ માં શોષવામાં આવે છે,ત્યારે ઓલિયમ બને છે,જેને ધૂમ્રાયમાન સલ્ફ્યુરિક એસિડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$SO_{3} + H_{2}SO_{4} \rightarrow H_{2}S_{2}O_{7}$
$H_{2}S_{2}O_{7}$ ને પાયરોસલ્ફ્યુરિક એસિડ અથવા ઓલિયમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_{2}SO_{4})$ સામાન્ય રીતે દળથી આશરે $98\%$ સાંદ્રતા ધરાવે છે તેમ વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
આનો અર્થ એ છે કે દ્રાવણના $100 \text{ g}$ માં $98 \text{ g}$ શુદ્ધ $H_{2}SO_{4}$ અને $2 \text{ g}$ પાણી હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) મંદ સલ્ફ્યુરિક ઍસિડ એ એવું દ્રાવણ છે જેમાં દ્રાવક (પાણી) ની સાપેક્ષમાં $H_{2}SO_{4}$ ની સાંદ્રતા પ્રમાણમાં ઓછી હોય છે.
સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક ઍસિડમાં સામાન્ય રીતે દળથી લગભગ $98\%$ $H_{2}SO_{4}$ હોય છે.
મંદ સલ્ફ્યુરિક ઍસિડને પાણીમાં સાંદ્ર ઍસિડ ઉમેરીને તૈયાર કરવામાં આવે છે,જેના પરિણામે તેની સાંદ્રતા ઘણી ઓછી થઈ જાય છે,જે સામાન્ય રીતે પ્રયોગશાળાની જરૂરિયાત મુજબ લગભગ $10\%$ થી $20\%$ જેટલી હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$10\%$ એ મંદ સલ્ફ્યુરિક ઍસિડ માટે સૌથી યોગ્ય પ્રતિનિધિત્વ છે.