Hormones in Animals Questions in Gujarati

(FALSE) આ વિધાન ખોટું છે. ગોઇટર એ થાઇરોઇડ ગ્રંથિના વિસ્તરણ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવતી સ્થિતિ છે,જે ગળાના ભાગમાં આવેલી હોય છે. તેથી,ગોઇટર સાથે સંકળાયેલ સોજો ગળામાં જોવા મળે છે,પેટમાં નહીં.

(TRUE) આ વિધાન ખરું છે. પિટ્યુટરી ગ્રંથિ,જેને ઘણીવાર 'માસ્ટર ગ્રંથિ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે મગજના પાયાના ભાગમાં આવેલી હોય છે. તે વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ $(GH)$ સહિત અનેક અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે શરીરના હાડકાં અને પેશીઓની વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે આવશ્યક છે.

(C) થાઇરોઇડ ગ્રંથિમાં $Thyroxine$ અંતઃસ્ત્રાવના સંશ્લેષણ માટે આયોડિન એક આવશ્યક ખનિજ છે.
$Thyroxine$ શરીરમાં કાર્બોદિત,પ્રોટીન અને ચરબીના ચયાપચયનું નિયમન કરે છે.
આહારમાં આયોડિનની ઉણપને કારણે ગોઇટર (ગલગંડ) નામનો રોગ થાય છે,જેમાં થાઇરોઇડ ગ્રંથિમાં સોજો આવે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
એડ્રિનાલિન એ એડ્રિનલ ગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે,જે મૂત્રપિંડની ઉપર આવેલી હોય છે,પિટ્યૂટરી ગ્રંથિ દ્વારા નહીં.
પિટ્યૂટરી ગ્રંથિ વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ $(GH)$,$TSH$ અને $ACTH$ જેવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
ઈસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટરોન એ માદા જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો છે જે અંડપિંડ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
ઇન્સ્યુલિન એ સ્વાદુપિંડ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ જાળવી રાખે છે.

(C) $Adrenaline$ (એડ્રિનાલિન) અંતઃસ્ત્રાવ તણાવ અથવા કટોકટીની પરિસ્થિતિઓમાં એડ્રિનલ ગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તેને ઘણીવાર 'ફાઇટ-ઓર-ફ્લાઇટ' (લડો અથવા ભાગો) અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જ્યારે તે રુધિરમાં મુક્ત થાય છે,ત્યારે તે હૃદયના ધબકારા,શ્વસન દર અને બ્લડ પ્રેશરમાં વધારો કરે છે અને સ્નાયુઓ તરફ રુધિરનો પ્રવાહ વધારે છે,જે શરીરને જોખમ સામે ઝડપથી પ્રતિક્રિયા આપવા માટે તૈયાર કરે છે.

(C) પુરુષ જાતીય અંતઃસ્ત્રાવ $Testosterone$ (ટેસ્ટોસ્ટેરોન) છે.
તે મુખ્યત્વે પુરુષોના શુક્રપિંડમાં ઉત્પન્ન થાય છે.
$Testosterone$ પુરુષોમાં ગૌણ જાતીય લક્ષણોના વિકાસ માટે જવાબદાર છે,જેમ કે અવાજમાં ઘેરાવો આવવો,ચહેરા અને શરીર પર વાળનો વિકાસ અને સ્નાયુઓનો વિકાસ.
$Estrogen$ અને $Progesterone$ એ સ્ત્રી જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો છે,જ્યારે $Adrenaline$ એ એડ્રિનલ ગ્રંથિ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો તણાવનો અંતઃસ્ત્રાવ છે.

(B) માનવ શરીરમાં અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ કાં તો જોડીમાં હોય છે અથવા એકલી હોય છે.
$1$. એડ્રિનલ ગ્રંથિઓ જોડીમાં હોય છે,જે દરેક મૂત્રપિંડની ઉપર આવેલી હોય છે.
$2$. શુક્રપિંડ એ નરના પ્રાથમિક પ્રજનન અંગો છે અને તે જોડીમાં હોય છે.
$3$. અંડપિંડ એ માદાના પ્રાથમિક પ્રજનન અંગો છે અને તે જોડીમાં હોય છે.
$4$. પિટ્યુટરી ગ્રંથિ એ મગજના તળિયે આવેલી વટાણાના દાણા જેવડી એક નાની ગ્રંથિ છે અને તે એકલી (અજોડ) હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ (પિટ્યુટરી) છે.

(D) અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ નલિકાવિહીન ગ્રંથિઓ છે જે અંતઃસ્ત્રાવોને સીધા રુધિરમાં મુક્ત કરે છે.
$A$,$B$,અને $C$ (પિટ્યુટરી,થાયરોઇડ અને પિનિયલ ગ્રંથિઓ) એ બધી અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ છે.
$D$ (લાળ ગ્રંથિ) એ બહિઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ છે કારણ કે તે નલિકાઓ દ્વારા મુખગુહામાં લાળનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,લાળ ગ્રંથિ એ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ નથી.

(C) અંતઃસ્ત્રાવો એ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથીઓ દ્વારા સીધા રુધિરમાં મુક્ત થતા રાસાયણિક સંદેશાવાહકો છે.
તેઓ તેમના લક્ષ્ય અંગો અથવા પેશીઓ સુધી પહોંચવા માટે રુધિરાભિસરણ તંત્ર દ્વારા મુસાફરી કરે છે જેથી ચોક્કસ શારીરિક કાર્યો કરી શકાય.
તેથી,શરીરમાં અંતઃસ્ત્રાવોના વહન માટે રુધિર એ માધ્યમ છે.

(B) $Hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ) અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર માટે મુખ્ય નિયંત્રણ કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે. તે રિલીઝિંગ હોર્મોન્સ અને ઇન્હિબિટરી હોર્મોન્સનો સ્ત્રાવ કરે છે જે હાયપોફિઝિયલ પોર્ટલ સિસ્ટમ દ્વારા અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ સુધી પહોંચે છે. આ અંતઃસ્ત્રાવો પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી વિવિધ અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવનું નિયમન કરે છે,જેના દ્વારા તે તેના એકંદર કાર્યને નિયંત્રિત કરે છે.

(A) $Pituitary$ (પિટ્યૂટરી) ગ્રંથિને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્રની 'માસ્ટર ગ્રંથિ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે એવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે જે થાઈરોઈડ,એડ્રીનલ ગ્રંથિઓ અને પ્રજનન ગ્રંથિઓ જેવી અન્ય અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓની પ્રવૃત્તિઓનું નિયમન કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) અગ્ર પિટ્યૂટરી ગ્રંથિ $GH$ (વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ), $TSH$ (થાયરોઇડ ઉત્તેજક અંતઃસ્ત્રાવ), $ACTH$ (એડ્રેનોકોર્ટિકોટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવ), $FSH$, $LH$ અને પ્રોલેક્ટિન જેવા અનેક અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$ADH$ (એન્ટિ-ડાયયુરેટિક અંતઃસ્ત્રાવ), જેને વાસોપ્રેસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે હાયપોથેલેમસ દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે અને પશ્ચ પિટ્યૂટરી ગ્રંથિ (ન્યુરોહાયપોફિસિસ) દ્વારા સંગ્રહિત અને મુક્ત થાય છે.
તેથી, $ADH$ એ અગ્ર પિટ્યૂટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થતો નથી.

(C) પશ્વ પિટ્યૂટરી ગ્રંથિ (ન્યુરોહાઈપોફિસિસ) પોતે અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ કરતી નથી. તે હાઈપોથેલેમસ દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલા બે અંતઃસ્ત્રાવોનો સંગ્રહ કરે છે અને મુક્ત કરે છે: $1.$ ઑક્સિટોસિન અને $2.$ વાસોપ્રેસિન (એન્ટિ-ડાયયુરેટિક હોર્મોન અથવા $ADH$). આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ઑક્સિટોસિન એ પશ્વ પિટ્યૂટરી ગ્રંથિ દ્વારા મુક્ત થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે. $ACTH$,$FSH$ અને $TSH$ એ અગ્ર પિટ્યૂટરી ગ્રંથિ (એડેનોહાઈપોફિસિસ) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.

(A) $ADH$ (એન્ટિડાયયુરેટિક હોર્મોન),જેને વેસોપ્રેસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પશ્ચ પિટ્યૂટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે મૂત્રપિંડની નલિકાઓ પર કાર્ય કરીને ગાળણમાંથી પાણીના પુનઃશોષણને રુધિરમાં વધારે છે.
આ પ્રક્રિયા પેશાબ દ્વારા ઉત્સર્જિત થતા પાણીના જથ્થાને ઘટાડે છે,જેનાથી શરીરને પાણી જાળવી રાખવામાં અને પ્રવાહી સંતુલન જાળવવામાં મદદ મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) પિટ્યૂટરી ગ્રંથિનો પશ્ચ ભાગ (ન્યુરોહાઈપોફિસિસ) $Oxytocin$ નો સંગ્રહ અને મુક્તિ કરે છે.
$Oxytocin$ ને 'બર્થ હોર્મોન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે બાળકના જન્મ સમયે ગર્ભાશયના સરળ સ્નાયુઓનું સંકોચન પ્રેરે છે.
તે સ્તનગ્રંથિઓ પર કાર્ય કરીને બાળકના જન્મ પછી 'મિલ્ક ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' (દૂધનો સ્રાવ) ને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) સ્વાદુપિંડ એ અંતઃસ્ત્રાવી અને બહિઃસ્ત્રાવી એમ બંને પ્રકારની ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે, તે સીધા રુધિરમાં અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
સ્વાદુપિંડ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવો $Insulin$ (ઈન્સ્યુલિન) અને $Glucagon$ (ગ્લુકાગોન) છે, જે રુધિરમાં શર્કરાનું પ્રમાણ જાળવી રાખે છે.
$Parathormone$ (પૅરાથોર્મોન) પૅરાથાઇરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા, $Oxytocin$ (ઑક્સિટોસિન) પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા મુક્ત થાય છે અને $Pancreatic juice$ (સ્વાદુરસ) એ બહિઃસ્ત્રાવી સ્ત્રાવ છે, અંતઃસ્ત્રાવ નથી.

(B) ડાયાબિટીસ મેલિટસ એ $Insulin$ નામના અંતઃસ્ત્રાવની ઊણપ અથવા તેની બિનઅસરકારક ક્રિયાને કારણે થતી સ્થિતિ છે.
$Insulin$ સ્વાદુપિંડમાં આવેલા આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના બીટા કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તે કોષોમાં ગ્લુકોઝના શોષણને સરળ બનાવીને રુધિરમાં ગ્લુકોઝના સ્તરને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
જ્યારે શરીરમાં $Insulin$ નું પ્રમાણ અપૂરતું હોય,ત્યારે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે,જે ડાયાબિટીસના લક્ષણો તરફ દોરી જાય છે.

(C) ડાયાબિટીસ મેલિટસ એ ચયાપચયની અનિયમિતતા છે જે રુધિરમાં શર્કરાનું ઊંચું પ્રમાણ (હાઈપરગ્લાયસેમિયા) અને મૂત્રમાં શર્કરાની હાજરી (ગ્લાયકોસુરિયા) દ્વારા ઓળખાય છે. આ રોગ ઇન્સ્યુલિન અંતઃસ્ત્રાવની ઉણપ અથવા શરીર દ્વારા ઇન્સ્યુલિનનો અસરકારક રીતે ઉપયોગ ન કરી શકવાને કારણે થાય છે. ઇન્સ્યુલિન સ્વાદુપિંડ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને તે રુધિરમાં શર્કરાના સ્તરને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.

(D) થાઈરૉઈડ ગ્રંથિ એ ગળાના ભાગમાં આવેલી એક અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ છે.
તે થાઈરોક્સિન $(T_4)$ અંતઃસ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરવા માટે જવાબદાર છે,જે શરીરના ચયાપચય,વૃદ્ધિ અને વિકાસને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) થાયરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત $Thyroxine$ (થાયરોક્સિન) અંતઃસ્ત્રાવ,બેઝલ મેટાબોલિક રેટ $(BMR)$ ના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તે શરીરમાં કાર્બોદિત,પ્રોટીન અને ચરબીના ચયાપચયની ક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,તે સજીવના એકંદર ઉર્જા સંતુલન અને વૃદ્ધિ માટે આવશ્યક છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. અંડપિંડ ઇસ્ટ્રોજન અંતઃસ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરે છે $(1-d)$.
$2$. શુક્રપિંડ ટેસ્ટોસ્ટેરોન અંતઃસ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરે છે $(2-c)$.
$3$. સ્વાદુપિંડ ઇન્સ્યુલિન અંતઃસ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરે છે $(3-a)$.
$4$. થાયરોઇડ ગ્રંથિ થાયરોક્સિન અંતઃસ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરે છે $(4-b)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(1-d), (2-c), (3-a), (4-b)$ છે.

(D) પુરુષોમાં શુક્રપિંડ મુખ્ય નર જાતીય અંતઃસ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરવા માટે જવાબદાર છે,જેને $Testosterone$ (ટેસ્ટોસ્ટેરોન) કહેવામાં આવે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવ પ્યુબર્ટી (તરુણાવસ્થા) દરમિયાન નર પ્રજનન અંગોના વિકાસ અને ગૌણ જાતીય લક્ષણો,જેમ કે અવાજમાં ઘેરાવો આવવો,ચહેરા પર વાળ ઉગવા અને સ્નાયુઓનો વિકાસ થવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$Estrogen$ (ઇસ્ટ્રોજન) અને $Progesterone$ (પ્રોજેસ્ટેરોન) એ સ્ત્રી જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો છે જે અંડપિંડ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,જ્યારે $Aldosterone$ (આલ્ડોસ્ટેરોન) એ એડ્રિનલ ગ્રંથિ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો મિનરલોકોર્ટિકોઇડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.