Why Manage Our Resources (Reduce, Reuse, Recycle) Questions in Gujarati

(D) ટૂંકા ગાળાના લાભો માટે કુદરતી સંસાધનોનું શોષણ કરવાથી કોઈ નોંધપાત્ર લાંબા ગાળાના ફાયદા થતા નથી.
કુદરતી સંસાધનો મર્યાદિત છે અને તે વર્તમાન તેમજ ભાવિ પેઢીઓના અસ્તિત્વ માટે આવશ્યક છે.
ટૂંકા ગાળાના શોષણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાથી આ સંસાધનો ઝડપથી ખૂટી જાય છે,જેના કારણે પર્યાવરણીય અધોગતિ અને અછત સર્જાય છે.
તાત્કાલિક અને કામચલાઉ ફાયદાઓ માટે સંસાધનોને ખતમ કરવાને બદલે,ભાવિ પેઢીઓ માટે સંસાધનો ઉપલબ્ધ રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે ટકાઉ વ્યવસ્થાપન જરૂરી છે.

(N/A) આપણા સંસાધનોના સંચાલનમાં લાંબા ગાળાનો દ્રષ્ટિકોણ એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે આ સંસાધનો આવનારી પેઢીઓ માટે ઉપલબ્ધ રહે. આ અભિગમ તમામ લોકો વચ્ચે સંસાધનોની સમાન અને એકસમાન વહેંચણીને પ્રોત્સાહન આપે છે. વધુમાં,તે ટૂંકા ગાળાના દ્રષ્ટિકોણની જેમ સંસાધનોને ઝડપથી ખતમ કરવાને બદલે લાંબા સમય સુધી કુદરતી સંસાધનોના સંરક્ષણને સરળ બનાવે છે.

(N/A) સંસાધનોની સમાન વહેંચણી અનિવાર્ય છે કારણ કે તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે દરેક વ્યક્તિને જીવનની પાયાની જરૂરિયાતો પ્રાપ્ત થાય,જે સામાજિક ન્યાયને પ્રોત્સાહન આપે છે અને ગરીબી ઘટાડે છે.
તે સંપત્તિ અને સંસાધનોને અમુક લોકોના હાથમાં કેન્દ્રિત થતા અટકાવે છે,જેનાથી ટકાઉ વિકાસ અને સામાજિક સ્થિરતા વધે છે.
સમાન વહેંચણીની વિરુદ્ધ કામ કરતા પરિબળોમાં માનવીય લોભ,ભ્રષ્ટાચાર,શક્તિશાળી લોબીઓનો પ્રભાવ અને ધનિક વ્યક્તિઓ કે કોર્પોરેશનો દ્વારા સંસાધનો પર એકાધિકારનો સમાવેશ થાય છે.

(N/A) પાણી,જંગલો,કોલસો અને પેટ્રોલિયમ જેવા કુદરતી સંસાધનો માનવ અસ્તિત્વ માટે અત્યંત આવશ્યક છે. એક વ્યક્તિ તરીકે,આપણે તેમના વપરાશને ઘટાડવા માટે નીચે મુજબના પગલાં લઈ શકીએ છીએ:
$(i)$ વૃક્ષોનું નિકંદન (વૃક્ષછેદન) અટકાવવું જોઈએ અને વધુ વૃક્ષો વાવવા જોઈએ.
$(ii)$ કાગળનો પુનઃઉપયોગ (રીસાયકલ) કરવો જોઈએ જેથી વૃક્ષો કાપવાનું પ્રમાણ ઘટે.
$(iii)$ પાણીનો બગાડ અટકાવવો જોઈએ અને તેનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
$(iv)$ વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ (રેઈન વોટર હાર્વેસ્ટિંગ) કરવાની પદ્ધતિ અપનાવવી જોઈએ.
$(v)$ પેટ્રોલિયમ આધારિત બળતણનો વપરાશ ઘટાડવા માટે જાહેર પરિવહન અથવા કાર-પૂલિંગનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
$(vi)$ અશ્મિભૂત બળતણના બદલે સૌર ઊર્જા અને પવન ઊર્જા જેવા પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ વધારવો જોઈએ.

$(A)$ કુદરતી સંસાધન એટલે એવી વસ્તુ જે પ્રકૃતિમાં મળી આવે છે અને માનવી દ્વારા કોઈ પણ મોટા ફેરફાર વગર તેનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
$\text{પાણી}$, $\text{જમીન}$ અને $\text{હવા}$ એ કુદરતી રીતે મળી આવતા પદાર્થો છે જે જીવન માટે અનિવાર્ય છે અને તેને કુદરતી સંસાધનો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે।
બીજી તરફ, $\text{વીજળી}$ એ ઉર્જાનું એક સ્વરૂપ છે જે માનવી દ્વારા વિવિધ પ્રક્રિયાઓ (જેમ કે અશ્મિભૂત ઇંધણનું દહન, જળવિદ્યુત અથવા સોલર પેનલ) દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે। તેથી, તે કુદરતી સંસાધન નથી પરંતુ ઉર્જા રૂપાંતરણ દ્વારા બનાવેલ માનવ-નિર્મિત ઉત્પાદન છે।

(C) કુદરતી સંસાધનની વ્યાખ્યા એવી સામગ્રી અથવા પદાર્થ તરીકે કરવામાં આવે છે જે પ્રકૃતિમાં જોવા મળે છે અને તેનો ઉપયોગ આર્થિક લાભ માટે અથવા જીવન ટકાવી રાખવા માટે થઈ શકે છે.
આ સંસાધનો પૃથ્વી દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવે છે અને તે માનવીય પ્રવૃત્તિ દ્વારા બનાવવામાં આવતા નથી.
ઉદાહરણોમાં હવા,પાણી,જમીન,ખનિજો,છોડ અને પ્રાણીઓનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સૌથી યોગ્ય વ્યાખ્યા એ છે કે તે પ્રકૃતિની એવી ભેટ છે જે માનવજાત માટે ખૂબ જ ઉપયોગી છે.

(C) કુદરતી સંસાધનોના સંરક્ષણમાં મદદ કરતા ત્રણ $R$ નીચે મુજબ છે:
$1$. $Reduce$ (ઓછો ઉપયોગ): આનો અર્થ છે સંસાધનોનો ઓછો ઉપયોગ કરવો,જેમ કે વીજળી બચાવવા માટે જરૂર ન હોય ત્યારે લાઈટ અને પંખા બંધ કરવા,અથવા પાણી બચાવવા માટે ટપકતા નળને રિપેર કરવા.
$2$. $Recycle$ (પુનઃચક્રીયકરણ): આમાં કાગળ,પ્લાસ્ટિક,કાચ અને ધાતુ જેવી નકામી વસ્તુઓને એકત્રિત કરીને તેને પ્રોસેસ કરીને નવી વસ્તુઓ બનાવવામાં આવે છે,જેથી કાચા માલનું ઉત્ખનન ઘટાડી શકાય.
$3$. $Reuse$ (પુનઃઉપયોગ): આ રીસાયકલ કરતા પણ વધુ સારી પદ્ધતિ છે કારણ કે તેમાં વસ્તુનો ફરીથી તે જ અથવા અલગ હેતુ માટે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે,જેમ કે ખાલી કાચની બરણીઓનો ઉપયોગ અથાણું કે અન્ય વસ્તુઓ ભરવા માટે કરવો.

(A) ટકાઉ વિકાસ એ સંસાધનોના ઉપયોગની એવી પદ્ધતિ છે જે માનવીય જરૂરિયાતોને સંતોષવા સાથે પર્યાવરણનું જતન કરવાનો પ્રયાસ કરે છે,જેથી આ જરૂરિયાતો માત્ર વર્તમાનમાં જ નહીં પરંતુ ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે પણ પૂરી કરી શકાય.
વિધાન $(i)$ સાચું છે કારણ કે ટકાઉ વિકાસ પર્યાવરણીય નુકસાનને ઘટાડતા આયોજિત વિકાસ પર ભાર મૂકે છે.
વિધાન $(iv)$ સાચું છે કારણ કે તેમાં વિવિધ હિતધારકોની જરૂરિયાતોને સંતુલિત કરવાનો સમાવેશ થાય છે,જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે વિકાસ સામાજિક રીતે સમાન અને પર્યાવરણીય રીતે જવાબદાર છે.
વિધાન $(ii)$ ખોટું છે કારણ કે ટકાઉ વિકાસ ખાસ કરીને પર્યાવરણીય અસરોને ધ્યાનમાં લે છે.
વિધાન $(iii)$ ખોટું છે કારણ કે ટકાઉ વિકાસનો અર્થ તમામ પ્રગતિ અટકાવવી નથી,પરંતુ તેનું જવાબદારીપૂર્વક સંચાલન કરવું છે.
તેથી,સાચા વિધાનો $(i)$ અને $(iv)$ છે.

(C) સતત વિકાસ એ વિકાસની એવી પ્રક્રિયા છે જે ભાવિ પેઢીઓની જરૂરિયાતો પૂરી કરવાની ક્ષમતા સાથે બાંધછોડ કર્યા વિના વર્તમાન પેઢીની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરે છે.
તેમાં કુદરતી સંસાધનોનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ સામેલ છે અને તેમાં સ્થાનિક સમુદાયો,ઉદ્યોગો અને સરકારો સહિત તમામ હિતધારકોની સક્રિય ભાગીદારી અને વિચારણાની જરૂર હોય છે.
તેથી,'સતત વિકાસ હિતધારકોના દ્રષ્ટિકોણને ધ્યાનમાં લેતું નથી' તે વિધાન ખોટું છે,કારણ કે હિતધારકોની સંલગ્નતા એ સતત વિકાસનો પાયાનો સ્તંભ છે.

(D) કુદરતી સંસાધન એટલે એવી વસ્તુ જે પ્રકૃતિમાં જોવા મળે છે અને મનુષ્યો દ્વારા કોઈ પણ મોટા ફેરફાર વગર તેનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
$A$,$B$,અને $C$ (આંબાનું ઝાડ,સાપ અને પવન) એ કુદરતી પર્યાવરણના ઘટકો છે.
$D$ (લાકડાનું ઘર) એ માનવસર્જિત માળખું છે જે લાકડાનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે,જે વૃક્ષોમાંથી મેળવેલ એક પ્રક્રિયા કરેલ પદાર્થ છે. તેથી,લાકડાનું ઘર એ કુદરતી સંસાધન નથી.

(C) શાળામાં દરરોજ વપરાતી વસ્તુઓની યાદી: કાગળ,રેક્સિન બેગ,બ્લેડ,પેન,પ્લાસ્ટિક બોક્સ,ફૂટપટ્ટી,રબર,ધાતુની હોકાયંત્ર (compass),સ્ટીલનું લંચ બોક્સ અને સ્ટીલની ચમચી.
આમાંથી,જે વસ્તુઓનું પુનઃચક્રણ કરી શકાય છે તે છે: કાગળ,બ્લેડ,પ્લાસ્ટિક બોક્સ,રબર,ધાતુની હોકાયંત્ર,સ્ટીલનું લંચ બોક્સ અને સ્ટીલની ચમચી.

(N/A) વાતાવરણમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ ના સ્તરને નિયંત્રિત કરવા માટે નીચે મુજબના પગલાં લઈ શકાય છે:
$(a)$ વાહનોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ જેવા અશ્મિભૂત ઇંધણનો વપરાશ ઘટાડવો જેથી ઉત્સર્જન ઓછું થાય.
$(b)$ કાર્બનનું ઉત્સર્જન ઘટાડવા માટે $CNG$ (કોમ્પ્રેસ્ડ નેચરલ ગેસ) અથવા ઇલેક્ટ્રિક વાહનો જેવા સ્વચ્છ ઇંધણનો ઉપયોગ કરવો.
$(c)$ કચરાને બાળવાને બદલે,તેનું ખાતર બનાવીને તેનો નિકાલ કરવો.
$(d)$ ઔદ્યોગિક ધુમાડાને વાતાવરણમાં છોડતા પહેલા તેમાં રહેલા હાનિકારક વાયુઓને દૂર કરવા માટે સ્ક્રબર જેવી પ્રક્રિયાઓનો ઉપયોગ કરવો.
$(e)$ વધુ વૃક્ષો વાવીને જંગલોનું પ્રમાણ વધારવું,કારણ કે વૃક્ષો પ્રકાશસંશ્લેષણ દરમિયાન $CO_2$ શોષીને કાર્બન સિંક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(N/A) $Reduce$ (ઘટાડો) એટલે કોઈ સામગ્રી કે વસ્તુનો ઓછી માત્રામાં ઉપયોગ કરવો,ઉદાહરણ તરીકે,વીજળી અને પાણી.
$Recycle$ (પુનઃચક્રણ) એટલે એકવાર વપરાયેલી સામગ્રીને એકત્રિત કરીને ઉત્પાદક પાસે પાછી મોકલવી જેથી તેઓ તેમાંથી અન્ય ઉપયોગી સામગ્રી બનાવી શકે,ઉદાહરણ તરીકે,પ્લાસ્ટિકની બોટલ અને કાગળ.
$Reuse$ (પુનઃઉપયોગ) એટલે કોઈ વસ્તુને ફેંકી દેવાને બદલે તેનો વારંવાર ઉપયોગ કરવો. તેમાં નાના કે મોટા પાયે રિસાયક્લિંગની પ્રક્રિયાનો સમાવેશ થતો નથી,ઉદાહરણ તરીકે,વપરાયેલા પરબિડીયા અને કાચની બરણીઓ.

(N/A) કુદરતી સંસાધનોનું સંરક્ષણ કરવા અને ઊર્જાનો વપરાશ ઘટાડવા માટેની પાંચ દૈનિક પ્રવૃત્તિઓ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ પાણીની બોટલમાં વધેલું પાણી ફેંકી દેવાને બદલે છોડને પાણી પાવા માટે વાપરો.
$(b)$ પાણીનો બગાડ અટકાવવા માટે સૂતા પહેલા બધા નળ બરાબર બંધ છે કે નહીં તે તપાસો.
$(c)$ છોડને પાણી પાવા અથવા સફાઈ કરવા માટે હોઝ પાઇપને બદલે ડોલ અને ટબનો ઉપયોગ કરો.
$(d)$ વાહનોને માત્ર જરૂર હોય ત્યારે જ ધોવા અને વહેતા નળને બદલે ડોલના પાણીનો ઉપયોગ કરવો.
$(e)$ રૂમમાંથી બહાર નીકળતી વખતે પંખા અને લાઈટો બંધ કરો જેથી વીજળીનો વપરાશ ઘટાડી શકાય.
$(f)$ વીજળી કે ગેસની માંગ ઘટાડવા માટે સોલર વોટર હીટરનો ઉપયોગ કરો.
$(g)$ પરંપરાગત બલ્બને બદલે ઊર્જા-કાર્યક્ષમ $LED$ અથવા $CFL$ લેમ્પનો ઉપયોગ કરો.

(N/A) રિસાયકલ અને પુનઃઉપયોગ કરી શકાય તેવા કચરાના બે ઉદાહરણો નીચે મુજબ છે:
$1$. જૂના છાપાં (કાગળનો કચરો).
$2$. પ્લાસ્ટિકની વસ્તુઓ (પ્લાસ્ટિકનો કચરો).
અન્ય ઉદાહરણોમાં કાચ અને ધાતુના ભંગારનો સમાવેશ થાય છે.

(N/A) કુદરતી સંસાધનોના અતિશય ઉપયોગને કારણે, તે ઝડપથી ખૂટી રહ્યા છે અને સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થવાનું જોખમ ઊભું થયું છે。
$(b)$ કુદરતી સંસાધનોના અતિશય ઉપયોગથી પર્યાવરણીય પ્રદૂષણની સમસ્યા સર્જાઈ છે અને માનવ જીવન માટે ખતરો ઊભો થયો છે.

(N/A) કુદરતી સંસાધનોના વ્યવસ્થાપનમાં સંસાધનોની સમાન વહેંચણી સુનિશ્ચિત કરવી જોઈએ જેથી કરીને માત્ર મુઠ્ઠીભર ધનિક અને શક્તિશાળી લોકો જ નહીં,પરંતુ તમામ વ્યક્તિઓ આ સંસાધનોના વિકાસ અને ઉપયોગથી લાભ મેળવી શકે. આ અભિગમ સામાજિક ન્યાયને પ્રોત્સાહન આપે છે અને થોડાક વિશેષાધિકૃત લોકો દ્વારા સંસાધનોના શોષણને અટકાવે છે.

(N/A) બે વસ્તુઓ જેનું સરળતાથી રિસાયકલ કરી શકાય છે પરંતુ સામાન્ય રીતે કચરાપેટીમાં ફેંકી દેવામાં આવે છે:
$1$. $\text{કાગળ}$ (દા.ત., સમાચારપત્રો, નોટબુક, કાર્ડબોર્ડ).
$2$. $\text{પ્લાસ્ટિક}$ (દા.ત., સોફ્ટ ડ્રિંકની બોટલો, પોલિથીન બેગ).
આ સામગ્રીઓ પર પ્રક્રિયા કરીને નવી વસ્તુઓ બનાવવા માટે ફરીથી ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે, જેનાથી કચરો ઘટે છે અને કુદરતી સંસાધનોનું જતન થાય છે.

(N/A) આપણા કુદરતી સંસાધનોનું સંરક્ષણ કરવા માટે:
$(i)$ લાંબા અંતર માટે $CNG$ બસ દ્વારા મુસાફરી કરવી અને ટૂંકા અંતર માટે ચાલીને જવું.
$(ii)$ રિસાયકલ કરેલા કાગળનો ઉપયોગ કરવો.
$(iii)$ જૈવ-વિઘટનીય અને અજૈવ-વિઘટનીય કચરાને અલગ-અલગ કચરાપેટીમાં નાખવો.
$(iv)$ વૃક્ષો વાવવા.
$(v)$ વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ કરવો.

(N/A) કુદરતી સંસાધનો પર દબાણ વધારવા માટેની બાબતો:
$(i)$ પેટ્રોલ કે કોલસા જેવા પુનઃઅપ્રાપ્ય ઊર્જા સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ કરવો.
$(ii)$ દાંત સાફ કરતી વખતે કે સ્નાન કરતી વખતે પાણીનો બગાડ કરવો.
$(iii)$ જરૂર ન હોય ત્યારે પણ લાઈટ અને પંખા ચાલુ રાખીને વીજળીનો બગાડ કરવો.
$(iv)$ સામાન લાવવા માટે સિંગલ-યુઝ પ્લાસ્ટિક અને પોલિથીન બેગનો ઉપયોગ કરવો.
$(v)$ ચાલવા કે સાયકલ ચલાવવાને બદલે ટૂંકા અંતર માટે ખાનગી વાહનોનો ઉપયોગ કરવો.

(N/A) આપણા સંસાધનોના ટકાઉ ઉપયોગ તરફ આગળ વધવા માટે વ્યક્તિએ પોતાની જીવનશૈલીમાં નીચે મુજબના ફેરફારો કરવા જોઈએ:
$(i)$ વૃક્ષો કાપવાનું બંધ કરો અને વૃક્ષારોપણ કરો.
$(ii)$ સામાન લાવવા માટે પ્લાસ્ટિક અને પોલિથીન બેગનો ઉપયોગ કરવાનું બંધ કરો.
$(iii)$ રિસાયકલ કરેલા કાગળનો ઉપયોગ કરો.
$(iv)$ જૈવ-વિઘટનીય અને જૈવ-અવિઘટનીય કચરાને અલગ-અલગ ડસ્ટબિનમાં નાખો.
$(v)$ પાણીનો ઉપયોગ કરતી વખતે તેનો ન્યૂનતમ બગાડ કરો અને લીક થતા નળનું સમારકામ કરાવો.
$(vi)$ વરસાદી પાણીના સંગ્રહ (Rainwater harvesting) ની પદ્ધતિ અપનાવો.
$(vii)$ ટૂંકા અંતર માટે વાહનોનો ઉપયોગ કરવાનું ટાળો. તેના બદલે ચાલીને અથવા સાયકલનો ઉપયોગ કરો. લાંબા અંતર માટે વ્યક્તિગત વાહનોને બદલે બસ જેવા જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરો.
$(viii)$ જ્યારે જરૂર ન હોય ત્યારે વીજળીના ઉપકરણો બંધ રાખો.
$(ix)$ વીજળી બચાવવા માટે સામાન્ય બલ્બને બદલે ફ્લોરોસન્ટ ટ્યુબ અથવા $LED$ બલ્બનો ઉપયોગ કરો.
$(x)$ લિફ્ટનો ઉપયોગ કરવાને બદલે દાદરનો ઉપયોગ કરો.
$(xi)$ શિયાળા દરમિયાન, હીટરનો ઉપયોગ કરવાને બદલે વધારાના ગરમ કપડાં પહેરો.

(N/A) $(i)$ જામ અથવા અથાણાની ખાલી બરણીઓનો ઉપયોગ રસોડામાં વસ્તુઓ સંગ્રહવા માટે કરી શકાય છે.
$(ii)$ કાગળને સરળતાથી રિસાયકલ કરીને ઈંડા અથવા અન્ય નાજુક વસ્તુઓ રાખવા માટે ટ્રે બનાવી શકાય છે.

(N/A) સમૃદ્ધ જીવનશૈલી ઘણીવાર $\text{કોલસો}$ અને $\text{પેટ્રોલિયમ}$ જેવા કુદરતી સંસાધનોના અતિશય વપરાશ તરફ દોરી જાય છે, જે પર્યાવરણીય પ્રદૂષણમાં ફાળો આપે છે.
વધુમાં, તેના પરિણામે મોટા પ્રમાણમાં કચરો ઉત્પન્ન થાય છે, ખાસ કરીને પેકેજિંગમાં વપરાતી જૈવ-અવિઘટનીય (non-biodegradable) સામગ્રી, જેનું સરળતાથી વિઘટન થઈ શકતું નથી અને તે પર્યાવરણીય અધોગતિનું કારણ બને છે.

(N/A) ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે સંસાધનોને જાળવી રાખવા અને વસ્તીની વર્તમાન પાયાની જરૂરિયાતોને પૂરી કરવા માટે કુદરતી સંસાધનોનું વ્યવસ્થાપન જરૂરી છે.
પુનઃઉપયોગ (reuse) એ વધુ સારી પદ્ધતિ છે કારણ કે તે કોઈપણ ઉર્જાના ખર્ચ વગર ઘરગથ્થુ સ્તરે કરી શકાય છે.
$(i)$ પુનઃઉપયોગથી પ્રદૂષણ થતું નથી.
(ii) તે પર્યાવરણને અનુકૂળ છે.

(N/A) $(i)$ જીવનના તમામ પાસાઓમાં પરિવર્તન લાવવું,જેમ કે આપણી જરૂરિયાતોને મર્યાદિત કરવી અને કુદરતી સંસાધનોનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ કરવો.
$(ii)$ ભવિષ્યની પેઢીની જરૂરિયાતો માટે સંસાધનોનું જતન કરવું.

(A) ત્રણ $R$ નો અર્થ Reduce (ઘટાડો),Recycle (પુનઃચક્રણ) અને Reuse (પુનઃઉપયોગ) થાય છે.
'Reduce' (ઘટાડો) એ પર્યાવરણ માટે સૌથી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં સંસાધનોનો વપરાશ ઘટાડવાનો અને સ્ત્રોત પર જ કચરો પેદા થતો અટકાવવાનો સમાવેશ થાય છે,જેનાથી પર્યાવરણ પરની એકંદર અસર ઘટે છે.

(N/A) પુનઃઉપયોગ એ રિસાયકલિંગ કરતા વધુ સારું છે કારણ કે રિસાયકલિંગમાં પ્રક્રિયા માટે ઉર્જાની જરૂર પડે છે,જ્યારે પુનઃઉપયોગમાં કોઈપણ વધારાની ઉર્જાનો વપરાશ કર્યા વિના વસ્તુનો ફરીથી ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
પુનઃઉપયોગની વ્યૂહરચનાના ઉદાહરણો:
$1$. વપરાયેલા પરબિડીયાઓને ઉલટાવીને ફરીથી ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે.
$2$. જામ અથવા અથાણાંની ખાલી પ્લાસ્ટિકની બોટલોનો ઉપયોગ રસોડામાં અન્ય વસ્તુઓ સંગ્રહવા માટે કરી શકાય છે.
પ્રાપ્ત થતા મૂલ્યો:
$1$. પર્યાવરણીય જાગૃતિ: તે કચરો ઘટાડે છે અને સંસાધનોનું સંરક્ષણ કરે છે.
$2$. આર્થિક સમજદારી: તે પૈસાની બચત કરે છે અને ટકાઉ વપરાશની આદતોને પ્રોત્સાહન આપે છે.

(N/A) $(i)$ તે વિકાસના વિવિધ સ્વરૂપોને પ્રોત્સાહન આપે છે જે માનવીની વર્તમાન પાયાની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરે છે.
$(ii)$ તે ભવિષ્યની પેઢીઓની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે સંસાધનોને જાળવવામાં મદદ કરે છે.
$(iii)$ તે પર્યાવરણીય સંરક્ષણ અને જાળવણીમાં મદદ કરે છે,જે આર્થિક વિકાસ સાથે સીધી રીતે જોડાયેલું છે.

(N/A) $(i)$ સંસાધનોનું વ્યવસ્થાપન એવી રીતે કરવું જોઈએ કે જેથી તે આવનારી પેઢીઓ માટે ઉપલબ્ધ રહે.
$(ii)$ વ્યવસ્થાપનની પદ્ધતિઓ એવી હોવી જોઈએ કે જેનાથી પર્યાવરણીય અસંતુલન ન સર્જાય.

(N/A) $(i)$ રિસાયક્લિંગ કાચા માલ પર પ્રક્રિયા કરવા માટે જરૂરી ઉર્જાનો વપરાશ ઘટાડે છે.
$(ii)$ તે કચરાના જમા થવાને ઘટાડે છે,જેનાથી પ્રદૂષણ અને પર્યાવરણ પર તેની હાનિકારક અસરોમાં ઘટાડો થાય છે.

(N/A) ખાણકામ નીચે મુજબ પારિસ્થિતિક સંતુલનને ખોરવે છે:
$(i)$ ઉત્ખનન પ્રક્રિયા દરમિયાન મોટા પ્રમાણમાં કચરો ઉત્પન્ન થાય છે,જે ફળદ્રુપ જમીનને ઢાંકી દે છે અને તેને ખેતી કે વનસ્પતિ માટે બિનઉપયોગી બનાવે છે.
$(ii)$ ઉપરનું પડ (Topsoil) અને વનસ્પતિ દૂર કરવાથી ઘણા ઉપયોગી સૂક્ષ્મજીવોના કુદરતી નિવાસસ્થાનનો નાશ થાય છે,જેના પરિણામે તેમની વસ્તીમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે અને પોષક ચક્ર (Nutrient cycle) ખોરવાય છે.

(N/A) ટકાઉ વિકાસ વૃદ્ધિના વિવિધ સ્વરૂપોને પ્રોત્સાહન આપે છે જે માનવીની વર્તમાન પાયાની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરે છે。
તે ભવિષ્યની પેઢીઓની જરૂરિયાતો માટે સંસાધનોનું જતન કરે છે。
આર્થિક વિકાસ પર્યાવરણીય સંરક્ષણ સાથે આંતરિક રીતે જોડાયેલો છે。
આમ, ટકાઉ વિકાસ જીવનના તમામ પાસાઓમાં મૂળભૂત પરિવર્તન સૂચવે છે, જેમાં સંસાધનોના વપરાશ અને પર્યાવરણીય જાળવણી અંગે માનવીય દ્રષ્ટિકોણમાં ફેરફારની જરૂર છે。

(D) કુદરતી સંસાધનોના વ્યવસ્થાપનનો લાંબાગાળાનો દ્રષ્ટિકોણ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ કુદરતી સંસાધનો મર્યાદિત હોવાથી,કાર્યક્ષમ વ્યવસ્થાપન એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે તે આવનારી પેઢીઓ માટે ઉપલબ્ધ રહે.
$(ii)$ તે સંસાધનોના અતિશય શોષણને અટકાવે છે,જેથી તે સમય પહેલાં ખતમ ન થઈ જાય.
$(iii)$ યોગ્ય વ્યવસ્થાપન પદ્ધતિઓ આ આવશ્યક સંસાધનોના પ્રદૂષણને રોકવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) આજકાલ ટ્રેનોમાં કુલ્હડનો ઉપયોગ બંધ કરવામાં આવ્યો છે કારણ કે:
$1$. તે જમીનના ઉપરના પડમાંથી બનાવવામાં આવે છે,જે સૌથી ફળદ્રુપ પડ છે. કુલ્હડનો વધુ પડતો ઉપયોગ આ ફળદ્રુપ પડને નષ્ટ કરી શકે છે,જે ખેતી માટે અત્યંત આવશ્યક છે.
$2$. કુલ્હડ ન તો રિસાયકલ કરી શકાય તેવા છે કે ન તો ફરીથી વાપરી શકાય તેવા છે; તેથી,પર્યાવરણીય નુકસાન અને સંસાધનોના ઘટાડાને રોકવા માટે તેનો ઉપયોગ બંધ કરવામાં આવ્યો હતો.

(B) કુદરતી સંસાધનોના ટકાઉ વ્યવસ્થાપન અને સંરક્ષણ માટે જરૂરી ત્રણ $R$ નીચે મુજબ છે:
$1$. $Reduce$ (ઓછો ઉપયોગ): આનો અર્થ એ છે કે કચરો અને વપરાશ ઘટાડીને ઓછા કુદરતી સંસાધનોનો ઉપયોગ કરવો.
$2$. $Recycle$ (પુનઃચક્રણ): આમાં કાગળ,પ્લાસ્ટિક,કાચ અને ધાતુ જેવી નકામી વસ્તુઓ એકત્રિત કરીને તેને નવી વસ્તુઓમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે.
$3$. $Reuse$ (પુનઃઉપયોગ): આનો અર્થ એ છે કે વસ્તુઓને ફેંકી દેવાને બદલે તેનો ફરીથી ઉપયોગ કરવો,જે વસ્તુનું આયુષ્ય વધારે છે અને નવા સંસાધનોની માંગ ઘટાડે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $Reduce, Recycle, Reuse$ છે.

(D) ટકાઉ વિકાસ એટલે એવો વિકાસ જે ભવિષ્યની પેઢીઓની જરૂરિયાતો સાથે સમાધાન કર્યા વિના વર્તમાન પેઢીની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરે છે.
વિધાન $(i)$ સાચું છે કારણ કે ટકાઉ વિકાસ પર્યાવરણીય નુકસાનને ઘટાડતા આયોજિત વિકાસ પર ભાર મૂકે છે.
વિધાન $(iv)$ સાચું છે કારણ કે તેમાં પર્યાવરણ અને સમાજ સહિત તમામ હિતધારકોની જરૂરિયાતો વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો સમાવેશ થાય છે.
વિધાન $(ii)$ અને $(iii)$ ખોટા છે કારણ કે ટકાઉ વિકાસ પર્યાવરણને થતા નુકસાનની અવગણના કરતું નથી,કે તે તમામ વિકાસ કાર્યોને અટકાવવાની હિમાયત કરતું નથી; તેના બદલે,તે વિકાસ અને સંરક્ષણ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાની વાત કરે છે.

(B) કુદરતી સંસાધન એટલે એવી વસ્તુ જે પ્રકૃતિમાં જોવા મળે છે અને મનુષ્યો દ્વારા નોંધપાત્ર ફેરફાર કર્યા વિના તેનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
$A$. આંબાનું ઝાડ એ પ્રકૃતિમાં જોવા મળતો સજીવ છે.
$B$. લાકડાનું ઘર એ લાકડાનો ઉપયોગ કરીને બનાવેલી માનવ-નિર્મિત રચના છે (લાકડું પોતે કુદરતી સંસાધન છે),પરંતુ ઘર પોતે કુદરતી સંસાધન નથી.
$C$. સાપ એ પ્રકૃતિમાં જોવા મળતો સજીવ છે.
$D$. પવન એ કુદરતી ઘટના અને સંસાધન છે.
તેથી,લાકડાનું ઘર એ કુદરતી સંસાધન નથી.

(B) કુદરતી સંસાધનની વ્યાખ્યા એવી કોઈપણ સામગ્રી અથવા પદાર્થ તરીકે કરવામાં આવે છે જે પર્યાવરણમાં કુદરતી રીતે જોવા મળે છે અને માનવજાત માટે તેમના અસ્તિત્વ,વિકાસ અને આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ માટે મૂલ્યવાન છે. ઉદાહરણ તરીકે પાણી,હવા,જમીન,ખનિજો અને અશ્મિભૂત ઇંધણ. આ સંસાધનો પ્રકૃતિ દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવે છે અને માનવ જીવન માટે આવશ્યક હોવાથી,વિકલ્પ $B$ સૌથી સચોટ વ્યાખ્યા છે.

(A) કુદરતી સંસાધનો મર્યાદિત છે અને માનવ સમાજના અસ્તિત્વ અને વિકાસ માટે આવશ્યક છે.
આ સંસાધનો આપણી વર્તમાન આર્થિક અને સામાજિક જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવાની સાથે ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે પણ ઉપલબ્ધ રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે,તેનો ઉપયોગ સાવચેતીપૂર્વક કરવો જોઈએ.
ટકાઉ વ્યવસ્થાપનમાં સંસાધનોનો એવી રીતે ઉપયોગ કરવાનો સમાવેશ થાય છે કે જેથી બગાડ ઓછો થાય અને પર્યાવરણીય અધોગતિ અટકે,જેનાથી લાંબા ગાળાનો વિકાસ અને ભૌતિક આકાંક્ષાઓ પૂર્ણ થઈ શકે.

(B) ટકાઉ વિકાસના $3R$ સિદ્ધાંતનો અર્થ Reduce (ઘટાડો),Reuse (પુનઃઉપયોગ) અને Recycle (પુનઃચક્રણ) થાય છે.
સૌર ઊર્જા જેવા પુનઃપ્રાપ્ય સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ કરીને $LPG$ (લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ) જેવા પુનઃઅપ્રાપ્ય સંસાધનોનો વપરાશ ઘટાડવો એ 'Reduce' (ઘટાડો) વ્યૂહરચનાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
સૌર ઊર્જાનો ઉપયોગ કરીને,આપણે અશ્મિભૂત ઇંધણની માંગ અને વપરાશમાં ઘટાડો કરીએ છીએ,જેનાથી ભવિષ્ય માટે તેનો સંગ્રહ થાય છે.

(D) કુદરતી સંસાધન એટલે એવી વસ્તુ જે પ્રકૃતિમાં જોવા મળે છે અને માનવી દ્વારા કોઈ પણ મોટા ફેરફાર વગર તેનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
પાણી,ખનીજો અને જંગલો એ તમામ કુદરતી રીતે પ્રાપ્ત થતા સંસાધનો છે.
વીજળી એ કુદરતી સંસાધન નથી કારણ કે તે ઉર્જાનું એક સ્વરૂપ છે જે માનવી દ્વારા અન્ય ઉર્જા સ્ત્રોતો (જેમ કે કોલસો,પવન,સૌર અથવા જળ શક્તિ) ના રૂપાંતરણ દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે.
તેથી,વીજળીને માનવસર્જિત અથવા ગૌણ ઉર્જા સ્ત્રોત ગણવામાં આવે છે.

(B) વપરાયેલા કાગળ,પ્લાસ્ટિક અથવા ધાતુ જેવી નકામી વસ્તુઓને એકત્રિત કરીને તેના પર પ્રક્રિયા કરીને નવી વસ્તુઓ બનાવવાની પદ્ધતિને $Recycle$ (પુનઃચક્રિયતા) કહેવામાં આવે છે.
આ કિસ્સામાં,વપરાયેલા કાગળમાંથી માવો બનાવીને તેમાંથી નવો કાગળ બનાવવાથી કાચો માલ (જેમ કે લાકડાનો માવો) અને ઉર્જાની બચત થાય છે,જે $Recycle$ નું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(D) કુદરતી સંસાધનોના ટકાઉ વ્યવસ્થાપન માટે $3R$ (Reduce,Reuse,Recycle - ઘટાડો,પુનઃઉપયોગ,પુનઃચક્રણ) નો સિદ્ધાંત ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
જ્યારે અથાણાં માટે બોટલ ખરીદવામાં આવે છે,ત્યારે તે કાચ અથવા પ્લાસ્ટિકની બનેલી હોય છે.
અથાણું પૂરું થયા પછી તેને ફેંકી દેવાને બદલે,તેને સાફ કરીને રસોડામાં અન્ય વસ્તુઓ જેવી કે મસાલા,કઠોળ કે અનાજ ભરવા માટે ફરીથી ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે.
વસ્તુઓનો પુનઃઉપયોગ કરવાની આ પદ્ધતિ કચરો ઘટાડે છે અને ટકાઉ જીવનશૈલીને પ્રોત્સાહન આપે છે.

(D) પર્યાવરણને બચાવવા માટેના ત્રણ $'R'$ એટલે $Reduce$ (ઓછો ઉપયોગ),$Recycle$ (પુનઃચક્રણ) અને $Reuse$ (પુનઃઉપયોગ).
$1$. $Reduce$ (ઓછો ઉપયોગ): આનો અર્થ એ છે કે સંસાધનોનો ઓછો ઉપયોગ કરવો,જેમ કે બિનજરૂરી લાઈટો અને પંખા બંધ કરીને વીજળીની બચત કરવી.
$2$. $Recycle$ (પુનઃચક્રણ): આમાં પ્લાસ્ટિક,કાગળ,કાચ અને ધાતુની વસ્તુઓ એકત્રિત કરીને તેમાંથી નવી વસ્તુઓ બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે,જેથી કુદરતી સંસાધનોનો વધુ વપરાશ ન થાય.
$3$. $Reuse$ (પુનઃઉપયોગ): આ પદ્ધતિ રિસાયકલ કરતા વધુ સારી છે કારણ કે તેમાં ઉર્જાનો વપરાશ થતો નથી. આમાં વસ્તુઓનો વારંવાર ઉપયોગ કરવામાં આવે છે,જેમ કે જૂના પરબિડીયાઓનો ફરીથી ઉપયોગ કરવો અથવા પાણી ભરવા માટે પ્લાસ્ટિકની બોટલોનો ફરીથી ઉપયોગ કરવો.

(D) પુનઃચક્રીયકરણ (Recycling) એ નકામા પદાર્થોને નવા પદાર્થો કે વસ્તુઓમાં રૂપાંતરિત કરવાની પ્રક્રિયા છે.
વિકલ્પ $A$,$B$ અને $C$ માં નકામા પદાર્થો (પ્લાસ્ટિક,કાગળ અને ધાતુ) પર પ્રક્રિયા કરીને નવી વસ્તુઓ બનાવવામાં આવે છે,જે પુનઃચક્રીયકરણની વ્યાખ્યામાં આવે છે.
વિકલ્પ $D$ (ખોરાક રાંધવા માટે પ્રેશર કૂકરનો ઉપયોગ કરવો) એ ઉર્જા સંરક્ષણ અથવા સંસાધનોના કાર્યક્ષમ ઉપયોગનું ઉદાહરણ છે,પુનઃચક્રીયકરણનું નહીં. તેથી,આ સાચો જવાબ છે.